د بر (  الله ج ) د رښت منځپانګې لوستې ( مطالعاتو) اوډوون ( ترتيب)

Jul 05 2026, 02:05 pm Jul 13 2026, 07:42 pm

د بر (  الله ج ) د رښت منځپانګې لوستې ( مطالعاتو) اوډوون ( ترتيب)

       1.          ليکی، کښلی، کیتاب ( کتاب ) د الله په کښلې باندې نویکه نه کېږي ځکه څې هغه هېڅ کومه تېروتنه نه لري. په همدې کښلې د الله خبرې یا کوران باندې ژوند تېرولو ته رښت ( قانون یا دین) وایي.

       2.          :کوران ۱۱۴ څپرکي، ۶۶۰۰ بنده یا مسرې،  ۳۰ برخې، ونډې، خواوې یا لوري لري.  اند او وند په کې کوه او  کوران ورو وایه.[واټن شوي او برابر غږ  یا موزون  هم هنګ،  ږغونه غاړه یه لهجه ور کول  سره].

       3.          بر (الله ج) د استازو ( انبیا ) څپرکی په مکې ښار کې الله رالېږلی و، ۷  کاته (سر کوزول یا ر کوع)  لري، ۱۱۲ بنده یا مسرې ( ایاتونه) لري، په لوستلو کې ۲۱ څپرکی (سورت) دی، او پرله پسې د رالېږو ګڼه یې ۷۳ څپرکی (سورت) دی او د اېبرایېم  څپرکي څخه ورسته را لېږل شوی دی.  

       4.          بر (ج) خپل رښتنی کښلی کوران په عربي ژبه کې ډېر په اسانه او روانه ژبه کې څې ۳۰ برخې (ونډه، خوا یا لوری څې عربي ژبه کې ورته سپارې وایي) لري، په کې ۱۱۴ څپرکي ( سورتونه) لري، او ۶۶۰۰ مسرې یا بنده (ایاتونه) دي، څې د الله ټولې خبرې په څې ژبپوهني او کړ پوهني هر یوه غونډ او غونډله. دومره روغه بوږولي دي. څې د پېړانۍ ( شاعرۍ ) له پامه هره غونډله یې له سلو پېنځوس ټکی اته پېنځوس یې (۵۰،۵۸ ٪) یې د نې (ن، نون) ابېڅې (حروف)  پښېله ( قافیه) لري. څې د مسرې (ایات) پانی غونډ او ويکی ( لغات) په پای کې یې د نې (ن) ابېڅې را وړې ده. څې تر روان او راتلونکې پېر پورې هېڅ ژوی نه شي کولی څې په دې بڼه له پښېلې (قافیو) جوړ په تله برابر کښلې لمن ټوله کړي.

بل لوري ته بر (ج) ټول کوران له سلو اتیا (۸۰ ٪ ) مسرې یې په څلور ابېڅو ( حروفو)  اې ( ا یا الف )، مې (م)، نې (ن) او یې (ي) غږ باندې پښېله ( قافیه) کړي. که د نې ابېڅو لرونکي پښېله یي ( قافیهوالې غونډلې ( جملې) ترې لرې په پام کې و نیسو. نو پاتې ټول د کوران کښلی یې په  مې (م)، اې( ا یا الف) او یې (ي) ابېڅې له سلو دېرش ( ۳۰٪) مسرې یې پښېله ( قافیه) کړي دي. 

بر  ج د خپل رښت رغاو  د کوران په ۲۹ څپرکو ( سورتونو) کې څې په هغه کوډونو او شفرونو (مقطعاتو حروفو) پيل کړی دی څې له ۱۴ څورلسو ابېڅو [ اې (ا)، صې (ص)، طې ( ط)، حې (ح)، یې ( ی)، سې (س)، قې (ق)، لې یا (ل)، مې (م)، کې (ک)، عې ( ع)، نې ( ن)، رې (ر ) او هې ( ه). ] څخه یې رغښت کړی دی. څې یوازې په نې ( نون ) ابېڅې باندې د لیکاڼي ( قلم) څپرکی کې له سلو اته اتیا ټکی اته یې (۸۸،۸ ٪) پرې پښېله (قافیه) شوی، او ډېری یې ان د وې او نې ( ون ) دوې ابېڅې په کې لړ ( ردیف) په ډول را وړي دي. څې د هر ویکي یا غونډ په پای کې وار، وار روغ راغلي دي. په ورته بڼه د پېیلنو یا شاعرانو ( الشعرا ) څپرکي له سلو  څلوراتیا ټکی شپږ یې (۸۴،۶ ٪) مسرې ( ایاتونه )؛ د مېږګي ( النمل ) څپرکي له سلو  نوي ټکی دوې دېرش یې ( ۹۰،۳۲ ٪ ) مسرې ( ایاتونه )؛ او د کېسو ( القصص ) څپرکي له سلو  نوي ټکی پېنځه ( ۹۲،۵ ٪ ) مسرې ( ایاتونه ) یې په نې ( ن) ابېڅې ( حروف) باندې پښیله ( قافیه) کړي دي.

او د کوران له کښلو له سړو او تودو ( تجربو) څخه دا هم سپینې ته را وځي څې ټول رښت د دې ټولو پنځونکي توکو له پاره روغ رمټ، اسانه مانا لېږدونکی په پښېله یي تول برابر او ډک پرته له هېڅ کمتون او ویار ( عیب) څخه بشپړ تړلی دی. 

دا ټوله پینۍ ( دنیا ) د الله ده، دا ټول دین  (رښت یا قانون) د الله دی؛ هر یو امر د الله دی په کوران کې ، د الله سپک او درون امر په دنیا کې شتون نه لري، هېڅ څوک یا وګړی د دې واک نه لري څې دا و وایي څې د الله دا امر وړوکی دی، او دایې غټ دی، دا یې لوړ امر دی او دا یې ټيټ ( عالی او ادنا ) دی، دا یې غوره دي او دا یې غوره نه دي. د الله په خبرو کې غوره او سویي غوره شتون نه لري. د کوران له پیل څخه تر پای پوره هر یوه ټکی غوره دی، هر یوه څپرکی ( فصل یا سورت ) غوره دی، هر یوه بند یا مسره غوره ده، هر یوه امر (حکم) غوره دی، هره یوه خبره غوره ده،  د الله هره یوه  رښت ( قانونونه)،  د اسماني پنځي ښکاروندي (سټنډرډونه)، کوډونه (شفرونه)، او واګي (دود، مقررات، امر چلول ) غوره دي. په کوران کې څوک اوړی او ژمی ( ګرم او سوړ ) رښت نه شي بوږولی، کوم یې څې په کوران کې نه دې راوړي. دهغې نه منل او  سرغړونه هېڅ باکه نه لري، هغه ته هېڅ اړتیا نه شته څې د دې ۱۸۰۰۰ المونو له پاره یې د اسماني رښت ( قانون یا دين)، د ټولوالې (سیستم) اوډون ( ترتیب یا نظم) ساتلو له پاره الله خپلو پنځونکو ته نه وي لېږلي کوران کې نه وي، هغه دومره غوره څېزونه نه دي. هر هاغه څه الله ویلي دي هغه کوی یا پرې کړ کېږئ، پر هغو کړنو کړ کېږئ او هر هغه رښت ( قانون) څې الله ترې منه کړې هغو باندې مه کړ کېږئ. مه یې کوئ. لکه: 

                        1.          رښت نه منل [ قانون، دین، د اسماني ټولوالې اوډون یا د الله نظام یا رښت څې عربې ژبه کې ورته قران وایي.  څې پښتو ژبه کې ورته کوران وایو  د الله یا پښتو کې څې ځانته بر نوم ټاکلی دی یا نې د بر  خبرې یا د بر امرونه یا حکمونه، لوستل او  پر هغې ژوند کولو  ټولوالې کښلي نه منل ] ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، او د اور په تل کې دې ساتي )

                        2.          په دې او هغې پینۍ کې د الله (ج) په تن (زات) کې بل کس ګډول (شریکول) ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، او د اور په تل کې دې د تل له پاره ساتي، دایم او کایم به په اور کې وې. لکه د هغه په بڼه څېره، د هډ غړي، له ټولو څخه پیلنی، او له ټولو څخه پاینی، پرته له مور پلار ، زوزان یا کوشنیا یا بچیانو،؛ د پینۍ پنځونکی، د دې ټولو پوهه، د هغې دنیا کې  د ښکلو بڼونو او اورغالو واکمن، د دې  ټول عالم پنځي پنځونکی، په غیبو پوهیدونکی، په پټو شیانو پوهه، د هغه ټولواک په ټولو پوهه یا علم، او د دې شینانو هېڅ وګړي او وګړې ته نه سپرښتونکی دی؛ غایبانه کړېکې، د مرستې ژړا، نارې، چاپړوسۍ اوز او زارۍ غوښتنه له هغه څخه یوازې کېږي. د هغه رښت په  زارۍ او سرلوړۍ باندې موږ د هغه پاچایي ټولواله چلوو، په دې کې هېڅ څېز له هغه سره نه ګډ ( شریک) وو ؛ ګواکې که ګډ مو کړ د پنځي پینۍ په وګړو او ټولواله له کمتون، ورانۍ او ګډوډۍ سبب کېږي او نادره نا انډولې رېښې پنځوي، هېڅ تن او څېز ته به خپل رښت، برخه او ټاکلی د بندهګۍ واک نه تر لاسه کېږي، د دې له پاره په دې کې ډېرګړو ته تاوان او زیان ورسېږي، نو کړا و سزا یې هم ورته تر ټولو کړاونو پېچلې او درنه ټاکلې ده.

                        3.          رښتنې وېره، تمه، درناوی او لېوالتیا یوازې له بر (الله) څخه ده. له بر څخه پرته رښتنې وېره، تمه، درناوی او لېوالتیا ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، او د اور په تل کې دې د تل له پاره ساتي، دایم او کایم به په اور کې وې.

                        4.          د انسان وژل ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، او د اور په تل کې دې ساتي )

                        5.          دروغ ویل ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، او د اور په تل کې دې ساتي، په اسلام دين یا د اسماني پنځي ټولوالي په اوډون کې دروغ هېڅ شتون نه لري.) دروغ به نه وایې.

                        6.          الکان ساتل (بچه بازي کول) ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، او د اور په تل کې دې ساتي، په اسلام دين یا د اسماني پنځي ټولوالي په اوډون کې د الکانو ساتل او له هغوی سره ناوړه کار کول هېڅ شتون نه لري. او الله له ډېرې غوضې او قهر څخه ویلي دي څې د الکانو خرابونکي سره به زه خپله ګورم!!؟ زه بیا له دوی سره پوهېږم څې په کومه بڼه سخته سزا اوکړاو ورکړم، د دې له پاره یې ورته د سزا اوکړاو  کچه نه ده ټاکلې. )

                        7.          شراب څښل  ( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، پر دې دنیا دې له شتو بې شتو کوي او له نېستۍ سره پرې مخ کېږي؛ په بې سدۍ کې په خپلو کوشنیانو، مېرمن، او هېڅ رحم نه کوې، شراب څښل د تاواني کړنو پنځه پنځوي)

                        8.          غلا کول( په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا تر لاس پرې او پر هغې دونیا کې دې په اور  سوز  وي، د هر تن له اېجازې پرته ده هغه شته او هرڅه پټ اخستل، د غلو هر کار پټ وي، غله ډېر او کلک ځلګر وي، د غلو مشر هم پټ وي، تر ټولو ځلګر یا ظالم سخت زړی تن مشر هم هغه تن وي څې پټ وي او ځان وګړو ته نه ښکاره کوي، څې و ګړي یې و ګوري بدوا او خېرې ورته و کړي یا یا یې پرمخ لاړې توپ کړي یا دعا ورته وکړي له الله څخه، ځکه ځان پټ ساتي او پټې پردۍ او ناروا کانې کوي، ډېر دوکه کونکی او غلت تن وي، د دې له پاره الله یې د اور په منځ کې یې ساتي، په اسلام دين یا د اسماني پنځي ټولوالي په اوډون کې غلا کول هېڅ شتون نه لري.)

                        9.          په چا باندې په دروغه تور پورې کول ( هره کړنه څې په یوه تن کې شتون و نه لري، پر هغه ټمبې په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    10.          رښتینې شاهدي پټول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، ځکه غل ته به غل وایي څې و دې لېده وهي به یې، ځلګر یا ظالم ته به ځلګر وایي، ښه ته به ښه وایي، ناوړه ته به ناوړه، پردي ته به پردی وايي، خپل ته خپل، د ټاټوبي دښن ته به دښن وایي، وژونکي او تړاکونکي ته به وژونکی او تړاکګر وایي، پټې ناوړه کانې کونکې ته به پټې کانې کونکی  وایي، پر هغه ځای کې څې ازان کېږي یا الته مسلمانان وي د هغوی سپکونکي او خوار ونکي ته د مسلمانانو دښن وایي او پرداسې بڼه رښتني شاهدي به نه پټوې. که پټه دې کړه او خوله پټیپرې شوې نو ته هم د هغوی له ډلې شمېرل کېږې، او الله دې په اور کې سوزوي.)

                    11.          په دروغه سوګند خوړل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    12.          د چا مال په زوره اخستل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    13.          سود معامله کول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    14.          د یتیمانو مال خوړل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    15.          بډه اخستل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    16.          په دروغه حدیث بیانول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، هغه روغه او سمه خبره څې د الله استازي محمد رسول الله نه وي کړي او ته یې پر وګړو منې او ټمبي او هغوی پرې د الله له رښت څخه لرې کوې. )

                    17.          خپلوي پرېښودل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، هغه وګړي څې در څخه رښت پټ ساتي، خپلې خبرې پټې ساتي او ستا هره خبره باندې ځان پوی کوي، له تا سره خپلوي نه کوي، درنښت او درناوی دې نه کوي، خنډ، تاوان، او بدۍ یو ته دې چک، چکې وهي، وېره وې دې، په وسلو او ژویو دې داړي او ګوتسنډنې درته کوي، تا او ستا کوشنیانو ته اختار در کوي، په سخته کې دې ملاتړ نه کوي، نورو ته دې یوازې پرېږدي، د اړي ځای کې د اړي او د وسلو ځای کې د وسلې، پیسو ځای کې د پیسو  ښی لاس نه در کوي،  هغه سره خپلوي پرېښودی شې، خو هغه څې دې خپل وي او خپلوي در سره کوي، هغوی سره به خپلوي نه پرېږ دې)

                    18.          روژې مبارکې میاشتې روژه په قصد سره ماتول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، هغه وګړي څې له کسده  د خلکو وړاندې روژه  خوري، ناروغ، کوم کمتون د انساني و نه لري، هغه رښتي ټولوالې اوډون ته خڼد پنځوي د دې له پاره ټینګه کړاو لري. که له کسده نه وي خپل ځان ته یې تاوان دی خپله سزا او کړو به خپله په غاړه وړي، او که له کسده وي هغه ډېرګړو وګړو ته تاوان اړوي.)

                    19.          په تله او ناپ کې کمی یا ټګي کول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي)

                    20.          فرض لومنځ خپل وخت نه وړاندې وروسته کول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، فرض لمونځ د الله د رښت له پاره شپه او ورځې ودرېدل یانې د الله رښت په وګړو پلی کول، په کارغلي یا دفتر کې شپه او ورځ ټینګه دنده څې د الله کښلی دی څې ټول په کې د وګړو پنځي رښتو سټه ده سرته رسول دي. هغه یوازې د الله نه دعا غوښتنه څې پېنځه پېره یې ورځ کې کوو، دا نه دی؛ ځکه که دا و نه کړې الله یوازې تا ته سزا در کوي، تاته تاوان او  ربړ او کړو درکولو باندې موږ ته هېڅ  ګټنه او تاوان نه شته، خو په رښتي لمونځ یا د الله رښت ټولواله په وکړو  کې تتول په خپل ټاکلي پېر د ډېرګړو له رښت او برخې څخه خنډ او تاوانونه پنځ وي د دې له پاره یې ډېرګړو ته تاوان ډېر دی. نو ډېره سزا او کړاو لري.)

                    21.          زکات نه ورکول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، ظالمانو ته زکات ورکول د هغوی پنډول دي، زکات مومنانو، سویي شتمنو، لاروۍیو، کډوالو، او ناروغانو، او  زده کوونکو او زدکړیالانو  ته نه ورکول ډېره سزا او کړو لري.)

                    22.          د محمد رسول الله(ص) ملګرو (د اصحابو کرامو رض) سپکه (بد) و ویل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، لکه هغه کیسې ( روایتونه) څې د امیر معاویه سپکه په کې کوي، د مومنانو د مور عایشې باندې بې باکې خبرې ټومبي، یا هغه کیسې څې پرې د رسول الله پرتوګ پرې اوباسي، اوځینې یې د الله استازو لکه یوسف ع ته زناکار وایي.)

                    23.          په چا جادو کول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، په ډېره پټه او چټکتیا د لاسو مهارت، ژبې او سترګو، پخښو او غولولو او تېروېستلو باندې څې ورته په عربي ژبه کې ور ته جادو وایي.  په کړنه یې ستر کړاو  الله هغې دنیا او دې دنیا کې ورکوي.)

                    24.          لوستی او یاد کړی کوران (قران) هېرول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، د دې له پاره څې دا پاینی کښلی الله د ټولو وګړو د رښت له پاره بشپړ  پاینی رښت د ژوند کړنلارې د بریا لارښود له پاره رښت رالېږلی دی، څې دا ټول رښت و منې او پرې مزل وکړې. د هر کار کړ  څخه وړاندې د الله کړ ته پام و کړې د هغه له پرېکړې کړ څخه ورسته په خپل کړ سر ته و رسوې. د دې له پاره د الله هر رښت به نه هېروې، له یادو یا حفظ څخه موخه د کوران نه ده هغه خو اوس په ماشین باندې ټریلیونه دانې او باستلی شي، کوران نه ورکېږي له یادي یادولو  ټکی په ټکی هېڅ ګټه نه لري، تاوان یې په پینۍ کې ډېر دی له دې څخه څې هره امر یې تا لوستی وي او هغه رښت باندې عمل وکړې، د دې کوران په رښت په نه عملي او هېرولو یا له پامه غورځولو باندې ستر تاوان او کړاو لرونکی سزا ده.)

                    25.          غیبت کول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، د دې له پاره څې دا هر هغه کړه وړه څې یو تن پرې خوابدی کېږي له تاسره نه وي او ته د هغه په اړه خبرې و کړې یا یې نوم واخلې، د کړو وړو سلوکو ناسمه یداونه یې و کړې، که په غږېز بڼه وي، که انځورېږ بڼه وي، او  د وګړو رسنۍ بڼه وي،  که په مهالنۍ بڼه وي، میاشتنۍ بڼه وي، اوبپاڼو بڼه وي، لیکو، ورځپاڼو کې وي، په هغه کې شتون و نه لري او ته یې ور په سې تړې. دې ته په عربي ژبه کې غیبت وایي. ) 

                    26.          هغه ښځه چې د خپل مېړه نافرماني کوي او هغه مېړه چې د خپلې ښځې نافرماني کوي (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، د مېرمنې او یا مېړه هغه ځای ته تلل نه دي په کار څې الته ورپورې تهمت تړل کېږي، خوندي ځای نه وي او  د هغه کسانو څې خپل یې نه وي او د دې نکاح ور سره تړل کېږي نه دې ځي، د خپل مېړه او خپلې ښځې په خبره دې ولاړه او ولاړ وي او  د هغې او  هغه خبره دې نه غورځوي، د شپې دې خویمخو او شیرکانو یا پۍ مخو سره نه تېر وي، شپې دې له ایجازې پرته په بل ځای کې نه کوي، له اړتیا پرته دې ځان په چا نه چاپي کوي له مېرمن دې ایجازت اخلي، بل لوري ته هغه مېړه څې خپلې مېرمن ته خواړه، ختې، سوکالي، ارامي، شته او بډاینه نه برابر وي، دنده او کار نه کوي. د هغه خبرې نه منلو کې باکه شتون نه لري. چين ته تللی شي، په چين کې هم زده کړې کولی شي،  راکړې ورکې (تجارت یا بزنیس) کولی شي، د مومنانو میندو په بڼه دې ځان له ناوړه وګړو او توکو څخه لرې لري.)  

                    27.          زنا ته نږدې کېدل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، د پرته له نوکرې، او خپلې میرمنې څخه د بلې مېرمن یا جلۍ په لمن کې خپله د نر زردهکه منډل څې په عربي ژبه کې زنا ورته وا یي نه کوي. ان تر دې څې الله وایي ورته به نږدې کېږي هم نه، نږدېکېدل زنا ته څه دي؟ خبرې به نورو مېرمنو سره نه کوي، رټ رټ به نه ورته ګوري، په غېږ او لاس کې به یې نه نیسې، کشکوې او ټیله کوي به یې نه، لاس به نه ور وړي، په سترګو کې به نه ورته ګورې، په ژوندۍ بڼه به ور سره غږېږي نه، په غوږکي یا اېندارو کې یا هر هغه کانې څې دې کړنې ته چوپړ چمتو کوي. له هغې به ځان ساتي.)

                    28.          له اېجازې پرته د بل تن کاله ته ننوتل (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، که د هر و ګړي کور ته ، کاله ته، انګړ ته، سیمې ته دننه شوې او هغوی مړ کړې او یا وړوند یا ګوډ یا مردار شوې په هغه تن او تنې باندې کېساس (قیصاص) نه شته، د اوړېدونکي یا دننه  شوي تن مرګ مردار دی، او په هغه تن باندې بدله نه شته. هغه په اسلام دېن کې نه وژل کېږي.)

                    29.          لویي(  څې عربي ژبه کې ورته کبر وایي ) نه کول (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي، د الله په اوګړو به ځان لوړ نه بولې، غوره والی ځانته او د نور ته په ټېټه سترګو کتل، د الله په کوران کې څې کوم حکمونه یا امرونه نه وي، او ته یې جوړ وې او پر وګړو یې عملي کوې  او خپله لویي پرې پنډوې.)

                    30.          خېر او برکت په ټولو شیانوکې اچونکی یوازې الله دی. (په دې رښت سره ډېر ګړو ته تاوان او خڼد رسېږي، که پر دې کړ شوې ډېره سخته زورنه او سزا به الله پر دې دونیا او پر هغې دونیا کې در کوي، څې په اور دې سوزوي. نه استازې، نه  پرښتې، نه ملاييکې نه نیکان وګړي، او نه شیخان په هېڅ څه کې ښېګڼه یا خېر او  ډېروالی  (برکت ) په هېڅ څه کې  پرته له اسبابو  او وسایلو څخه نه شي اچولی.

لکه: الله وږمې یا بادونه را وړي، ورېځې را ولي په پنځي ( طبیعي ډول، سويي شلخي یا سويي دیسي ) بڼه، خو که انسان یا وګړو ته الله د دې پوه ورکړې څې میکرويب یا د وړانږو کاسې جوړې کړي څې ورېځې کې سوړبڅرې پیدا کړې ځوکړه کړي، او  شلخي بڼه ورېځې و بوږوي، بارانونونه ډېر وې پرې، او تالندې هم په کې ډېره وي، ان ورېځې په اسبابو، الو او ماشینونو باندې داسې کانې کوي. یا زلزلې په زمکه کې سورې او تونلونه او باسي، درانه چودېدونکي توکي او اتومې غونډارې په کې ټینګ کړې څې په الوزولو سره یې د ځمکې ډېری برخه وېجاړ وي او خور وي. داسې له اسبابو سره  کولی شي خو پرته له توکو او اسبابو  څخه په پنځي بڼه وړتیا او واک نه لري. لکه لمر ټيټ یا جیګ  کړي، سمندر  په سخهار او یا غلی کړي، ګرمي ډېره یا لږه کړي، په دیوال او ونه مزل وکړي، له دیوال او څلي سره خبرې و کړي او وایي څې دی پرې پوهېږي، پرته له اسباو او الو توکي او ژوي په هوا کې والوزوي له یوه واټن څخه یې بل واټن ته بوزي؛ به عمر او ژوند کې ډېروالی راولي. دې ټولو کونکی او کړ یوازې الله دی او د دې واک هېڅ تن ته الله نه سپاري او نه یې ورکوي؛ څې ځان ته زوی او نازولی او د واک شریک یا ګډېدونکی یا برخه لرونکی و بوږوي.  )

د بر ( الله ج )  کښلې ( لیکي یا کېتابونه یا کتابونه)

Jul 05 2026, 01:49 pm Jul 13 2026, 07:42 pm

د بر ( الله ج) کښلې ( لیکي یا کېتابونه یا کتابونه):  د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره  رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو )

4.    د بر ( الله)  پیلنی کښلی ( لیکی یا کېتاب یا کتاب):

د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره  رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو ) د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله) خپل پیلنی لیکی ( کښلی، یا کېتاب څې عربي ژبه کې کتاب وایو او په اېنګلېسي ژبه کې ور ته بوک وایي څې له نهه څلوېښت چوپړو څخه تر زر چوپړو پورې یا څلور ورځپاڼو څخه تر سل ورځپاڼو پورې وي ) موسا ع ( کليم الله څې د عمران او مېرمن یوکبد زوی دی) ته لېږلی و. څې دا کښلی د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۳۷۱۷ ) درې زره او اووه سوه او اووه لس کاله وړاندې یې تورات ( توره) د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلی و. او د اوسني مصر ( اېجيپټ) هېواد، د میمفیس ښار کې زوکړه شوی او اېسراييلو کې ښاخ دی، د وګړو په منځ کې یې پر هغو باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، غوا درنوی او رښتي پالنې نه پالي، پاچایي ګړنې به د بر وي، د وګړو شته او بډاینه به نه خوري؛ د الله په نوم یا دبر له نوم څخه دې په ټولواله، شتمني، پالنې ( عبادتونو ) څخه ناوړه ګټنه نه اخلي، څې الله ورته هغه کسان په ګوته کړې نه وي له هغو دې ټک نه پورته کوي؛ لېږد او رالېږد د بر په ځمکه کول، د بر حکمتونو، د بر لارښونو، ليکدود، ستورو پېژندنه، ځکمکچپوهنې (هندسې)، شمېرو، رياضي، فلسفې ښوونه او روزنه به یې کوله؛ د بل تن سپکه به نه وایي د هغه په مخکې او یا له هغه په سې ورسته یا د هغه په شتون او نه شتون کې؛ هغه کړنه څې په وګړي او یا وګړې کې شتون نه لري هغه دې ورپورې نه تړې، دروغ  دې نه وايي، چغلخوري ( غيب) به نه کوي؛ سوسیسي ( جاسوسي) به د خپلو وګړو اووګړې نه کوي؛ د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د زورواکو  غلته پالنه به نه کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ له ځل ( یا ظلم به نه کوي لکه: یوه تن سره څې په لاس کې د وهلو او پرې کولو، او سوري کولو توکي نه وي، هغه به د ژبلولو، وهلو، سوريکولو توکو باندې نه درب وي یا وهي)؛ خویندو، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول. وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.  زما څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې د موسا ع  لږ تر لږه ۸۰ اتیا کاله د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې  پلې (عملي) کوو.پاتې شونې دې نه وي او داسې د دې خبرې لمنه ټولوم څې موسا ع ۴۰ کلن  و څې الله ج د خپل استازيتوب ته و ټاکه او ټول عمر یې ۱۲۰ کاله و، په اوسني اسرايل ( فلسطین ) هېواد کې موسا ادېره کې خورو ( خاورو) ته سپارل شوی.د موسا ع د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د افغانېستان، لغمان مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۳۷۴۸ درې زره او اووه سوه او اته څلوېښ کاله ورسته فرااوه د مصر کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۳۸۶۲ کاله وړاندې یا ۱۸۶۲ مخ زېږدي کې؛ ۱۲۰ کاله یې د عمر کچه وه؛ په ځوانۍ کې څې ۴۰ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، ۱۷۱۶مخ زېږدي کې یا ۳۷۴۲ کاله وړاندې مړ شوی دی او اسرايل لوړنیبو  یا مونټ نیبو  موسا  ادېره کې خورو ته سپارل شوی دی.    

بل لوري ته زما  څېړنه دا سپینې ته را وباسي او په ګوته کوي دا څې  بر  (الله) ج په خپل پایني ليکي کوران  (قران ) کې  د غوا (البقره)  په څپرکي کې، اېمران د زامنو یا کورنۍ (آل عمران) په څپرکي کې، مېرمنو (النساء) په څپرکي کې، ميز (مائده) په څپرکي کې، څاروي یا غوايي یا  غواګانې (لانعام) په څپرکي کې، لوړوالی (الاعراف) په څپرکي کې، د يونس استازي په څپرکي کې، د هود یا ابیر استازي( هود ع) په څپرکي کې، ابراهیم په څپرکي کې، د شپې سفر (اسرا) په څپرکي کې، غار یا څمڅې ( الکهف) په څپرکي کې، مریمې یا ماري (مریم) په څپرکي کې، تې – هې ابېڅي د وازولو کلي کوډ یا شفر (طه) په څپرکي کې،  د  بر د استازو (انبیاء) په څپرکي کې، د الله د کور څخه ليدنه په ټاکلي پېر (حج) په څپرکي کې، د مومنانو په څپرکي کې، د معیار یا د کچېمېچې (فرقان) په څپرکي کې، د پېیلنو یا پېړانو، یا شاعرانو ( شعراﺀ) په څپرکي کې ، د مېږګی (نمل) په څپرکي کې، د کيسې (قصص) په څپرکي کې، د غڼې (عنکبوت) په څپرکي کې، د سځلې (سجده) په څپرکي کې، ملتیا یا سازش (احزاب) په څپرکي کې، کتارونه یا صفونه (صافات) په څپرکي کې، د بخښونکي (غافار) په څپرکي کې، د غوره څرګند شوي پرمختګونو یا ښه تشریح شوي انکشافات (فصلت) په څپرکي کې، جرګې د ټاکل شویو لویانو ډلې یا پرېکوڼ کوونکو دوه اړخیزه مشوره (شوری) په څپرکي کې، د سرو زرو ګاڼي (زخرف) په څپرکي کې، د شګو غونډۍ (احقاف) په څپرکي کې، خپاره بادونه، تیتې وږمې (ذاریات) په څپرکي کې، د ډوبېدو ستوري (نجم) په څپرکي کې، د رتبې (صف) په څپرکي کې، لړمون شکونکي یا زړور (نزاعت) په څپرکي کې او د  تر ټولو لوړ یا تر ټول بر ( اعلیٰ) په څپرکي کې یې د ده نوم څخه یادونه کړې ده. 

5.    د بر ( الله)  دوېیم کښلی ( لیکی یا کېتاب یا کتاب):

د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره  رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو )د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله) خپل دوېیم لیکی ( کښلی، یا کېتاب څې عربي ژبه کې کتاب وایو او په اېنګلېسي ژبه کې ور ته بوک وایي څې له نهه څلوېښت چوپړو څخه تر زر چوپړو پورې یا څلور ورځپاڼو څخه تر سل ورځپاڼو پورې وي ) داوود ع ( حکيم رسول، څې د اوید یا عوید  زوی او  د بایز  مسی دی) ته لېږلی و. څې دا کښلی د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۳۲۳۷ ) درې زره او  دوې سوه او اووه دېرش کاله وړاندې یې زبور د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلی و. او د اوسني بیت لهم د اسرايل هېواد کې زوکړه شوی او اوزبېکېستان سمرکند ولایت کې ښاخ دی، د وګړو په منځ کې یې پر هغو باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، د بر  ستاینه به یوازې  کوي،  سپرې او زغرې به د بر له پاره کاروي، د بر حکمتونو، د بر لارښونو، ليکدود، ستورو پېژندنه، ځکمکچپوهنې (هندسې)، شمېرو، رياضي، فلسفې ښوونه او روزنه به یې کوله؛ د بل تن سپکه به نه وایي د هغه په مخکې او یا له هغه په سې ورسته یا د هغه په شتون او نه شتون کې؛ هغه کړنه څې په وګړي او یا وګړې کې شتون نه لري هغه دې ورپورې نه تړې، دروغ  دې نه وايي، چغلخوري ( غيب) به نه کوي؛ سوسیسي ( جاسوسي) به د خپلو وګړو اووګړې نه کوي؛ د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د زورواکو  غلته پالنه به نه کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ له ځل ( یا ظلم به نه کوي لکه: یوه تن سره څې په لاس کې د وهلو او پرې کولو، او سوري کولو توکي نه وي، هغه به د ژبلولو، وهلو، سوريکولو توکو باندې نه درب وي یا وهي) ؛ خویندو، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول. وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.  زما څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې داوود ع  لږ تر لږه ۶۰ شپېته کاله د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې  پلې (عملي) کوو.پاتې شونې دې نه وي او داسې د دې خبرې لمنه ټولوم څې داوود ع د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د افغانېستان، لغمان ولایت، مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۴۳۳۳ څلور زره او درې سوه او درې دېش کاله ورسته بیت لهم د اسرايل کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۳۲۷۷ کاله وړاندې یا ۱۲۵۱ مخ زېږدي کې؛ ۱۰۰ کاله یې د عمر کچه وه؛ په ځوانۍ کې څې ۴۰ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، ۱۱۵۱مخ زېږدي کې یا ۳۱۷۷ کاله وړاندې مړ شوی دی او د اوزبېکېستان سمرکند ولایت  حضرت داوود ادېره کې خورو ته سپارل شوی دی.    

بل لوري ته زما  څېړنه دا سپینې ته را وباسي او په ګوته کوي دا څې  بر  (الله) ج په خپل پایني ليکي کوران  (قران ) کې  د غوا (البقره)  په څپرکي کې، مېرمنو (النساء) په څپرکي کې، ميز (مائده) په څپرکي کې، څاروي یا غوايي یا  غواګانې (لانعام) په څپرکي کې، د شپې سفر (اسرا) په څپرکي کې،  د  بر د استازو (انبیاء) په څپرکي کې، د مېږګی (نمل) په څپرکي کې، د ګيځ یا سهار  (سباء) په څپرکي کې او د  غمجن یا خفه یا د عربي ژبې صوې ابېڅې یا صوات ( ص) په څپرکي کې یې د ده نوم څخه یادونه کړې ده. 

6.    د بر ( الله)  درېیم کښلی ( لیکی یا کېتاب یا کتاب):

د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره  رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو )د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله) خپل درېیم لیکی ( کښلی، یا کېتاب څې عربي ژبه کې کتاب وایو او په اېنګلېسي ژبه کې ور ته بوک وایي څې له نهه څلوېښت چوپړو څخه تر زر چوپړو پورې یا څلور ورځپاڼو څخه تر سل ورځپاڼو پورې وي ) ایسا ع ( عیسا، څې په عربي ژبه کې مسیح یا عیسی وایو، یا په اېنګلېسي ژبه کې ورته جیزیز وایي،  روح الله څې د مېرمن مریم یا ماري زوی دی) ته لېږلی و. څې دا کښلی د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۱۹۹۵ ) یوه زره او نهه سوه او پېنځه نوي کاله وړاندې یې اېنجیل (انجیل) د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلی و. او د اوسني اسرايل هېواد، د بیت الحم ښار کې زوکړه شوی او له اېسراييلو یا  اسرايل یا ازرایل ( فلسطین ) هېواد څخه بر (ج) اسمان ته پورته کړه، د وګړو په منځ کې یې پر هغو باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، غوا درنوی او رښتي پالنې نه پالي، د بر حکمتونو، د بر لارښونو، ليکدود، ستورو پېژندنه، ځکمکچپوهنې (هندسې)، شمېرو، رياضي، فلسفې ښوونه او روزنه به یې کوله؛ د بل تن سپکه به نه وایي د هغه په مخکې او یا له هغه په سې ورسته یا د هغه په شتون او نه شتون کې؛ هغه کړنه څې په وګړي او یا وګړې کې شتون نه لري هغه دې ورپورې نه تړې، دروغ  دې نه وايي، چغلخوري ( غيب) به نه کوي؛ سوسیسي ( جاسوسي) به د خپلو وګړو اووګړې نه کوي؛ د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د زورواکو  غلته پالنه به نه کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ له ځل ( یا ظلم به نه کوي لکه: یوه تن سره څې په لاس کې د وهلو او پرې کولو، او سوري کولو توکي نه وي، هغه به د ژبلولو، وهلو، سوريکولو توکو باندې نه درب وي یا وهي) ؛ خویند، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول. وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.  زما څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې د ایسا ع  لږ تر لږه ۳ درې کاله د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې  پلې (عملي) کوو.پاتې شونې دې نه وي او داسې د دې خبرې لمنه ټولوم څې ایسا ع د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د افغانستان، لغمان ولایت، مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۵۵۸۵ پېنځه زره او  پېنځه سوه او پېنځه اتیا کاله ورسته بیت الحم اسرايل کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۲۰۲۵ کاله وړاندې یا  ټکی (صفر)۰ مخ زېږدي کې؛ ۳۳ کاله یې د عمر کچه وه؛ په ځوانۍ کې څې ۳۰ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، ۳۳ مخ زېږدي کې یا ۱۹۹۲ کاله وړاندې بر ( الله ج) بره یا اسمان ته پورته کړی دی.   

بل لوري ته زما  څېړنه دا سپینې ته را وباسي او په ګوته کوي دا څې  بر  (الله) ج په خپل پایني ليکي کوران  (قران ) کې  د غوا (البقره)  په څپرکي کې، اېمران د زامنو یا کورنۍ (آل عمران) په څپرکي کې، مېرمنو (النساء) په څپرکي کې، ميز (مائده) په څپرکي کې، څاروي یا غوايي یا  غواګانې (لانعام) په څپرکي کې، پښېماني (التوبه) په څپرکي کې، مریمې یا ماري (مریم) په څپرکي کې، د مومنانو په څپرکي کې، ملتیا یا سازش (احزاب) په څپرکي کې، جرګې د ټاکل شویو لویانو ډلې یا پرېکوڼ کوونکو دوه اړخیزه مشوره (شوری) په څپرکي کې، د سرو زرو ګاڼي (زخرف) په څپرکي کې، د وسپنې(حديد) په څپرکي کې او د رتبې (صف) په څپرکي کې یې د ده نوم څخه یادونه کړې ده. 

7.    د بر ( الله)  څلورم کښلی ( لیکی یا کېتاب یا کتاب):

د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره  رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو )د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله) خپل څلورم لیکی ( کښلی، یا کېتاب څ عربي ژبه کې کتاب وایو او په اېنګلېسي ژبه کې ور ته بوک وایي څې له نهه څلوېښت چوپړو څخه تر زر چوپړو پورې یا څلور ورځپاڼو څخه تر سل ورځپاڼو پورې وي ) محمد ص ع (حبیب الله، رسول الله، یا احمد،  څې د عبدالله او مېرمن امینې زوی دی) ته لېږلی و. څې دا کښلی د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۱۴۰۷ ) یوه زر او څلور سوه او اووه کاله وړاندې یې کوران ( قران) د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلی و. او د اوسني د سعدي عربستان ، مکې ولایت، بيت الله مسجد خوا کې کې زوکړه شوی، د دې هېواد مدینې ولایت، مدینې ښار په نبوي مسجد کې ښاخ دی، د وګړو په منځ کې یې پر هغه باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، ډلې ټپلې پالنه ( شخصیت پرستي یا مشرکینتوب) نه کوئ؛  د بر حکمتونو، د بر لارښونو، ښوونه او روزنه به یې کوله؛ له بر  ج سره به لېوالتیا کوي او له هغه څخه پرته به لېوالتيا ( مینه یا څې په عربي ژبه کې ورته محبت یا عشق وایي) نه کوي، د بر  ج  واک به وګړو ته نه منسوب وي، هغه څه سې الله په پنځي ډول پنځولي وي، د هغو په پنځول او پر هغو واک وړتیا درلودل نه کوي؛ د بر  ج ته نازولي یا زامن یا لوڼې منسوب وال، او د هغوی څېرې ( مشادې، بڼې یا بوتان یا ګوډۍ ) بوږول او د هغوی سره لېوالتیا ښودل او له هغوی څخه مرسته غوښتلو نه کول؛  د بل تن سپکه به نه وایي د هغه په مخکې او یا له هغه په سې ورسته یا د هغه په شتون او نه شتون کې؛ هغه کړنه څې په وګړي او یا وګړې کې شتون نه لري هغه دې ورپورې نه تړې، دروغ  دې نه وايي، خېر او برکت په ټولو شیانوکې اچونکی یوازې الله دی، دا کړنه بل وګړي او وګړې ته نه منسوب ول؛ په دې او هغې پینۍ کې د الله (ج) په تن (زات) کې بل کس ګډول (شریکول) به نه کوي؛ زوازت ( کوشنیان زوزان یا کوشنیان لوڼې او بچیان) یوازې له بر  ج څخه غوښتل او د دې کار بل تن ته نه منسوب ول؛  رښتنې وېره، تمه، درناوی او لېوالتیا یوازې له بر (الله) څخه ده. له بر (ج) څخه پرته رښتنې وېره، تمه، درناوی او لېوالتیا؛ د انسان وژل؛ دروغ ویل، الکان ساتل (بچه بازي کول)، د یتیمانو مال نه خوړل، چغلخوري ( غيب) به نه کوي؛ سوسیسي ( جاسوسي) به د خپلو وګړو اووګړې نه کوي؛ د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، د وګړو سره جرګه (شورا) کوي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ د مېلمنو درناوی به کوي، ښه خواړه او پاک ( هغه خواړه څې یوازې د بر  ( الله )ج په نوم حلال شوي وي، یا حلال ) د هغو خوړل او د حرامو خوړو ( څې د الله له نوم پرته حلال شوي وي،  او یا حرام او مردار یا ناولي او تاواني خوړو ) نه خوړل؛ له ځل ( یا ظلم به نه کوي لکه: یوه تن سره څې په لاس کې د وهلو او پرې کولو، او سوري کولو توکي نه وي، هغه به د ژبلولو، وهلو، سوريکولو توکو باندې نه درب وي یا وهي) ؛ خویندو، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول( په نر نوږي یا جنس او ښځه نوږي یوه بڼه اوډول دي او داوړه به په ځان امرونه پلی کوي او دواړه نوږي به څوکۍ او ځواک مخکې وړي او دنده او لوستې به کوي). وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي، د هغو نه کول او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.    زما څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې د محمد ص ع  لږ تر لږه ۲۳ درېویش کاله د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې  پلې (عملي) کوو.پاتې شونې دې نه وي او داسې د دې خبرې لمنه ټولوم محمد ص ع د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د افغانستان، لغمان مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و، له هغه پېر ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۶۱۶۳ شپږ زره او یوه سلو او درې شپېته کاله ورسته د سعدي عربستان، مکې ولایت، بيت الله مسجد خوا کې کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۱۴۴۷کاله وړاندې یا جون میاشت په اتمه د  ۵۷۹ زېږدي کې؛ ۶۳ کاله یې د عمر کچه وه؛ په ځوانۍ کې څې ۴۰ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، جون میاشت په اتمه ۶۴۲ زېږدي کې یا ۱۳۸۴ کاله وړاندې مړ شوی دی او سعدي عربستان هېواد، مدینې ولایت، مدینې ښار په نبوي مسجد کې خورو ( خاورو) ته و سپارل شوی.    بل لوري ته زما  څېړنه دا سپینې ته را وباسي او په ګوته کوي دا څې  بر  (الله) ج په خپل پایني ليکي کوران  (قران ) کې  د غوا (البقره)  په څپرکي کې، اېمران د زامنو یا کورنۍ (آل عمران) په څپرکي کې، مېرمنو (النساء) په څپرکي کې، ميز (مائده) په څپرکي کې، څاروي یا غوايي یا  غواګانې (لانعام) په څپرکي کې، لوړوالی (الاعراف) په څپرکي کې، د جګړې ورانی  یا د شخړې ماړي یا د جنګ ضایعات (انفال) په څپرکي کې، پښېماني (التوبه) په څپرکي کې،  د يونس استازي په څپرکي کې، د هود یا ابیر استازي ( هود ع) په څپرکي کې، تندر یا تالنده (رعد) په څپرکي کې، د ډبرینلار یا د تېږګو کش یا د پرخو لاره (حجر) په څپرکي کې، مچۍ یا غومبڅې (نحل) په څپرکي کې، د اسراييل زامن (بني اسراييل) په څپرکي کې،  غار یا څمڅې ( الکهف) په څپرکي کې،  د  بر د استازو (انبیاء) په څپرکي کې، د الله د کور څخه ليدنه په ټاکلي پېر (حج) په څپرکي کې، د مومنانو په څپرکي کې، د رڼا یا ځلا یا روښنایي (نور) په څپرکي کې، د معیار یا د کچېمېچې (فرقان) په څپرکي کې، د پېیلنو یا پېړانو، یا شاعرانو ( شعراﺀ) په څپرکي کې ، د مېږګی (نمل) په څپرکي کې، د کيسې (قصص) په څپرکي کې، د غڼې (عنکبوت) په څپرکي کې، د سځلې (سجده) په څپرکي کې، ملتیا یا سازش (احزاب) په څپرکي کې، د ګيځ یا سبا یا سهار (سباﺀ) په څپرکي کې، پنځونکی یا بوږونکی یا خالک تعالی (فاطر) په څپرکي کې، بڼوال (یس) په څپرکي کې، کتارونه یا صفونه (صافات) په څپرکي کې، د غمجن یا خفه یا د عربي ژبې صوې ابېڅې یا صوات ( ص) په څپرکي کې، د غوره څرګند شوي پرمختګونو یا ښه تشریح شوي انکشافات (فصلت) په څپرکي کې، جرګې د ټاکل شویو لویانو ډلې یا پرېکوڼ کوونکو دوه اړخیزه مشوره (شوری) په څپرکي کې، د محمد په څپرکي کې او د  بریا یا واکمنتیا (فتح) په څپرکي کې یې د ده نوم څخه یادونه کړې ده. 

په کوران کې  الله د استازو څپرکي لنډېز یې په دې بڼه وایم: د دې څپرکي دعوا ده، نفعې له شیرک في دعا، څې حقدار د چغې وهلو، یا غایبانه غږ د الله نه پرته بل چا ته کول هېڅ نه شته دی، او د دې مخه څې ډب کوي، یا بندوي د الله د استازو د ژوند په کړنلارو، د الله د استازو په خبرو او وینا سره یې سپینې ته را وباسي.دا ټول د الله د استازو په څپر کې یا ( د انبیا په سورت ) به تاسو ته په ډاګه شي.ایوب ع الله ته اواز (غږ)  کړی دی، زکریا ع الله ته اواز کړی دی، یونس ع د کب په ګېډه کې چا ته اواز و کوه. الله ته. نو د دوی ټولو استازو د ژوند په کړو وړو ، خبرو او وینا وو څرګند وي. اړېکه د دې څپرکي له مخکې څپرکي سره په دې کې دی، څې په رښت کې دا د دې درې څپرکو لنډمنګې یا لنډپېرې شننه ده. د  څمڅې (کهف) څپرکي، مریم څپرکي او د تې – هې ابېڅي د وازولو کلي کوډ یا شفر ( طه) څپرکي. د څمڅې په څپرکي کې الله د نیکانو بنده ګانو څخه د علم غيب (د پټو شیانو پوهې ) څخه نفې و کړه، څې هېڅ له اسبابو پرته د راتلونکي پټو څارو باندې هېڅ  یوه یې پوهه نه لري. د مریم په څپرکي کې د ټولو  استازو ناتوني او عاجزي څرکنده شوه. او د تې – هې ابېڅي د وازولو کلي کوډ یا شفر ( طه)  په څپرکي کې الله څه و کړه، ترغیب یې ور کړه ټولو استازو ته څې دا زما رښت ( قانون) و رسوه  ټولو وګړو ته. ځکه د دې ټولو لنډېز په دې څپرکې کې را و باسي، څې دې استازو همداسې کړې وو، او پر دې یې ټینګ په ډانګپیلې وینا بڼه باور وو، همدا رنګې دوی ټولو الله ته عاجزي کوله، د دوی د ژوند تګلار او خبرې په همدې باندې شاهدي څرګند وي. په همدې څټه باندې له دې درې څپرکو په سې یې دا څپرکی را وړه. دوېیمه خبره دا وه څې کله د  تې – هې ابېڅي د وازولو کلي کوډ یا شفر ( طه) یا  تواها په څپرکې کې الله تشریح ور کړه خپلو بنده ګانو ته، په خبرې کولو یا تبلیغ د دې مسلې باندې. نو اوس دلته ورته وایي. له هغې څخه پرمختګ هم ور کوي.وکانو النا خشعین  ٬٬  دې ټولو استازو ماته عاجزي کړې ده،، (افغانستان د عالمانو علمي استازي (هیئت). کابل ۱۳۲۳ لېږدی، ۲ دوېیم، ۹۰ مسره یا ایت، چوپړی، ۱۷۷ دوېیم ټوک۱۷۴ چوپړی )د دې څپرکي لنډپرې تراڼ،  په پیل کې وېره د پایني ژوند په ګوته کوي، ٬٬ ډېر نږدې دی حساب د وګړو دوی ته او دوی په ډېر بې پروایئ کې دي،، (افغانستان د عالمانو علمي استازي (هیئت). کابل ۱۳۲۳ لېږدی،۲ دوېیم، ۱ مسره یا ایت، ۱۳۰چوپړی )، (له تاسو څخه وړاندې مې ټولو استازو ته وحې لېږلې دي ما، دا سپینه خبره ده څې له ما څخه پرته د هېڅ تن رښت  د منلو   نه دي.  زما رښت به مني، او زما، بیا نه منونکو ته کړوا دی، ،، ما اتي همیم استمعو، له دې څخه ورسته،  ترغیب ور کوي د یوه الله لویي منلو (توحید) ته، او کوران ته.له دې څخه ورسته عقلیه دلیلونه زهن منونکې څرګندونې څرګندوي. توحید باندې له پرښتون نه، ۲۵ مېسره کې ټول منلې څرګندونه په ګوته کوي. ٬٬ ،، دا د یوه استازي خبره نه ده دا د ټولو استازو خبره ده، څې هغه د یوه الله رښت و مني او هغه په خپل ژوند کې پر ځان کړ کړي،  د الله څخه پرته د هېڅ تن رښت ( قانون، بنده ګي و نه کړي)، له دې څخه ورسته غوره والی  ور  کوي کوران ته، او بیا منه کوي د  غوصې سپارښتنې (شفاعت قهریه) څخه، ۳۸ نمبر مېسره کې و ګورئ ،،  یعلم ،، د الله د ایجازت څخه پرته هېڅ تن د چا سپارش نه شي کولی، که کوي یې هم د الله له ایجازت او غوښتنې څخه ورسته به وي. بیا د عقلي څرګندونو یادونه کوي. بیا د دونیاوي وېرې باندې، بیا سزا ور کول (زجر) دي نه منونکو ته په توحید باندې. د پایني ژوند وېره ده، او رسول الله ته ډاډګېرنه ورکوي، څې وېرېږه او ورخطا کېږه مه. مخکې هم زما په استازو باندې سختۍ راغلي دي، پر تا به هم راځي، هغوی صبر ګړی دی ته به هم صبر کوې، له دې نه ورسته بیا دلیلونه دې مخکېنۍ استازو پر ویناو، او خبرو باندې، په مخکېنۍ یو استازو باندې دا، دا تکلیفونه راغلي وو، هغوی برداشت کړه ته به یې هم برداشت کوې. د یوې کره یادونې له مخې، ابو ذر له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه و پوښتل چې د الله څومره استازي (پیغمبران: هغه وګړي څې د الله رښتو ( قانونونو)  د اسماني پنځي ښکاروندو (سټنډرډونو)، کوډونو (شفرونه)، او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو ) یې د هغه پنځونکي وګړو ته رسول) وو؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم ځواب ورکړ: ۱۲۴۰۰۰ یوه سلو څلوروېشت زره. بیا یې و پوښتل چې د دوی څومره رسولان (وګړو ته هغه لېږل شوي وګړي څې د الله کښلی یا لیکی یا کېتاب یا کتاب د رښتو یا قوانینو یې ورته لېږلی )  وو؟. رسول الله صلی الله علیه وسلم و ویل: ۳۱۳ یې د رسولانو په توګه لېږل شوي وو.بیا رسول الله صلی الله علیه وسلم و ویل څې د بني اسرائیلو لومړی استازی د الله له لوري (پیغمبر) موسا ( موسی) وو او وروستی یې عیسا (عیسی) و، او ۶۰۰ استازو (پیغمبرانو) د دې دواړو ترمنځ په واټن د پېر، پېر کې د الله رښت وګړو ته رسولو،. ابو ذر بیا و پوښتل، ای د الله رسوله... الله خپل ټولو ژوندګړو ( مخلوق) ته څومره کښلي ( لیکي یا کيتابونه) رالېږلي دي؟ هغه ځواب ورکړ:  ۱۰۴ کښلې (کتابونه)، چې ۵۰  ورځپاڼې ( څې عربي ژبه کې ورته صحیفي وایي او اېنګلېسي ژبه کې ورته نیوزپیپر وایي هغه ) یې په شیث ته لېږلې دي؛  ۳۰ ورځپاڼې یې ادریس ته لېږلې دي؛  ۲۰ ورځپاڼې یې ابراهیم ته لېږلې دي؛ تورات کښلی (ليکی، کیتاب یا کتاب) یې موسا ته لېږلی دی؛ زبور  کښلی یې داوود ته لېږلی دی،  اېنجیل کښلی یې عیسا ته لېږلی دی؛  او فرقان ( بېلونکی یا کوران یا په عربي ژبه کې قران) یې ما ( محمد رسول الله)  ته را لېږلی دی.ابو ذر بيا و پوښتل، د اېبراییم (ابراهیم) کښلي ( لیکي یا کيتابونه) کوم وو؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم ځواب ورکړ چې ټول ورته (یوه بڼه، یوه ډول د منځپانګې یا د ننۍ سکالو له مخې ) وو.ځینې خلک په دې باور دي څې لقمان، ذوالقرنین او طالوت هم پیغمبران وو، خو ډیری مفسرین او حدیث پوهان په دې نظر دي چې دوی پیغمبران نه وو بلکې صالح بندګان وو.

هغه سمې  او رښتنې کیسې څې محمد رسول الله، د الله د رښت له پاره کړي دي ځینې یې زه صفي الله فردوس په لاندې بڼه کښم.

رسول الله صلی الله علیه وسلم کیسه (روایت) کوله، هغه و ویل: "ستاسو څخه غوره هغه څوک دي چې کوران (قرآن) زده کوي او ورزده کوي (خپله يې زده کوي او نور وګړو او وګړې ته یې ښه يي)." (صحیح البخاري)

انس رض کیسه کوله، هغه و ویل: د  الله رسول صلی الله علیه وسلم و ویل: "په انسانانو کې داسې وګړي شته چې هغه ته نږدې دي." هغوی و ویل: "ای د الله رسوله، دوی څوک دي؟" هغه و ویل: "دوی د کوران وړ دي، د بر او د هغه غوره شوي وګړي دي." (صحیح الجامع ۲۱۶۵)ابو امامه الباهلي کیسه کوله، هغه و ویل: ما د الله له رسول څخه وا وریدل څې ویل یې: "کوران و لولئ، ځکه څې دا به د قیامت په ورځ د خپلو ملګرو له پاره د شفاعت کونکي په توګه راشي." (صحیح مسلم)د عمر  رض زوی عبدالله کیسه کوله هغه و ویل څې: رسول الله ص و ویل: "د کوران بډه (قرآن کریم صحابي) ته به و ویل شي: کوران وایه او  پورته شه، په هغه ډول یې وایه لکه څنګه څې تا په نړۍ کې وایه، ځکه څې ستا ځی ( ځای) به د هغه پایني مسرې (وروستي آیت) په ځای وي څې ته یې وایې." (صحیح الجامع ۸۱۲۲)رسول الله ص: "د هغه مومن بېلګه څې کوران لولي د نارنج په څېر دی، د هغې بوی خوندور دی او د هغې خوند خوندور دی. د هغه مومن بېلګه څې کوران نه لولي د خرما په څېر دی، د هغې بوی نه شته خو  د هغې خوند خوږ دی. د هغه مونافک (یا منافق: هغه مسلمان څې په خوله مسلمان وي او پټ زړه کې  کافر وي، په خوله وایي څې زه مسلمان یم او کارونه له کافرانو څخه هم وران کوي، ستا وي خو ستا نه وي، یا ځان ته پښتون وايي پښتون وي خو خبره د پنجابیانو مني پښتانه وژني، رټي یې، شته یې اخلي او په خوله پښتون وي خو کانې یې د پښتنو نه وي. همدې ته سوچه یا بېخې مونافق وایي. ) بېلګه څې کوران لولي د ګوشمالي (ریحان) په څېر دی، د هغې بوی خوندور دی خو د هغې خوند تریخ دی. د هغه مونافک بېلګه څې کوران نه لولي د تورې دانې (کروسینت ) په څېر دی، د هغې بوی نه شته او د هغې خوند تریخ دی." (بخاري او مسلم)د عامر جهني زوی اکبه(عامر الجهني زوی عقبه  )  کیسه کوله، څې وایي: محمد ص موږ ته کیسه کوله، کله څې موږ په صفه (د جومات پوښل شوې سیمه) کې وو او وې ویل: "ستاسو څخه څوک غواړي څې بطحان او العقیق ته لاړ شي او دوې لویې، امیندواره اوښانې بېرته واخلي، پرته له دې څې کومه ګناه و کړي یا د خپلوۍ اړیکې پرې کړي؟" هغوی و ویل: "موږ به سرټیټي شو، ای د الله رسوله!" هغه و ویل: "که ستاسو څخه یوه هره ورځ جومات ته لاړ شي او د الله د کښلې (کتاب) څخه دوې مسرې ( آیتونه) زده کړي، نو هغه ته به دوې اوښانې ورکړل شي، او که درې وي، نو درې، او داسې نور، د اوښانو د شمیر سره سم." مسلم روایت کړی دی.

رسول الله ص ویلي  دي: "څوک څې د بر ( الله ج) د کښلې څخه یوه ابېڅه ( حرف) و لولي، هغه ته به د هغې بدله  ورکړل شي، او بدله (اجر ) یې لس چنده زیاتېږي. زه دا نه وایم څې 'الف لام میم' یوه ابېڅی دی، بلکې اې 'ا، الف'  یوه ابېڅی دی، لې 'ل، لام' یوه ابېڅی دی، او مې 'م، میم' یوه ابېڅی دی." (صحیح الجامع ۶۴۶۹)

بيبلو ګراپي  Bibliography د هغو ليكونو لېست چې په يوه سکالو يا بوږونکي او کښونکي پورې اړه و لري.

１.  افغانستان د عالمانو علمي استازي (هیئت). کابل. ( ۱۳۲۳ لېږدی یا ۱۹۴۵ زېږدی)، کابلی تفسیر، د افغانستان غوره علمانو هیئت تر نظر لاندې د شیخ الهند مولانا محمود حسن دیوبندي او شیخ الهند مولانا شبیر احمد دیوبندي په ګډه د ٬٬ فوائد موضع الفرقان ،،  اردو ترجمه او تفسیر، له اردو ژبې په پښتو ژبې او درې ژبې  ته په ښه روانه ژبه و ژباړه او په دې نېټه یې  ۱۰/۵/ ۱۳۲۷ بشپړ کړه، ۱۳۳۳ لېږدی کې لومړی ځل له چاپه سلامت تېر شوی. دوېیم ځل چاپ ۱۳۶۰ /۲/۲  لېږدي کې په شپږ ټوکو کې شوی دی،     درېیم ځل چاپه یې د مکي مکرمې اسلامي اړېکو عالم د پښتو ژبې ماهر مولانا عبید الله شاه له پلټنې ورسته ترې ځینې زاړه او پېچلو لغاتونو سره نږدې په دوې لیندیو کې یې ورته خوا په خوا نوي ماناوي ولیکي. د لوی الله په مرسته او توفیق سره لومړی او دوېیم ټوک قرآن کریم سره له ترجمې او تفسیر ( کابلی تفسیر) چاپ د بیت الله او محمد رسوالله مسجدونو خدومتګار باچا فهد د قرآن کریم په چاپځای کې د سعودي عرب د حج او اوقافو د وزارت د اشراف او مشرئ تر څار لاندې چاپ ته  په ۱۳۷۲ لېږدي ( ۱۴۱۴ سپوږمیز لېږدی -  ۱۹۹۳ زېږدی) ورسېده. ګڼه:      ( ۴۰۰۰/ د ۲۲ ) (۴) ( ۰۱)، ( ص ب ۳۵۶۱) مدینه منوره. ۲ دوېیم، ۹۰ مسره یا ایت،  ۱۷۴ چوپړی ).

د بر ( الله ج) ورځپاڼې

Jul 05 2026, 01:36 pm Jul 13 2026, 07:42 pm

د بر ( الله ج) ورځپاڼې:  د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره  رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو )

1.    د بر ( الله ج)  پیلنۍ یا لومړۍ ورځپاڼې: 

  د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله ج) لومړی خپله ورځپاڼه ( څې عربي ژبه کې صحیفه وایو او په اېنګلېسي ژبه کې ور ته نيوزپيپر وایي څې له دوې چوپړو څخه تر لس چوپړو پورې یا یوې پاڼې څخه تر پېنځو پاڼو پورې وي ) اېبت الله ع [ اې بېټ یا اول بېټ، یا لومړی بېټ یا پیلنی بېټ نیکه.( هغه بېټ نیکه نه څې غرغښت دی او کېسۍ په غره کې خښ دی، هغه خو ۴۰۰ لېږدي کې ژوندګړ و. هغه نیکه نه ) ا یا الف یا اې بېټ نیکه یادوم (شیس یا شيث یا هېبت الله یا اېبټ الله) د ادم ( صفي الله) ع زوی دی]  ته و لېږه. څې دا ورځ پاڼه د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۷۳۹۰ ) اووه زره او درې سوه او نوي کاله وړاندې یې ۵۰ ورځپاڼې د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلي وو. د اوسني لبنان هېواد پاتې تړانګې یا ( بکا یا بقا درې ) کې یې د وګړو په منځ کې پر هغو باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ له ځلګرو ( ظالمانو ) سره به ګډ ژوند نه کوي ترې لرې یا غرونو کې ژوندګړ شي؛ خویندو، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول. وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.  زما څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې د اېبت الله ع لږ تر لږه ۸۱۲ اته سوه او دوې لس کاله د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې پلې (عملي)  کوو.د نوموړي د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د لغمان مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۱۲۰ یوه سلو او شل کاله ورسته لبنان کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۷۴۹۰ کاله وړاندې یا ۵۴۶۴ مخ زېږدي کې؛ ۹۱۲ کاله یې د عمر کچه وه؛ په ځوانۍ کې څې ۳۰ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، ۴۵۵۲ مخ زېږدي کې یا ۶۵۷۸ کاله وړاندې مړ شوی دی او لبنان کې خورو (خاورو) ته سپارل شوی دی.   

2.    د بر ( الله)  دوېیمې ورځپاڼې: 

د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله ج) خپلې دوېیمې ورځپاڼې ( څې عربي ژبه کې ورته صحیفې وایو او په اېنګلېسي ژبه کې ور ته نيوزپيپرس وایي څې له دوې چوپړو څخه تر لس چوپړو پورې یا یوې پاڼې څخه تر پېنځو پاڼو پورې وي ) انوک ع [ ادریس یا حنوک یا اخنوخ یا اښنوښ څې ٬٬   د شيث ع اودی دی، د پلار نوم یې یرد دی او د نیکه نوم یې مهلائیل دی، لمک یې زوی دی څې  لمپاکا (لغمان)  کې ښاخ دی،، ( صفي الله، ۱۴۰۳ لېږدی ، ۹۶ چوپړی )]  ته لېږلې و. څې دا ورځپاڼې د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۶۷۴۰ ) شپږ زره او اووه سوه او څلوېښت کاله وړاندې یې ۳۰ ورځپاڼې د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلي وو. او د اوسني اېراک ( عراق) هېواد، د کوفې ولایت په سهلا څځلو ځای ( مسجد) کې د وګړو په منځ کې یې پر هغو باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، د بر حکمتونو، د بر لارښونو، ليکدود، ختوګنډل، ستورو پېژندنه، ځکمکچپوهنې (هندسې)، شمېرو، رياضي، فلسفې ښوونه او روزنه به یې کوله؛ د بل تن سپکه به نه وایي، د هغه په مخکې او یا له هغه په سې ورسته یا د هغه په شتون او نه شتون کې؛ هغه کړنه څې په وګړي او یا وګړې کې شتون نه لري هغه دې ورپورې نه تړي، دروغ  دې نه وايي، چغلخوري ( غيب) به نه کوي؛ د هغه شته او زما نه شته (یا هغه  دا او دا لري او زه یې نه لرم څې عربي ژبه کې ورته بخل یا بخلي وایي نه کوي )، سوسیسي ( جاسوسي) به د خپلو وګړو اووګړې نه کوي؛ د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني (یا په عربي ژبه زنا به نه کوي)، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ له ځل ( یا ظلم به نه کوي لکه: یوه تن سره څې په لاس کې د وهلو او پرې کولو، او سوري کولو توکي نه وي، هغه به د ژبلولو، وهلو، سوريکولو توکو باندې نه درب وي یا وهي) ؛ خویندو، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول. وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.  زما څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې د انوک ع  ( اېدريس یا ادریس یا حنوک) لږ تر لږه ۲۶۵ دوې سوه او  پېنځه شيېته کاله، په ۷۲ ژبو ( ارامي، اېبري یا عبراني،  پښتو، دري، عربي، لاتيني، ... . ژبو باندې) ، د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې  پلې (عملي) کوو.د انوک ع د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو  د سریلنکا سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د لغمان مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر    ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۸۳۰ اته سوه اودېرش کاله ورسته کوپې د اېراک کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۶۷۸۰ کاله وړاندې یا ۴۷۵۴ مخ زېږدي کې؛ ۳۶۵ کاله یې د عمر کچه وه؛ په ځوانۍ کې څې ۴۰ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، ۴۳۹۸ مخ زېږدي کې یا ۶۴۱۵ کاله وړاندې بر ( الله ج) بره یا اسمان ته پورته کړی دی.   

پاتې شوني دې نه وي، څې بر ( الله ج) په خپل پایني ليکي کوران ( څې  عربي ژبه  کې ورته قران وایي) کې  د مریمې په څپرکي کې او  ٬٬ د  بر د استازو په څپرکي کې یې د ده نوم څخه یادونه کړې ده.،، ( صفي الله، ۲۰۰۷ زېږدی، ۱۰ چوپړی ) بل لوري ته که داسې پوښتنه و کړو څې بر ( الله ج) خپل رښت کله کښلي وو، او کله یې خپلو وګړو ته لېږلي  دي؟د دې پوښتنې په ځواب کې دا په ډانګ پیلې وینا سره کره بوږوم او وایم، څې بر (ج) د خپل ټولو پنځونکو څېزونو د پنځا په ټولو ټوالو واکمن دی، بر د دوی په راتلونکي هر پېر په کړو وړو پوهه لرونکی وو، څې دوی به دا او دا بڼه کانې کوي. نو د  دې ټولو وګړو له پاره یې له وړاندې ټولې ورځ پاڼې او لیکي یا کښلې یا کېتابونه له وړاندې په بشپړ ډول بشپړ کښلې او د هغه په پوهه په یوه خوندې ځای کې د ژوند په پیل پېر کې خوندي ساتلي او ساتنه ترې کوي. او د وګړو د ژوند د اړتیا، نېمګړتیا، او اړتیا په پام کې نویلو څخه یې خپله په خپله خوښه خپل هر استازي ته ور لېږلي دي. څې نوې او راتلونکې بڼې لارښونه یې له لومړۍ ورځپاڼو استازي ته له ورپهسې راتلونکې استازي ته په ګوته کړې، او په پای کې یې خپل پایني استازي ته خپل پاینی کښلی څې په خوندې ځای کې  خوندي ساتلی وو، له هغه ځای څخه لومړي اسمان ته ټول لېږلی وو، او بیا یې په ۲۳ کالونو په پېر کې د اړتیا برابر ټولو وګړو ته د بر د یوې پاینۍ ټولوالې اوډون په ډول لېږلی دی؛ او په همدې رښتي ټولوالې ( دین یا اسماني نظام) به پرېکړې کوي.

3.     د بر ( الله)  درېیمې ورځپاڼې: 

د وګړو د روغ ژوند تېرولو له پاره بر ( الله) ج خپلې درېیمې ورځپاڼې (صحیفې) اېبرایم ع ( ابرام، ابراهيم ع یا خلیل الله) ته و لېږلې. څې دا ورځپاڼې د سکالو او منځپانګې له مخې یوه ډول او موخه در لودله. او دا د الله له لوري د هغه په منونکو باندې رښت ( قانون) وو، څې له نن (اووم د جون ۲۰۲۶ زېږدي کال) څخه (۴۲۱۱ ) څلور  زره او دوې سوه او  یوولس کاله وړاندې یې ۲۰ ورځپاڼي د رښت له پاره خپل استازي ته لېږلي وو. او د اوسني اېراک ( عراق) هېواد، د بابیل ولایت د فرات سین په غاړه د اور ښار کې د وګړو په منځ کې یې پر هغو باندې پرېګړې کولې.  لکه: په ځمکه به یوازې د الله د رښت ټولوالې باندې پرېکړې کېږي، ډلې ټپلې پالنه ( شخصیت پرستي یا مشرکین) نه کوئ؛  د بر حکمتونو، د بر لارښونو، ښوونه او روزنه به یې کوله؛ له بر  ج سره به لېوالتیا کوي او له هغه څخه پرته به لېوالتيا ( مینه یا څې په عربي ژبه کې ورته محبت یا عشق وایي) نه کوي، د بر  ج  واک به وګړو ته نه منسوب وي، هغه څه سې الله په پنځي ډول پنځولي وي، د هغو په پنځول او پر هغو واک وړتیا درلودل نه کوي؛ د بر  ج ته نازولي یا زامن یا لوڼې منسوب وال، او د هغوی څېرې ( مشادې، بڼې یا بوتان یا ګوډۍ ) بوږول او د هغوی سره لېوالتیا ښودل او له هغوی څخه مرسته غوښتلو نه کول؛  د بل تن سپکه به نه وایي. د هغه په مخکې او یا له هغه په سې ورسته یا د هغه په شتون او نه شتون کې؛ هغه کړنه څې په وګړي او یا وګړې کې شتون نه لري هغه دې ورپورې نه تړې، دروغ  دې نه وايي،خېر او برکت په ټولو شیانوکې اچونکی یوازې الله دی، دا کړنه بل وګړي او وګړې ته نه منسوب ول؛ په دې او هغې پینۍ کې د الله (ج) په تن (زات) کې بل کس ګډول (شریکول) به نه کوي؛ زوازت ( کوشنیان زوزان یا کوشنیان لوڼې او بچیان) یوازې له بر  ج څخه غوښتل او د دې کار بل تن ته نه منسوب ول؛  رښتنې وېره، تمه، درناوی او لېوالتیا یوازې له بر (الله) څخه ده. له بر (ج) څخه پرته رښتنې وېره، تمه، درناوی او لېوالتیا؛ د انسان وژل؛ دروغ ویل، الکان ساتل (بچه بازي کول)، د یتیمانو مال نه خوړل، چغلخوري ( غيب) به نه کوي؛ سوسیسي ( جاسوسي) به د خپلو وګړو اووګړې نه کوي؛ د پلار او مور درناوی به کوي، پردي کټ ته به نه پورته کېږي ځکه خپل او پردی کټ به پېژني، د بل ورور ښځې ته به په ناولو سترګو نه ګوري، هېڅ تن ژوند به نه اخلي، بل تن به نه رټي او وهي، وږي ګاونډي ته به خواړه چمتو کوي، د بل تن ځمکه او کور به نه اخلي او نیسي؛ د مېلمنو درناوی به کوي، ښه خواړه او پاک ( هغه خواړه څې یوازې د بر  ( الله )ج په نوم حلال شوي وي، یا حلال ) د هغو خوړل او د حرامو خوړو ( څې د الله له نوم پرته حلال شوي وي،  او یا حرام او مردار یا ناولي او تاواني خوړو ) نه خوړل؛ له ځل ( یا ظلم به نه کوي لکه: یوه تن سره څې په لاس کې د وهلو او پرې کولو، او سوري کولو توکي نه وي، هغه به د ژبلولو، وهلو، سوريکولو توکو باندې نه درب وي یا وهي) ؛ خویندو، میندو، توړۍ،  ترور، اېنګور او ورېندار سره به واده نه کوي؛ د شپې له لوري د الله د نظام له پاره دنده کول. وګړو ته هغه کړنې په ګوته کول څې ځان ترې لرې و ساتي او هغه کړنو څخه څې الله ورته د کړنې او ګټنې ویلي دي د هغو کړنو کول.  زما (صفي الله فردوس) څېړنه دا سپینې ته را اوباسي او په پوښ کې کوي څې د اېبرایم ع ( ابرام، ابراهيم ع یا خلیل الله) لږ تر لږه ۱۰۰ سل کاله د بر  ( الله ج) رښت باندې د وګړو  په منځ کې پرېکړې کولې او  یوازې او یوازې یې د بر امر یې پرې  پلې (عملي) کوو.پاتې شونې دې نه وي او داسې د دې خبرې لمنه ټولوم څې نوموړی یا اېبرایم ع ۷۵ کلن  و څې الله ج د خپل استازي توب ته و ټاکه او ټول عمر یې ۱۷۵ کاله و، په اوسني اسرايل ( فلسطین ) هېواد کې د خلیل الرحمن ښار  ادېره کې خورو ( خاورو) ته و سپارل شو.د اېبرایم ع د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د افغانستان، لغمان ولایت مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر     ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۳۳۲۴ درې زره او درې سوه او څلوروېش کاله ورسته بابیل د اېراک کې زوکړه شوی؛  له نن څخه ۴۲۸۶ کاله وړاندې یا ۲۲۶۰ مخ زېږدي کې؛ ۱۷۵ کاله یې د عمر کچه وه؛ په سړیتوب کې څې ۷۵ کلن و بر خپل استازی و ټاکه، ۲۰۸۵مخ زېږدي کې یا ۴۱۱۱ کاله وړاندې مړ شوی دی او اسرايل خلیل الرحمن ښار  ادېره کې خورو (خاورو) ته سپارل شوی دی.    

بل لوري ته زما  څېړنه دا سپینې ته را وباسي او په ګوته کوي دا څې  بر  (الله) ج په خپل پایني ليکي کوران  (قران ) کې  د غوا (البقره)  په څپرکي کې، اېمران د زامنو یا کورنۍ (آل عمران) په څپرکي کې، مېرمنو (النساء) په څپرکي کې،  څاروي یا غوايي یا  غواګانې (لانعام) په څپرکي کې، پښېماني (التوبه) په څپرکي کې، د هود یا ابیر استازي( هود ع) په څپرکي کې، یوسف په څپرکي کې، ابراهیم په څپرکي کې، د تيګو لار، پرخو لار یا ډبرینه لاره (حجر) په څپرکي کې، مچۍ ( نحل) په څپرکي کې، مریمې یا ماري (مریم) په څپرکي کې، د  بر د استازو (انبیاء) په څپرکي کې، د الله د کور څخه ليدنه په ټاکلي پېر (حج) په څپرکي کې، د پېیلنو یا پېړانو، یا شاعرانو         ( شعراﺀ) په څپرکي کې، د غڼې (عنکبوت) په څپرکي کې، ملتیا یا سازش (احزاب) په څپرکي کې، کتارونه یا صفونه (صفات) په څپرکي کې، غمجن یا خفه یا د عربي ژبې صوې ابېڅې یا صوات ( ص) په څپرکي کې، جرګې د ټاکل شویو لویانو ډلې یا پرېکوڼ کوونکو دوه اړخیزه مشوره (شوري) په څپرکي کې، د سرو زرو ګاڼې (زخرف) په څپرکي کې، خپاره بادونه، تيتې وږمې (ذاریات) په څپرکي کې، د ډوبېدو ستوري (نجم) په څپرکي کې، د وسپنې (حدید) په څپرکي کې، هغه څوک چې ازمول شوې ده یا هغه مېرمن څې له ازموینې تېره شوې یا بریالۍ مېرمن (ممتحنه) په څپرکي کې او د  تر ټولو لوړ یا تر ټول بر ( اعلیٰ) په څپرکي کې یې د ده نوم څخه یادونه کړې ده. 

بيبلو ګراپي  Bibliography د هغو ليكونو لېست چې په يوه سکالو يا بوږونکي او کښونکي پورې اړه و لري.

۱.     صفي الله فردوس. ماسټر. اېنجینېر. (۲۰۰۷ زېږدی)، د لوی الله د استازو  لارښود، زما د څېړنو ټولګه، د کړنې ( کار) لاندې کښلو ( لیکو یا کېتابونو ) لېست څخه ۳۰ ليکی دی. له چاپ څخه روغ تېر شوی نه دی.

د الله استازي او رښت ( قانونونه یا ايين ) !!!

Jul 04 2026, 11:14 pm Jul 13 2026, 07:42 pm

د الله استازي او رښت ( قانونونه یا ايين )!!!

دا ځمکه، اسمانونه او هر څه څې د دې  دواړو په منځ کې شتون لري. دا ټول په پنځي ( سویي شلخي، سویي دیسي، طبیعي یا نيچرل تخلیقي) ډول الله بوږولي (جوړ کړي) دي. 

هر هغه څه  څې اند ( نظر)، وند ( پام یا فکر ) و لري، په ټولو پنځي څیزونو کې ورته څښتن (  بر (ج) څې هغه وايي ٬٬ زما نوم الله دی،،  الله) یې د دې پوهه هم ورکړې. څې زما پنځي څیزونو نه په شلخي بڼه له پنځي څیزونو ګټنه واخلئ. لکه ساړه هواوېچه ده، داسې توکي واخلئ څې سړه هواوېچه ماته کړي او تاسو پرې توده شئ،  په سړه هوا کې څې ستاسو ساړه کېږي، لرګي و سوزوئ څې توده هواوېچې رغښت و کړي او توده وږمه جوړه کړي، او یا تودې ښتې واغوندئ، همداسې برېښنا څې له پنځي مسو، ښادو، خازینونو، تارونو، پړو، او ښېښو څخه تودښه او روښنایي او سړه هواوېچه پنځه وي. 

یا توده هواوېچه( ګرمې هوا یا ګرمې وږمې) څخه داسې څېزونه باندې یې الله وړتیا را کړې څې سړه هوا ترلاسه کړو څې زموږ د ژوند څارې په مخ وېسي. همداسې ۱۸۰۰۰ پوښتنې له ځان څخه کولی شو. څې له کومو  پنځي څېزونو څخه څې تياره ده، رڼا ده، ورېځ، اسمان، ځمکه، باد، ږلۍ، برېښنا، تالنده، اوبه، غرونه، سينونه، سمندرونه، یخ، واوره، لوړ او ژور، لوږه، تنده، پېړوالی، لوړوالی، ټیټوالی، خوږوالی، تریخوالی، ارمتيا، مستي، ګړندیتوب، ځل، بډاینه، لېوالته، لټتوب او داسې نورو  .... . ته داسې توکي او الې ترلاسه کړو څې موږ ترې په ژوند کې ګټنې واخلو.

ژوي ( پیلنۍ مانا یې یا ۱. انسانان) او ژوي ( دوېیمه مانا یې یا ۲. څاروي، حیوانات) تر پایني پېر پورې له خپل اند او وند څخه ژورې پوښتنې کوي، او ځوابونه یې ترلاسه کوي، څې په پیله کې یې نوي څېزونه په شلخي یا مصنويي بڼه بوږ وي. داسې شلخي یا سویي پنځي څیز په پینۍ کې شتون نه لري څې په هغه کې دې پنځي توکي ( مواد، څیزونه ) شتون و نه لري، په بله مانا څې ټول ديسي ( بدل، شلخي، مصنوي، سویي پنځي ) توکي او الې له پنځي توکو یا هغه څېزونو څې الله په پنځي بڼه پنځولي دي له  هغو پرته بوږول ( جوړول) ناشوني دي.

د دې له پاره ژوي ( انسانان) سرکښه، له تېروتنې تش نه دي، ځینې یې له سرکشۍ او تېروتنو تېری کوي، څې کړنې یې ډېرګړو ( ډېرو خلکو ته) نه لږ ګړو  ( لږو خلکو ته ) زیان ( تاوان) او تاوانونه رسوي. له ځان څخه پر ټیټو وګړو ځل (څې ورته عربي ژبه کې ظلم وایو) کوي. برخې یې خوري، ښه کړه وړه نه کوي، ښې معاملې، ښې پرېګړې نه کوي، په هېڅ کړ کې د سړي زوی نه وي (که څوک یې ګاونډی وي هغه ترې نه په کړاو یا عذاب کې وي، که کوم تن سره یې ځمکه یا پوله، انګړ او کرونده پوله لري هغه ترې په کړو کې وي، که چا سره یې ښېخې کړې وي چاته یې لور ور کړې وي او یا ترې چا لور کړې وي ور سره په کړاو کې وي. داسې کړ به نه وي څې دی په کې دې سړي زوی غوندې کانې و کړي؛ څې یوه وارې ورسره په مسلو او معاملو کې مخ شې بیا به در ته ښه ښکاره څرګند شي.)، رښت ( حق) یې اخلي، رټي یې، په لرګۍیو یې وهي ( هغه به تش لاس وي او دی به یې په کونداغونو دربوي، یا به یې د ټوپک په میلونو وهي، یا میلونه ورچوښوي او ورمنډي څې دا د ځل پاینۍ نښه او د رټلو پای دی)، شته، بډاینه، سوکالي،  ژوندی یې اخلي. همدې سرغړونو له پاره الله دې پینۍ ته خپل اسماني لیکنی رښت ( قانونونه) را لېږلي دي، څې دغه کړنې و کوئ او دغه کړنې مه کوئ. څې د الله دا ټولواک رښتو ټولواله په ځمکه او اسمانونو کې د اوډون ( ترتیب، یا نظام، یا نظم ) ټینګ او روغ ساتي؛ د سرغړونې په بدله کې په دې دنیا کې سرټيټي کوي او په هغې دونیا کې یې په اور سوزوي یا اور ته اچوي. هغه د دوزخ تور غوړاشکه  اور څې ټوټې، ټوټې کونکی ( کونی) دی.

الله ځمکې ته خپل استازي او رښت ( قانونونه یا ايين ) کله؟؛ او ولې و لېږه؟!!!. 

 په هغه پېر کې بر (ج) ځمکې ته خپل پیلنی استاز را و لېږه څې په پینۍ کې انسانانو هېڅ شتون نه درلود، دیوان، پېران، ناپېژنده ژوي، اېبلیس او نورو  د بر (ج) پنځونکي پرې ژوند ګړ وو، هغوی په کې وراني، وژنې، تېري، سرتمبۍ، لویي او ربړونې و کړې، ځینې د دوی یې تری تم کړه او ځینې یې د دې خپلو ناوړه کړنو له امله زموږ له سترګو پټ کړه، زموږ په چارپېر یال کې زموږ په شاه او خوا ژوند کوي. خو زموږ د انسانانو په سترګو نه ښکارېږي، موږ ویني خو زموږ سترګو ته الله دا وړتیا نه ده ورکړي په پنځي ډول څې هغه و وینو. او  د هغوی سترګو ته یې دا وړتیا ور کړې. بر (ج) د انسانانو پلار، پیلنی سړی یا ادم صفي الله (د بر رښتنی ملګری) اسمان کې پیدا کړه، او بیا یې ترې پیلنۍ میرمن هوا پیدا کړه، بیا یېې له جنت ( بڼ، اسمان) ځمکې ته د ژوند تېرولو له پاره را کوز کړه، یوه یې سریلنکا کې سرندیف غره باندې، او مېرمن یې سعدي عربستان، مکې کې راښکته کړه، له ننه څخه ۷۶۱۰ کاله وړاندې، یوه له بله لرې وو،  دې سزا له پاره څې له مڼې څخه یې یوه مړۍ کړې وه، د بر (ج) خبرې ته یې درنښت نه و کړی. دلته څې بېل، بېل یوه له بل څخه لرې را کښته شو نو څو کاله یوه له بل په سې ګرځيدل، له سریلانکا نیولې په اېند له اباسین تېر ، لمپاکا (لغمان) ته، له کابل تېر له اېرات (هرات) ایران ته، او له ایراک مکې ته لاړ، او الته د نور غره کې یا ارفات څلي څخه یې خپله میرمن له کلونو ورسته  پیدا کړه، او دیدن یې سره و شو. د ژوند په تېرېدو یې کوشنیان پیدا او ستر شو؛ کوشنیانو یې د ښځو کولو له پاره ریبارانې و کړې. ودونه یې وکړه، ابېل (حابيل)  یې کابېل (قابېل ) د حوس او پوست یا رنګ یا خایست پرستۍ په سټه خپل ورور و واژه.

پلار یې پر دې کړنې ډېر و در دېده، او بل الته په جنت کې ابلېس ( شیطان) پرې چل ( چ. ل یا چریکي لار ) څخه ګټنه وا خسته، ورته ويل یې دې مڼې نه ماضي بر (ج) منه کړی یې. تاسو ته یې ویلې!!!؟ دې ته مه نږدې کېږئ!!!، تاسو یوه دانه و شکوئ او وې خورئ څومره خوږ خوند لري. بر (ج) هېڅ څه در ته نه وایي. دوی یې و غولول او له یوې مڼې یې یوه مړۍ یا خوله یا غاښ خرپ پورته کړه؛ څې دا کړنه په رښت کې د الله له امر  څخه په تېروتنې تېر وتنه وه. بر (ج) دوی ځمکې د ژونګړ کېدو او ګڼې ګوڼې ډېرېدو له پاره پنځولي وو، څې د بر (ج) ورکړې پوهه تته کړي. 

نو  دا یې د پلار ( ادم ع) خبرې دي څې په خپله خوله یې و ويل ٬٬ ای! زموږ پالونکیه!، موږ پر ځان ځل (ظلم) کړی دی، او که ته موږ ته بښنه و نه کړې او پر موږ مهرباني (رحم) و نه کړې، نو اړینه ده څې موږ به له تاوان کونکو څخه شو.،، او په عربي ژبه کې دا څې ویلي وو ٬٬ (ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين)،، (القران الکریم، ۲۰۰۳ زېږدی،  ۱۳۸ چوپړی) د لوړوالي (الاعراف) په څپرکي کې څې د کوران (قران) اووم څپرکی دی، او له اسمان څخه ځمکې ته د رالېږلو لړۍ (نزول) کې نهه دېرشم څپرکی دی، له ص څپرکي څخه ورسته را لېږل شوی، د بند ( کړۍ یا مسرې یا ایت) ګڼه یې ۲۳ دی. رسول الله ص ته دا جبرايل امین ( فرښتې) په مکه مکرمه کې ویلي دي، د کوران (قران) پاک په اتمه برخې (ونډه، خوا یا لوری یا سیپاره) کې شتون لري.  

له دې څخه کره څرګندېږي چې انسان له ټولو څخه وړاندې،  الله، ځان، میوې، اوبه، ونې، بوټي، فرښتې، خواړه، کالي، ختې، جنت، ځاځ (ظلم)، ته، دا، هغه، دوی، مهرباني، بخښنه، موږ، ویل، تاوانیان، ځمکه، او هغه شیان چې په هغه خبرې څې یوه تن یوه ته او بل تن  بل ته او بل تن بل ته ويلي وي او په اوږ پېر کې خوله په خوله او سینه په سینه نورو و ګړو ته رسولي وي (نقلي) او په اند برابرې (عقلي) بڼه په پيل پېر کې د انسان ورته اړتیا وه دا ویکي زده او یاد وو. ادم ع لومړی ښوونکی د ژبو او شیانو و چې فرښتو ته یې زده کړه او پوهه ورکوله او ورکړې ده. 

ادم او حوا ته په پښتو ژبه او د نړۍ په ټولو ژبو پوهه الله ورکړې وه، که کوم ژوی داسې اند او وند و لري څې بر (ج) په پښتو ژبه نه پوهېږي، او د پښتو لیکدود او کره پښتو  پوهه نه لري یا نورې ژبې او عربي ژبه په پښتو ژبه ورمنډي، هغه و ګړي ټول رښت پټونکي ( کافران) او له بر سره په ګډونکي (مشرکین) دي. د ټولو ژویو د ژبې زېرمه له یوې ټاکلې القا شوي زهن پوهې څخه سرچېنه اخلې،  د دې له پاره د چې د ټول پنډوسکي ژوندګړو ژبې یوه تر بل سره ډېرې رېښې لري. په ځانګړې بڼه زموږ اریاني ژبه پښتو له ټولو ژبو سره ډېرې نږدې رېښیزه تارونه او اړېکې سره لري. هر ابېڅی، غونډ، غونډله، غبرګغږونه او غږونه یې سره په ټوله کې په علمي بڼه پرتلنه کړو دا به کره و مومو، زما خپله دا نظریه همداسې ده.  له ده سره د بر له لوري کومه ورځپاڼه ( صحیفې) او لیکی ( کښلې یا کېتابونه ) نه وو، خو دی به د ۱۳۰ کلو په عمر کې وو څې بر ج د هغه زوی له وژل کېدو ورسته بل زوی د اېبټ الله ع (شيث) په نوم ورکړه. او هغه څې  ځوان شوه بیا بر (ج) ور ته د رښت ( قانون) ۵۰ ورځپاڼې ور کړې. 

د ادم (ع) زوی  شیث ع له پښت څخه یې پښتون پښت پیلېږي، د شیث ع رښتې اولاده ده، چې پښتو ژبه یې سینه په سینه خپل زوزان ته رسولې ده، غیرت، مېړانه، عزت، پت، ابرو، کمزوري ملاتړ، زورور نه نه ملاتړ، کورنی ژوند، له یوې ناروغۍ پیداشویو جوړو نکاح نه کول، عدل، خلافت ( مشري )، امانت ساتل، په ژمنه و درېدل او د یوه الله پالنه یې پښتو وه.

دوی بیا د مکې له دښتو سرو غرمو څخه ځنګلونو، مېوو لرونکو ونو او سړې هواوېچې لرونکو سیمو ته، بېر ته لمپاکا لووري را ستانه شو، او بېرته سرلنکا ته لاړه، دو  باره به بيا را و ګرځېدل، یوه ځای کې به یې یوه کوشنی یا زوی پرېښوده سې الته ستر شي، او مېنې ودانې کړي، نو لمپاکا  (لغمان)کې څې کوم کوشني پرې خوده هغو ته یې لمپاکېنز ( لغماني )  ویل، یوه کوشنی یې بخدي کې ودان شو، له پنځ سین (پنج سین یا جیهون یا امو سین ) ګڼه ګوڼه ور واوختله، اوسنۍ روسي لوري لاړه او د ژویو ګڼه ګوڼه یې و زېږوله، بله ډله یې له بخدي څخه په اېراک مکې او له مکې سوريې او له سوريې اروپا ته خواره شو په پیلنۍ یو پېرونو کې. همداسې بیا له یوه ځی (ځای) څخه بل ځی ته یې زوزان ( زوزات یا کوشنیانو یا انسانانو )کوچ (سفر) کوو یا کډې وړلې.

 د انسانانو پلار یا پیلنی سړی یا ادم صفي الله (ع) د زوګړې پېر ( وخت ) څې کله ادم ع له اسمان څخه ځمکې ته را کوز شو  د سریلنکا سرنديف غرونو  کې  یا هغه کال څې اېبلیس (شیطان) څې د لمپاکا په شګو غونډۍ ( اېبلیس پټنی یا شیطان ګومګ) څې د لغمان مرکز ولسوالۍ یا مهترلام ولسوالۍ کې شتون لري او  ځیني یې اوس د دې ولایت  نوې  ولسوالۍ بادپښ سیمې  پورې اړوند شمېري ته را کوز شوی و له هغه پېر ( وخت) یا له اسمان څخه ځمکې ته د دوی دواړو د راکوزېدو کال څخه ۰ ټکی کال یا صفر کال یا په همغه کال څخه سل کاله وړاندې په اسمان کې زوکړه شوی، پرته له پلار او موره په داسې ډول بر (ج) په خپلې وړتیا سره څې وې ویل زوکړه شره له خټې څخه په همدې بڼه یې هډ او څېره و بوږېدله؛  له نن څخه ۷۷۱۰ کاله وړاندې یا ۵۶۷۵ مخ زېږدي کې؛ ۹۳۰ کاله یې د عمر کچه وه؛ د بوږېدو په پېر  داسې ښکارکېده څې د ځوانۍ په عمر کې دی یانې  ۴۰ کلن په څېره و څې بر (ج) خپل استازی و ټاکه د پرښتو، ابليس او خپل ټول پنځي بوږونکو پيداورو په وړاندې، ۴۸۴۵ مخ زېږدي کې یا ۶۸۸۰ کاله وړاندې د نجف ولایت د اېراک هېواد کې مړ شوی او د ادم (ع) ادېره کې خورو ته سپارل شوی دی.

بر ( الله ج) د دې له پاره خپل رښت پینۍ ته را و لېږه څې خپل بوږونکي پرې سمې، روغې او نیغې لارې لوري روان کړي. د دې دندې له پاره یې په انسانانو کې سپېڅلې او د پاک زړه غښتلي وګړي استازي ( پیغمبران ) و ټاکه. او ځینې له استازو ته یې د وګړو  د روغولو او له کږې کانو لرې ساتلو له پاره خپل د رښتو ( قانونونو ) غونډ د ورځپانې په ډول او کښلو ( لیکو یا کېتابونو) په ډول اووه تنو استازو ته ور کړه. څې لاندې ترې په څرګنډ ډول یادونه شوي ده.  وګړي او وګړې خو نه پوهېږي، د دوی د پوهېدلو او پورتنۍ موخې د سرته رسولو له پاره یې یوه سلو څلورویش زره استازي دې پينۍ ته را و لېږل. څې له دې ټولو استازو څخه ۲۵ تنو نومونه په کوران کې شتون لري او  دې ټولو استازو په خپل پېر کې د خپل د پېر هغه استازو څې د دوی په پېر کې ژوندګړ وو او ورځپاڼو او کښلو لرونکي وو د هغوی ورځپاڼو او کښلو باندې به یې د وګړو په منځ کې پرېکړې کولې او خپل ژوند به يې پر مخ وړه.

اوس په روان پېر کې د وګړو د لاس لاندې کولو، کنټرولو، له هغوی څخه د ګټنې اخستلو، د واک او ګډۍ لاندې ساتلو را وستلو باندې غواړي، څې داسې امرونه او حکمونه و کښي څې ټولنه پرې هغه لوري مزل و وهي، را ولي یا کش کړي؛ او یا روان کړي. دې رښت (قانون یا ايين ) ته انساني رښت وايي، څې ډېری ماهر وګړي، رښت پوهان، سړې تودي ( تجربې) لرونکي وګړي او وګړې، د شخړو او جګړو بولندویان، ستر سوداګر، تخنیکي سلاکاران او مرستیالان او د ځانکړو خدمتونو ( پټ میري) مشران، او شپه میري ( پولیسو) مشران او ساتونکو ( پوځیان، عسکر) مشران او د جرګې مشران سره کې ني او رښت کښي ( لیکي). او پر هغې پرېکړې کوي. لکه د کرکېلې، لېږد رالېږد، کېندنې او ګدۍ چلولو څارې رښت. څې دا ټول د بر ( الله ج) د رښت څخه ټېټ دي، د بر د رښت لاندې پرې پرېکړې کېږي، هېڅ کله د هېڅ تن که هغه ان د بر استازی وي؛ د بر د رښت څخه به لاندې وي، د بر د رښت په وړاندې به د بر له رښت څخه پورته نه پلی کېږي. څې د بر رښت راغی په هره مسله کې دا ټول به هېڅ کېږي صفر  یا ټکی کېږي به یا ایسته به غورځول کېږي، یا په ديوال به یې ولي. د بر رښت به پلی کېږي. 

د نورو رښت منل لکه د هر تن او د هر لوري څې جوړ شوي وي، څې په هېوادونو کې پرې، پرېکړې کېږي هغه د بر له رښت څخه پورته وي، یا په کوران کې شتون نه لري. هغه د بر د رښت، رښت نه دی. د هغې منونکي او هغه رښت ( قانون یا ايين) منونکي ته اېنکاري یا نه منونکی ( کفري یا خورو کې پټ ) رښت  وايي. او هغه وګړي څې وایي موږ د دې بڼه رښت لرونکي یا د لاډميکالي رښت ( ايين) منونکي یو، موږ ايين منو، موږ ايين نه خراب وو، موږ د ایين مخکې نه ودرېږي، موږ شر خوونکي نه یو، دا زموږ ايين دی، د دې ايين له پاره موږ ډېرې ویني ور کوو، ډېري وینې توی وو، نورو هېوادونو کې پرې اسلام ساتو. داسې سګنال لرونکې خبرې کونکي وګړي له ښاغلي ( حضرت ) فرعون، ښاغلي ( حضرت ) ښه داد (شداد)، ښاغلي ( حضرت ) امان (حامان) او ابوجهل اجي (حاجي)، د کوریشو جاسوسانو او عبدالله د اوبی زوی او سلول مسي صیب (صاحب) څخه ځلګر (ظالمان او سخت زړي ) وګړي دي. دې ډول وګړو ته به الله ډېره درنه او کلکه زورنه ورکوي. که بر (  الله ج) پېژني الته به ور سره حساب و کړي. په کلک اور کې به یې و سوزوي، په دونیا کې به یې په کلک ( سخت یا د سپي) په عمر مردار کړي. دا داسې سخت زړي و ګړي دي څې لکه د غلو په ډول یې مشران هم پټ وي، نه یې څوک ویني!!؛ نه چاته ځان ښکاره کوي!!؟ او نه یې څوک ويني!!؟؛ ډېری مسلمانان وژني، په هغه سیمه کې څې ازان کېږي، هغه سیمه کې څې مسلمانان وي، دوی یې پټو اوړېدونکو چلونو، او نومونو وژني او له منځه وړي. له زرو کلونو وړاندې څې هغوی وګړو د بر رښت منلی وي، د بر رښت ته یې غاړه اېخښې وي، د بر رښت باندې پرېکړې کوي او مني. دوی ته د خپل پټ نه منونکي رښت باندې  هېڅ پېر کې او نه په روان پېر اوس او نه په راتلونکي پېر ( وخت) کې مسلمانان و ګڼل شي. 

یوازې تاسو دې ډول وګړو او خبرو او څېرې ته په دريځونو ( ممبرونو)، ناستو، جرګو، غونډو، اېندارو ( ښيښو، تلویزنونو)، نندارتونو، رالېږل شويو او خپاره شوه غږېزو ویاناوو ( پیغامونو) کې ښه پام و کوئ، دا ډول خبرو بوی، سګنالونه په کې شتون لري.او ستاسو تر غوږونو کېږي. دا بڼه سګنالونه یې له خبرو راوځي، د ټولو خبرو په پای کې او د ټولو خبرو پایلې پایله به یې همدا درې څلور سګنالونه وي.

د بر رښت له پیل پېر څخه او هغه څې پایني استازي په بشپړ ډول سره بشپړ و ګړو ته را وړی دی، او هغه د جنت کلي ده. یوه موښه، یوه منځپانګه او سکالو لري. څې بر یوه دی، پر دې پېنۍ د بر رښت چلېږي. یوازې او یوازې به د بر رښت د منلو وي، ځکه بر ( الله ج) یوه دی، له ټولو نه پیلنی ( اول یا لومړی) دی او له ټولو نه پاینی ( اخري) دی؛ نه ترې وړاندې څه څېز شتون درلود او نه به ترې ورسته څوک یا څه شتون و لري. 

د دې له پاره، د ابوزر غفاري رض د پوښتنې په ځواب کې رسوال الله ص و ويل ٬٬ څې د ټولو کښلې ( لیکي یا کېتابونه یا کتابونه) سره ورته دي.،، [ یانې هغه څې بر د وګړو له پاره رښت ټاکلي او رالېږلي وو، هغه د منځنۍ سکالو  یا مسلو یا منځپانګې له مخې ټول ورته رښت ( قانون)،  ښکاروندو (سټنډرډونو) کوډونو ( شفرونو یا نورمونو) او واګي (دود، مقرراتو، امر چلولو ) یوه دي. څې الله هغه څښتن دی، څې یوه دی، یوازې هغه ته غلامي موږ پيداکونکې یې کوو، هغه رښتنی مالک دی، چغلخوري نه کول، د بل نه رټل، په بل ځل نه کول، په بل لویي نه کول، باور ( امانت) نه تریتم کول، دروغ نه ویل، درنښت نه کول او داسې نور دي څې الله خپلو استازو ته د رښت له پاره لېږلي دي او په خپلو منځونو کې نوموړي رښت پلی کړئ. دا به د روغې، سوکالۍ بډاینې، رمټیا، بریا او اتلولۍ ټغر په پینۍ خور وي. ] 

بيبلو ګراپي  Bibliography د هغو ليكونو لېست چې په يوه سکالو يا بوږونکي او کښونکي پورې اړه و لري.

۱. القران الکریم. ( ۲۰۰۳ م کال)، د الله ج کتاب، یا کتاب الله، زما قران چې وایم یې  ( بعون الله وحمده تمرطبع هذا المصحف الشریف فی مجمع الملک فهد لطباعة المصحف  الشریف بالمدینة المنورة با‌ءشراف وزارة الحج والاوقاف المملکة العربیة السعودیة عام ۱۴۰۶ق ، مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف المراقبة البائیة رقم ۱۰۹۰۱، ج - ۳۰۰۴-۰۱۷ )، (قران کریم، ۸ ونډه، برخه یا سیپاره، ۷ څپرکی یا الاعراف سورت ،۲۳ بند یا مسره یا ایت، چوپړی ۱۳۸). 

 ۲.  صفي الله فردوس. ماسټر. اېنجینېر. (۲۰۰۷ زېږدی)، د لوی الله د استازو  لارښود، زما د څېړنو ټولګه، د کړنې ( کار) لاندې کښلو ( لیکو یا کېتابونو ) لېست څخه ۳۰ ليکی دی. له چاپ څخه روغ تېر شوی نه دی.

Invention of "Smart Phone"

Jun 27 2026, 01:52 am Jul 13 2026, 07:42 pm

Everybody is using a small digital device known as "Smart Phone".From a young kid to the old man everyone is busy in that digital device but no one knows that how it came to our hand and when it was invented and how we can take advantages from this device.No one thinks like this they are only watching films, calls , using for Mobile Games etc. 

‎Apple is largely credited with kicking off the smartphone boom in 2007 with the original iPhone. Of course, the iPhone was not the first smartphone that came many years earlier, and it surprisingly didn't bear the name of BlackBerry or Nokia. Let's hop in the Wayback Machine.

Before we go back to the first smartphone, let's know a bit further back to the first mobile phone. The first handheld cell phone was shown off in 1973 by John F. Mitchell and Martin Cooper of Motorola, but the fruits of that labor were not seen until 1983, when the company's first mobile phone hit the market.

That phone was the Motorola DynaTAC 8000X . That phone was like a landline Phone we are using now a days but the battery timing was short and you could talk just 30 minutes with someone. It has an LED display and it could store up to 30 phone numbers for quick dialing. It was fancy but not cheaper. It costs around $3,995 In 1994. And if we calculate that amount in today currency so it cool $12k. Now watch some eyes on the first smart phone .

The first smart phone was design and invented by IBM and that phone was called the "Simon Personal Communicator".The term "smartphone" didn't even exist yet, and the device wouldn't be available to purchase for two more years. But the IBM Simon had many of the features that we've come to expect from smartphones.

‎First and foremost, it had a touchscreen. It was a 4.5 x 1.4 inch monochrome LCD touchscreen that required a stylus, but a touchscreen nonetheless. The Simon could make phone calls, send and receive emails and faxes, and it had a handful of applications. Those apps included some classics, such as an address book, calculator, calendar, world clock, and notepad.

Bad battery life has also been a core feature of the smartphone experience since the start. The IBM Simon lasted only one hour on a charge. Powering the device was a 16MHz CPU and 1MB of RAM. It was 1.5 inches thick and weighed over one pound.

At the time, the Simon fell under the PDA category (personal digital assistant, but not that kind). However, PDAs rarely were actual phones with cellular connectivity, which is why it's retroactively been put under the smartphone umbrella. All that cutting-edge tech cost consumers $900 ($1.8K now) with a two-year contract with BellSouth Cellular or $1,100 ($2.3K now) outright.

‎Smartphones have come a long way since the 90s, but new technology always has to start somewhere. 10-20 years from now, people may look back at our smartphones and foldable devices as very rudimentary devices. But it will still all be thanks to the Motorola DynaTAC, IBM Simon, and countless other devices that changed the world.And now a modern technology, features were added in a little and smart digital device and it works smoothly and you could take advantages from this technologies easily. Now , Smart Phone has many shapes like smart watch because it has the same features installed which are in any Smart Phone. 

‎‎

صلح از دیدگاه اسلام

Jun 27 2026, 01:06 am Jul 13 2026, 07:42 pm

صلح در اسلام

اسلام عزیز همواره ادعای ایجاد زندگی مقتضی با طبع و خواسته های فطری و طبیعی انسان ها را داشته و همواره آنرا در عمل ثابت نموده است. یکی دیگر از نیاز های طبیعی بشر برای ادامهٔ حیات و برقراری عدالت در جامعه صلح است زیرا فقط در صورت موجودیت و کمال آنست که انسان میتواند به تعالی فکری و روحی رسیده و زمینه های تفکر و تعقل در ذات خود و جهان هستی و در نتیجه شناخت الهی رسیده و نیاز های مادی و معنوی خود را تشخیص بدهد.

اسلام صلح را پذیرفته و اهمیت آن را بخوبی درک نموده و مسلمانان را بدان فرا میخواند و صلح در اسلام دارای ابعاد و جوانب گوناگون بوده و تمام جوانب زندگی مسلمانان از قبیل زندگی فردی،‌ اجتماعی و سیاسی را پوشش میدهد. طوری که در سطح فردی به صورت بسیار ماهرانه میان غرایز ذاتی انسان و اخلاق و نظم اجتماعی سازگاری برقرار میکند بدون اینکه از غرایز انسان انکار نماید ویا اخلاق و نظم اجتماعی را نقض نماید. همچنین در روابط انسان با اعضای فامیل وی را به صلح و گذشت دعوت نموده و آن را خیر کثیر دانسته است. علاوتاً روابط انسان با سایر اعضای جامعه را نیز مبتنی بر صلح،‌ همدردی، تعاون، محبت و نوع دوستی دانسته و مسلمانان را از تعصبات قومی و زبانی و نژادی منع مینماید و حتی این اختلافات را از شدت قباحت به کفر شباهت میدهد. و در نهایت روابط مسلمانان را با جوامع و قلمرو های غیر اسلامی مبتنی بر اساس و اصل صلح و روابط حسنه دانسته و از تجاوز و کشور گشایی مسلمانان را منع می نماید. و حتی اگر کشوری به مسلمانان حمله نماید ولی در مقابل نیروی ایمانی و جهاد مسلمانان عاجز بماند و خواهان صلح گردد، مسلمانان مکلف به لبیک گفتن به وی هستند و ادامهٔ تعرض بعد از صلح خواهی دشمن از نظر اسلام جایز نیست.

البته صلح خواهی اسلام هیچ گاهی به معنای انفعال پذیرش ظلم و تعدی و تجاوز متجاوزین نبوده، و در صورت تجاوز دشمنان، مسلمانان رامکلف به اقامهٔ فریضهٔ جهاد و نابودی سنگر های دشمن و زدودن فتنهٔ آنها نموده که سکوت سکون و بی تفاوتی در این صورت گناه کبیره خواهد بود.

تعریف صلح

صلح اسم مصدر است و مصدر آن صلاح است، که در لغت به معنی ضد فساد آمده و جمع آن صلحا است. واژهٔ صلح اسم مصدر بوده و مصدر آن صلحا است به معنی مصالحه و پایان دادن به خصومت و جنگ و نیز به معنی سازش و توافق کردن با طرف مقابل است. راغب اصفهانی میگوید معنای ویژهٔ صلح بر طرف کردن نفرت و اختلاف موجوده میان مردم است، تا در سایهٔ آن وحدت و شرایط مسالمت آمیز فراهم شود.

صلح در اصطلاح با توجه به متعلق آن تعریف های متنوعی دارد.

الف: صلح در ساحهٔ معاملات به معنای پیمانی است که میان طرفین منازع ایجاد میشود و به دلیل نص و اجماع جایز بوده و عمل بدان لازمی است. در این حالت میتواند برای تملیک عین، منفعت، و اسقاط دین و حق کار برد دارد که میتواند به مقابل عوض باشد یا بصورت مجانی، برای تراضی و تسالم میان طرفین ایجاد شده است.

ب: در عرف مردم و اصطلاح سیاسی بار معنایی خاص دارد که در حل منازعات بین المللی و کشوری به کار میرود. حال ممکن است در برابر این صلح عوض معین شود یا نشود. سِلم یا سَلم نیز یکی از الفاظی است که معادل صلح بوده و در متون اسلامی جهت صلح میان متاخصمین بکار میرود.

ج: گاهی نیز به معنای زدودن اختلافات میان مذاهب بکار میرود که نه تنها برای از بین بردن و خاموش کردن درگیری، بلکه جهت تقریب مذاهب و زدودن اختلافات و مسائل علمی میان آن ها نیز کاربرد دارد.

قرآنکریم بار ها و بصورت مستقیم یا غیر مستقیم با استفاده از واژه های صلح وسلم مسلمانان و سایر ملت ها را دعوت نموده تا تفرقه و اختلاف میان خود را کنار گذاریده و راه های مسالمت آمز و هم پذیری را را در پیش گیرند. که این خود بیانگر آنست که صلح در اسلام اصل و مقصد بوده و جنگ حالت استثنایی و عارض است و لازم است با دفع خطر و برقراری صلح و آرامش، خشونت و جنگ خاتمه یابد. همانطور که میدانیم صلح در اسلام شامل تمام ابعاد زندگ انسان میشود که در ذیل بصورت اجمالی به ذکر مواردی از آن میپردازیم.

1. صلح در روابط فردی

جای انکار نیست که انسان موجود دو بعدی بوده و همواره میان بعد مادی و معنوی انسان تنازع و ناسازگاری پیش می آید و در صورتی که نظم و صلح میان این در علاقهٔ متضاد انسان به میان نیاید ممکن است افراط ویا تفریطی صورت گرفته و یکی از اینها قربانی دیگری شود. که در این صورت انسان به کمال و سعادت و خوشبختی و رضایت دست نخواهد یافت. ولی اسلام عزیز بدون انکار ویا سرکوب غیرایز طبیعی انسان، آن را به گونهٔ مشروع و بدور از هر گونه تعدی به نظم اجتماعی یا اخلاقی و بدون ضیاع حقوق دیگران اشباع میکند به طور مثال میدانیم که انسان غریزتاً خواستار ثروت و امکانات مادی بوده ولی اخلاق وی را به قناعت و احترام به حقوق و ملکیت دیگران دعوت میکند. شریعت اسلام با برقراری رابطهٔ نیکو میان این تمایل متضاد انسان را از کسب و دستاورد های حرام و اتلاف و ضیاع حق دیگران مانند سود، قمار، سرقت و... منع نموده ولی جهت اشباع میل باطنی انسان به ثروت، وی را تشویق به کار کردن و تجارت و درامد زایی حلال دعوت نموده و آنرا از جملهٔ عبادات و مستحق پاداش اخروی نیز دانسته است. چنانچه میفرماید

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا ۗ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا ۚ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ275

کسانی که ربا می خورند (روز قیامت از گور) بر نمی خیزند؛ مگر مانند برخاستن کسی که بر اثر تماس شیطان دیوانه شده و (نمی تواند تعادل خود را حفظ کند) این بدان سبب است که آنان گفتند: «همانا داد و ستد هم مثل ربا است» و در حالی که الله داد و ستد را حلال کرده و ربا را حرام نموده است. پس همانا هر کس که از (جانب) پروردگارش پندی به او برسد، آنگاه (از ربا خواری) باز ایستاد، آنچه گذشته و (قبل از نزول حکم دریافت کرده است) از آن اوست. و کارش به الله و اگذار می شود، و کسی که (به ربا خواری) باز گردد، آنان اهل آتشند و در آن جاویدان خواهد بود

یا فرموده الله متعال که 

همچنین میبنینم که اشباع غریزهٔ جنسی یکی از نیاز های فطری و طبیعی انسان بوده ولی در مقابل اخلاق خواهان حفظ عفت و کرامت انسانی و جلوگیری از فساد جنسی و اختلاط انساب میباشد. لذا شریعت مقدس اسلام از طریق حلال گردانیدن و تشرع عقد ازدواج در چارچوب منظم شرعی از یکسو به غرایز و خواسته های ذاتی انسان ها پاسخ مثبت داده و از جانب دیگر با تحریم زنا و روابط پنهانی و خارج از ازدواج ازدواج اسلامی، مصالح اخلاقی و اجتماعی را حفظ نموده است.

2. در روابط میان اعضای خانواده

همان طوری که دانستیم انسان جهت تحقق و حفظ مصالح فردی و اجتماعی ازدواج و تشکیل فامیل را مشروع و حتی موجب کسب ثواب دانسته ولی طبیعتاً انسان ها دارای خلق و خوی و سلیقه های متعدد و حتی متضاد میباشند که این امر باعث ایجاد نزاع میان آنها شده و خصوصاً در سطح فامیل و روابط زنا شویی زمانی که میان طرفین رابطهٔ ازدواج اختلاف و ناسازگاری به میان می آید. و برای حل این معضل جانبین را به صلح و سازش دعوت نموده و صلح را راه حل پسندیده و خیر کثیر دانسته است، و در صورتی که جانبین از خود گذری داشته باشند آنها را مستحق اجر و پاداش بزرگ میداند.

3. در روابط اجتماعی

اجتماع محیطی است که از افراد، اقوام، گروه های فکری و مذاهب تشکیل میشود و طبیعتاً در چنین محدوده ای وسیع که تفاوت های فکری و سلیقوی بی شمار اند اصطکاک و تقابل و ناهمخوانی خواسته ها و منافع و باور ها به میان خواهد آمد که در صورت نفوذ و گسترش این اختلافات زیان ها و ضربه های محکمی به امت و جامعهٔ اسلامی وارد خواهد آمد که اسلام آنرا نمی پسندد و به شدید ترین الفاظ نکوهش نموده و تفرقه را آثار نفاق و کفر معرفی کرده، امت اسلامی را به اتحاد و انسجام و صلح و هم پذیری و سازش فرا میخواند و جهت زدودن اختلاف ها راهکار های عملی و عقلانی را پیشنهاد میکند.

3.1. راهکار های ایجاد صلح در جامعهٔ‌ اسلامی میان مسلمانان

شرع مقدس اسلام جهت حل اختلافات میان مسلمانان راهکارهای متعددی را پیشنهاد نموده که درینجا چندتای آنها را طور نمونه بیان میداریم 

3.1.1. بیان اضرار تفرقه: نخستین راه برای جلوگیری از اختلاف و تشویق امت اسلامی به اتحاد و صلح بیان عواقب و نتایج زیان بار ناشی از تفرقه و اختلاف میان امت اسلامی است که الله متعال این حقیقت را جهت پیشگیری از وقوع اختلاف میان مسلمانان معرفی کرده و میفرماید«و اطیعوالله و رسوله...ولا تنازعو فتفشلو..»

3.1.2. ترویج اخوت اسلامی: همواره یکی از عوامل اختلاف و تشنج میان مردم در جوامع ما نژاد پرستی، قوم گرایی، برتری جویی و تعصب های مذهبی بوده است و شرع مقدس اسلام جهت حل این معضل اساسی در چندین مرحله و به مراتب انسان ها را از این افکار و عقاید نا سالم و غیر علمی منع نموده است؛ طوری که قرآنکریم در ابتدا به همهٔ افراد بشر خطاب میکند که شما دارای ارزش و احترام میباشید و بر بسیاری از مخلوقات خداوند برتری و فضیلت دارید، چنانچه میفرماید«و لقد کرمنا بنی آدم....»پس در صورتی که انسان دارای چنین فضیلت و برتری باشد چگونه شایسته خواهد بود که از قانون جنگل پیروی کرده و اختلاف و تفرقه را راه اندازی نماید و از هوای نفس دستور بگیرد؟

در مرحلهٔ بعد قرآنکریم از وحدت مبنا و خلقت انسان ها صحبت نموده، تعدد اقوام و نژاد ها و زبان ها را نوعی زیبایی و از نشانه های قدرت خداوند میداند تا انسان ها با اتکا با آن یکدیگر را بشناسند نه اینکه آنرا معیار و ملاک برتری قرار بدهند و تنها معیار و عامل برتری را تقوی دانسته است تا بجز آن انسان ها معیار و ملاک دیگری را نشناسند. طوری که میفرماید«یا ایهاالناس انا خلقناکم...»

در مرحلهٔ سوم مؤمنان را برادر هم دانسته و میان آنها پیوند عمیق برادری برقرار کرده و مسلمانان را مکلف به حفظ آن پیوند مینماید طوری که میفرماید «انما المؤمنون اخوه» یکی از دانشمندان در تحلیل این آیه چنین بیان میکند که اگر ما بخواهیم به همکار مان اظهار دوستی نماییم او را رفیق خطاب میکنیم، در حالیکه رابطهٔ برادری خیلی ها عمیق تر از رفاقت بوده و شریعت اسلامی انسان ها را برای برقراری روابط بسیار پرمعنا تر و صمیمیت بی انتهاء دعوت میکند.

3.1.3. ایجادصلح و سازش میان طرفین متنازع: شریعت مقدس اسلام در صورت بروز اختلاف و تنازع برقراری صلح و سازش را الزامی دانسته و مسلمانان بی طرف را مسئول و مکلف به میانجیگری و حل منازعه میان آنها دانسته و الله متعال میفرماید«و ان طائفتان من المومنین....»

خدواند متعال در این آیه شریفه صلح میان مردم را واجب و ضروری گردانیده و نیز برای تأکید آن در آیهأ دیگری میفرماید « انما المومین اخوه....» و نیز میفرماید «فاتقوالله و اصلحو ذات بینکم....»

3.1.4. تأکید بر ارزش های مشترک: راهکاری دیگری که اسلام عزیز برای جلوگیری وزدودن اختلافات و برقراری صلح پیشنهاد میکند. این است که باید بر ارزش های مشترک میان مسلمانان تأکید و تکیه کرد که برخی از انها قرار ذیل اند:

وحدت مسلمانان در اصل دین و اصول اسلامی از قبل توحید نبوت، معاد و نیز فروعات دینی که از ارزش های مشترک میان مذاهب اسلامی است. و اگر آنها روی این ارزش های مشترک تمرکز نمایند و مسائل اختلافی میان خود را از راه گفتگوی علمی حل کنند. اختلاف و نزاع ها تمام خواهد شد، صلح و همزیستی بر قرار خواهد شد. و بر مبنای همین اصول و فروع مشترک است که خداوند متعال میفرمان« این هذه امتکم....» و نیز مسلمانان را در صورت بروز اختلاف به پیروی از اصول و راهنمایی های الله متعال دعوت میکند طوری که رسول الله(ص) میفرماید اختلافات خود را با استفاده از ارشادات قرانکریم و سنت نبوی حل و فصل نمایید.

و همچنین جهت جلوگیری از تفرقه و تقسیمات مسلمانان به نام های مختلف ارشاد میفرمایند« واعتصموا ...»

3.1.5. مناظره و گفتمان علمی با روش نیکو

قرآن کریم مسلمانان را در مقابل اهل کتاب به مجادلهٔ احسن دعوت نموده و از اهانت به مقدسات آنها ما را منع مینماید تا موجب بر انگیختن احساسات و غضب و در نتیجه به میان آمدن جنگ، و نابودی صلح فراهم نشود. پس برای مسلمانان قطعاً جایز نمی باشد که در بحث میان هم کیشان خود که در مذهب و بعضی از فروع دین تفاوت دارند به اهانت و تحقیر یکدیگر ویا مقدسات هم بپردازند.

3.1.6. پرهیز از تکفیر مذاهب

پرهیز از تکفیر مذاهب: راهکاری دیگری که از تکفیر مسلمانان مذاهب دیگر خود داری نمایند. چنانچه میفرمایند که کسانی را که به وحدانیت الله متعال و رسالت پیامبران و روز آخرت ایمان داشته باشد را تکفیر نکرده و با آنها نجنگید. و اگر کسی گفت من مسلمانم نگویید مسلمان نیست«یا ایهاالذین آمنو اذا ضربتم فی ...»بنا بر این و با اتفاق فقهای اهل سنت و شیعه کسانی که شهادتین را بر زبان جاری نماید مسلمان هستند و تمام احکام شرع در مورد آنها صادق است.

3.2. راهکار های اسلام برای ایجاد صلح میان مسلمانان و غیر مسلمانان در جامعهٔ اسلامی

در جامعهٔ اسلامی علاوه بر مسلمانان کسانی نیز زندگی مینمایند که به دین اسلام باورمند نبوده و پیرو سایر ادیان الهی میباشند و تعدادی زیادی از مردم را تشکیل میدهند و چنانچه قرآنکریم بیان مینماید آنها در میان خویش نیز اختلاف و تفرقه دارند و یکی دیگر را مستحق عذاب الهی میدانند طوری که خداوند متعال میفرماید«و قالت الیهود لیست النصاری.....» ولی دیدگاه اسلام چنین است که سایر ادیان آسمانی نیز بر حق بودند و در زمان خود مردم را به سعادت و راه حق دعوت مینمودند ولی با رسالت حضرت محمدﷺ آن ادیان منسوخ و تنها دین مورد پذیرش حق تعالی دین مقدس اسلام میباشد. ولی از آنجا که پیروان سایر ادیان نیز هر یک خودشان را بر حق میدانند و طبعاً طرف مقابل را ناحق میپندارند که مشکلات و اختلافاتی به همین دلیل به میان آمده است و حتی گاهی منجر به تقابل جانبین و درگیری های خونین شده است. لذا اسلام جهت حل این معضل و برقراری روابط صلح آمیز میان ادیان راهکار هایی را در نظر گرفته است.

3.2.1. عدم تحمیل اسلام بر غیر مسلمانان

هر چندی که الله متعال، تنها دین بر حق و مستحق اطاعت، دین مبین اسلام را معرفی میدارد چنانچه میفرماید «و من یبتغ غیر الاسلام دینا...»ولی اجبار و اکراه غیر مسلمانان را به پذیرش اسلام قطعاً جایز ننموده و به خود آنها حق انتخاب میدهد که میان راه حق و باطل به ارادهٔ خود انتخاب نمایند، طوری که میفرماید«لا اکراه فی الدین قد تبین...» زیرا در صورت اجبار غیر مسلمانان به پذیرش اسلام اراده و اختیار آنها سلب خواهد گردید؛ و ایمان که یک امری قلبی و باطنی است فقط از کسی پذیرفته میشود که با طیب خاطر و با میل و رغبت خویش آنرا پذیرفته باشد نه از روی اجبار و اکراه طوری که در جای دیگر میفرماید« ولو شاء ربک .....» و نیز در آیه دیگری میفرماید« و قل الحق من ربکم فمن شاء فلیؤمن...» با توجه به آیات و دستورات الهی که در فوق متذکر شدیم ثابت میشود که شریعت ما تحمیل اسلام را بر دیگران را امری نا جایز دانسته و قطعاً نمی پسندد.

3.2.2. تأکید بر اصول مشترک میان ادیان

از ابتدای اسلام و شروع دعوت علنی پیامبرﷺ مخالفت های جدی پیروان سایر ادیان با ایشان شروع گردید و از انواع وسایل جهت توقف این رسالت بزرگ کار گرفتند ولی خداوند متعال مسلمانان را به صبر و همزیستی مسالمت آمیز دعوت مینمود طوری که در مورد یهودیان و مسیحیان میفرماید «قل یا اهل الکتاب تعالو الی ما ...» قرآنکریم در این آیه به مسلمانان می آموزاند که اگر کسانی حاضر نبودند در تمام اهداف مقدس تان با شما همکاری کنند، از پا ننشینید و بکوشید تا در قسمتی که با شما اهداف مشترک دارند همکاری آنها را جلب نمایید و آنرا مایهٔ پیش برد اهداف تان قرار دهید. چنانچه از سیرهٔ مطهرهٔ رسول اکرم ﷺ میخوانیم که ایشان در نامه به اسقف روم بر اشتراک ها تأکید داشته و مینویسد«همانا عیسی بن مریم روح و کلمه خداست و خداوند آنرا بر مریم پاک القا نموده و من به خداوند و آنچه به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و فرزندان او نازل کرده و آنچه به عیسی و موسی و پیامبران از سوی پروردگار یکتا اعطا شده است ایمان دارم و میان هیج یک از آنها تفاوتی قایل نیستم...» که این شیوهٔ صلح مدارانهٔ اسلام باعث شد تا جمع کثیری از ملل متعدد و گوناگون شیفتهٔ آن شوند و اسلام به سرعت میان قلب ها نفوذ وگسترش چشمگیری پیدا کند، و یکی از بزرگترین ادیان جهان از لحاظ عظمت و کثرت پیروان شود.

3.2.3. نفی نژاد پرستی و تکیه بر آرمان های مشترک

الله متعال همهٔ نژاد بشر را از لحاظ انسانیت برابر دانسته و فقط معیار و عامل برتری و تقوی که یک دستاورد شخصی است میداند، چنانچه میفرماید«یا ایها الناس انا خلقناکم من ...» بر اساس ارشادات این آیه تمام نژادها و زبان ها با هم برابر بوده و گوناگونی آنها جهت تحکیم روابط و از جملهٔ آيات الهی می باشد نه معیاری برای برتری ولی با کمال تأسف که از گذشته تا کنون اشخاصی بوده اند که نژاد را معیار برتری قرار داده و جهت حفظ و کسب معام مورد ادعای خویش جنگ های خونین و بی رحمانه انجام داده اند.

خداوند متعال را امت واحد خوانده و میفرماید «کان الناس امة واحده...» کلمهٔ الناس شامل همهٔ افراد بشر می شود و دلالت این آیات بر این است که تمام انسان های روی زمین باید کنار هم به صورت مسالمت آمیز زندگی نمایند و بر روی عناصر مشترک مانند تساوی همهٔ در انسانیت توجه و تمرکز نمایند.

۴ گفتگوی مسالمت آمیز میان ادیان

چنانچه متذکر شدیم پدید آمدن اختلافات اختلافات میان مذاهب در یک دین امر اجتناب ناپذیر است، پس اختلاف میان ادیان مختلف طبیعتاً اجتناب ناپذیر خواهد بود ولی دین اسلام جهت حل و فصل این تعارض پیروان خود را به گفتگوی نیکو و جدال احسن فرا می‌خواند، چنانچه میفرماید《ولا تجادلو اهل الکتاب الا بالتی هی احسن》 یکی از اصول جدال است اینست که به معتقدات دیگران بی احترامی و توهین ننماییم وگرنه به صلح و سازش دست نخواهیم یافت، چنانچه خداوند متعال میفرماید 《ولا تسبو...》 

۴. صلح سیاسی یا صلح میان حکومت اسلامی با حکومت های غیر مسلمان

در مورد اینکه آیا روابط میان مسلمانان با کشور های غیر اسلامی بر صلح استوار است یا جنگ، میان فقهاء اختلاف دیدگاه موجود است، طوری که عده‌ای از فقها با پیروی از فقهای متقدمین اصل را در روابط میان حکومت هاي اسلامی و غیر اسلامی بر جنگ دانسته و صلح دائمی با آنها را جایز نمی شمرند. ولی فقهای معاصر با تایید اینکه این فتوی در زمان و مکان خود درست و مقتضي زمان خویش بود؛ این مسئله را استنباط می‌کنند که مطابق روح و رسالت دین مقدس اسلام و با توجه به آیات قرآن‌کریم و سیره مطهره رسول معظم اسلام صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌توان نتیجه گرفت که صلح دراسلام اصل و مقصد بوده و جنگ حالت استثنایی و اعرضی است و راهی است جهت رسیدن به صلح . جهت جلوگیری از اطاله کلام دلایل کسانیکه جنگ را اصل ميدانند را متذکر نمی‌شویم و به ذکر چند دلیل که نشان دهنده اصالت صلح در اسلام است و رای و فتوی نیز بر همان استوار است بسنده میکنیم، ولی علاقمندان می‌توانند به مقالات تحت عنوان اصالت جنگ یا صلح در اسلام مراجعه نمایند.

همان طوری که متذکر شدیم دین اسلام صلح را اصل و جنگ را حالت استثنایی و عارضی دانسته که آیات ذیل بیان گر این مدعا میباشند

یا ایهاالذین آمنوا ادخلو.... ذکر کلمهٔ کافه در این آیه نشان‌دهنده آنست که در هر حالت(غالب ویا مغلوب بودن قوای اسلامی) و با تمام معنا باید از صلح استقبال نمود و هیچ استثنایی نباید بر آن قایل شد مگر آن صلحی که حلالی را حرام یا حرامی را حلال بگرداند. همچنین آیه مبارکه هر چیزی را که موجب بر هم زدن صلح شود را عمل شیطانی دانسته است. در جایی دیگر نیز میفرماید که حتی در جریان جنگ هم اگر دشمن پیشنهاد صلح داد شما بپذیرید و آن را قبول نمایید. 《و آن جنحو اسلم...》 نکته‌ای قابل ذکر این است که لفظ جنحوا از جناح گرفته شده به معناي تمایل و حرکت بسوی چیزی است و دلالت بر آن دارد که حتی از نشانه ها و گفتگو های ابتدایی برای صلح نیز استقبال باید نمود. این آیه را از آیه های ميدانند که صلح را به عنوان اصل اساسی برای حکومت های اسلامی معرفی می‌نمایند همچنین خداوند در آیه دیگر و جهت تاکید بر اصالت صلح میفرماید 《الالذین یصلون إلی قوم بینکم و بینهم میثق...》 تفسیر نمونه در باره شان نزول این آیه گفته است که نمایندگان قبیله ای به اسم اشجع نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم آمدند تا اعلام متارکه و بی طرفی نمایند، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم از آنها استقبال نمود ولی عده‌ای از صحابه به این کار راضی نبودند و خواهان تصاحب و تصرف سرزمین های آنان بودند و خداوند متعال ایشان را از این انگیزه منع نمود.

همچنین جهت جلوگیری از یک سوء تفاهم که گویا خداوند انسان را از ارتباط و دوستی با تمام غیر مسلمانان منع نموده، چنین میفرماید 《لا ینهکم الله عن الذین....》 این آیه تلویحاً به خوش رفتاری و برقراری روابط حسنه و رفتار عادلانه با کفار غیر مزاحم دعوت می‌کند و حاکی از آن است که اسلام خواهان ایجاد روح صفا و صمیمیت و نوع دوستی و احترام به انسان و انسانیت در میان مسلمانان است. و میخواهد قلب آنها نسبت به همنوعان شان نرم و مهربان باشد و زمینه های صلح اجتماعی فراهم شود. این یک اصل زیر بنایی

ته ښځه يې، د عزت ساتنه دې وکړه.

Jun 21 2026, 08:52 pm Jul 13 2026, 03:59 am

که ته نجلی يې او په موبېل دې له هلکانو سره اړيکې جوړې کړې وي، نو دا درته په راتلونکي کې ډېر لوی زيان رسوي.

هلکان زياتره وخت آزاد طبعيته وي او دوی په ډېره ښه طریقه له نجونو سره اړيکې جوړولی شي. ځيني هلکان داسې وي چې تاسره په ډېرو خبرو، مسجونو او زنګونو باندې ډېره ښه، ریښتينې او بریالۍ اړيکه جوړوي او ځيني بیا داسې وي چې ستا د غولولو لپاره هر ډول ممکنه لاره تاته لټوي او په هره موضوع کې دې د ځان تابع کوي.

بیا نو ته مجبوره يې؛ د هلک هرې خبرې او هرې غوښتنې ته چمتو واوسې او په اصتلاح د هغه تعابداره وګرځې.

خو ځيني هلکان بیا داسې وي چې چل او دوکه هیڅکله نه کوي، د هغوی ضمیر ډېر پاک وي او هر وارې چې تاته د خپل زړه خبره کوي نو تا په ريښتيني ډول غواړي او يوازېنی مقصد يې دا وي، چې ته يې ژوند ته راشې، کور یې جوړ کړې او په نکاح سره خپل ځان ورته تسليم کړې. دوی هيڅکله تاته د‌ درواغو وعدې نه درکوي، دوی له خبرو ور هاخوا عمل ته ډېره توجو کوي او هر وخت يې دې ته بېړه وي چې خپله کورنۍ وهڅوي تر څو ستا مرکې ته درشي.

ریښتیني مئينان ستا په مينه ناکو خبرو او مسجونو د زړه ډاډ نه ترلاسه کوي، د هغوی ټوله تلوسه دې ته وي چې تا په خپل څنګ کې وويني او تا د‌ خپل کور په ملکه بدله کړي.

زما ټولو نجونو ته دا پيغام دی؛ چې خپل وخت له هر چاسره مه بربادوئ، هر هلک ته خپل زړه مه سپارئ، د مال او دولت لپاره د هلکانو بې ځايه غوښتنې مه منئ، ته نجلی يې تاته اللّٰه پاک عزت درکړی، د دوه درې ورځو خوشحاليو لپاره خپله ټوله زندګي مه خرابوئ، که رښتیا مو هم زړه غواړي له‌ یو چا سره اړيکه جوړه کړئ، نو کوشش وکړئ چې نکاح ورسره وکړئ او هلک دې ته وهڅوئ ترڅو خپله کورنۍ ستا د لاسته راوړلو لپاره تاسې کره در ولېږي.

که چېرې هم کوم هلک تا خوښوي (مينه درسره لري) او د هغه د واده مناسب وخت و، خو بیا يې هم له تاسره د واده نيت نه درلود، نو پوهه شه چې هغه يوازې له تاسره وخت تېروي او تاته يې د بل څه ګومان کړی دی.

داسې هلکان يوازې تا استعمالوي او په هره ممکنه لاره له تا څخه استعفاده کوي.

په دې هم بايد پوهه شې؛ که تا چېرې له يو چاسره په اړيکه کې خيانت کړی وي، دوکه دې ورکړې وي او داسې يو ځوان دې ځورولی وي، چې د هغه لپاره ته ټوله دنيا وې او غوښتل يې تاسره واده وکړي حتا تر دې پورې چې هغه ته خپلې کورنۍ ته هم معرفي کړې وې خو تا بیا هم رد کړی وي او د داسې يو انسان شا دې نيولي وي، چې هغه يوازې وعدې درکوي او په عمل کې هېڅ وي، نو پوهه شه چې د هغه غلامه شوې يې او په ښکاره ډول دوکه درکوي.

په پای کې بايد دومره ووايم، چې د هرې نجلی او هر هلک لپاره لومړنۍ مينه لومړنۍ آزموينه او موقع وي، دويم ځلي مينه او دويم نفر سره مينه يوازې او يوازې د وخت بربادي او چټي کار وي.

د فِکر پاڼې اډمین: ذاکر ځلان

SPECIAL ECONOMIC ZONES UNDER CPEC PHASE2 BY ISMAIL SALARZAI

Jun 18 2026, 10:42 pm Jul 12 2026, 08:26 pm

SPECIAL ECONOMIC ZONES UNDER CPEC PHASE 2

BY: ISMAIL SALARZAI

ISMAIL SALARZAI 

I’m an undergraduate student of third Semester at Al-Kawthar University, Karachi,Pakistan and pursuing Bachelor’s Degree in Computer Science. 

The China -Pakistan Economic Corridor or (CPEC) is the most important development projects for Pakistan. China and Pakistan are friends and this project will make their friendship even stronger. The first phase of (CPEC) project focused on infrastructure initiatives. It includes roads, energy plants and transport networks but phase 2 of (CPEC) mainly focuses on industrial cooperation, growth of agriculture and to establish special economic zones (SEZS). These zones can attract investment and will create more employment opportunities for the people of Pakistan and will make a good positive image and promote Pakistan industrial growth among the world’s investors, companies, collaborators, brands to invest for long term in Pakistan. So, by doing this automatically the growth of economy will rise and will build Pakistan strong economic country to compete the world high economic states. China was not as modern and successful as it today, there is a lot of struggles behind China’s success. veryone is talking about China-Pakistan Corridor Phase2 but no one knows that what is (CPEC) Phase2. First of all, we should know about the Special Economic Zones that what are the special economic zones.

Special Economic Zones are designated areas or places where businesses receive initiatives like tax exemptions, simplified relation and improved infrastructure. These zones specially focus on attraction of both domestic means internal or locally inside the country and foreign means externally or outside the country or worldwide investment while encouraging industrial products and exports under the second phase of (CPEC). Several (SEZS) are being developed across the county to stimulate economic activity and support industrialization. Through CPEC China has increased the quantity of electric motorcars this year as compared to the previous year. China is economically transformed in the late 1970s when the government introduced economic reforms and established (SEZS). 

These zones help China to compete with the modern world and now China is one of the most powerful economically strong country in the world and trading all over the world to export and introducing their own products to the world. Cities such as Shenzhen, Zhuhai and Xiamen where the centres of industrial growth and foreign investment. Shenzhen was a small fishing village but it transformed from a small fishing village into one of the world’s advanced technology and manufacturing hub. China always focused on developing a skilled workforce means skilful persons through education and vocational training programs. The government ensured the full availability of modern infrastructure like roads, ports and also electricity. Policies remained stable and investor friendly which increased business confidence. These all are the success of Chinese Special Economic zones.

How Pakistan can get advantage from this project. It is very simple and clear that Pakistan also has opportunities and have potential to focus on Special Economic Zones and to become engines of economic growth. These zones will increase exports and will convince the investors and companies to invest in Pakistan for long term and this is only possible when we should focus on (SEZS). These zones will create more opportunities for the youth of Pakistan because there are many Students who are graduated but there are no employment opportunities for them because of a smaller number of jobs but high number of candidates. The SEZS can also reduces regional economic disparities by promoting of industrial development in all provinces. Furthermore, the collaboration with Chinese firms can provide access to advanced technologies and international markets to Pakistani businesses. There are many objectives and lessons that Pakistan can learn from China development and success.

Infrastructure: Reliable transportation, electricity and communication are essential for attracting of investors.

SHR: SHR stands for “Skilled Human Resources” Technical education and vocational training for students should be strengthened to meet industrial demands. 

Consistency of policy: The policy should be focused on consistency it means that if the policy was made but after few months or year the consistency of the policy stops working or stops by the government so by doing this result will not be in favour of Pakistan because success need consistency and without consistency success is not possible. And the investors prefer stable and predictable policies not frequent which changes and discourage long term investment. 

EOG: This is a specific CPEC phase “Early operationalization of Gwadar”. It includes making Gwadar as a special economic zone. Special economic zones should be focused on producing of goods for international markets rather than only for local demands. There are many problems for special economic zones of Pakistan which faced by Pakistan continuously like bureaucratic delays, electricity and energy shortages and limited industrial competition. The industries are running on the base and availability of all these resources including electricity, energy and water as well. If all this resources available so the investors will look for investment inside the country but unfortunately there is a lack of resources so that’s why there is no competition of industries to compete. To solve all these issues the government should provide all the resources and improve coordination among institutions, energy policy consistency and invest in work force development. 

Conclusion: Special economic zones under the CPEC phase2 represent a significant role and opportunity for Pakistan’s economic development. Pakistan can take advantage from this to build economic development. Pakistan has a lot of opportunities because China can help Pakistan if not for Pakistan but for their own comforts , so Pakistan can take advantage of this opportunity to build special economic zones under the China’s development projects because China is modernized country and they know that how to build a strong modern country which compete with the modern world. China can give technical education to the students if Pakistan provide a fully funded scholarship to the students of Pakistan to take education of development in China. From Chinese development experiences demonstrates that special economic zones can run industries, attract investors and can create opportunities but all this will be only possible if the infrastructure will be strong. We should learn from China’s successful model and adapt it to our local conditions and we can minimize the benefits of (CPEC) PHASE 2 and can achieve sustainable, stable growth.

هغه درسونه چې زما لیکنه یې بدله کړه خواجه زی

Jun 15 2026, 03:08 pm Jul 13 2026, 06:03 pm

د هر ناول او کیسې ځواک په دې کې نغښتی وي چې لوستونکی له لومړۍ جملې څخه د ځان سره وتړي او اړ یې کړي چې تر پایه یې ولولي. ډېرې کیسې ښې موضوعګانې او پیاوړي نظرونه لري، خو د پیل په پاڼه کې د لوستونکي پام نه شي رااړولای؛ له همدې امله یې لوستونکي او مینوال لږ وي.

نن غواړم له تاسو سره د ناول لیکلو په برخه کې خپلې دوه نیم کلنې تجربې او هغه درسونه شریک کړم چې په دې موده کې مې له مطالعې، تمرین او لیکلو څخه زده کړي دي. دا یوازې زما شخصي تجربې نه دي، بلکې هغه تخنیکونه او اصول هم دي چې د لیکوالۍ په اړه مې له بېلابېلو سرچینو، کتابونو او لیکوالانو څخه زده کړي دي.

له نن څخه به هره ورځ یو نوی درس درسره شریکوم. باور وکړئ، دا ډول زده کړې ډېر کسان د پیسو په بدل کې وړاندې کوي، خو زه یې تاسو ته په بشپړه توګه وړیا درکوم.

نو همدا اوس زما د ټلګرام چینل سره یوځای شئ او د لیکوالۍ له دې وړیا زده کړې څخه ګټه واخلئ.

زما د ټلګرام چینل: 👇👇👇

https://t.me/pashtoonovels0

#خواجه_زی_لیکوال

#پښتو_ناولونه

#عبرتناکې_کیسې

#پښتو_ادب

#لیکوالي

📖 لومړی درس: درې هغه تېروتنې چې د کیسې پیل خرابوي — سبا!

د ابلیس ناول پنځم پړاو

Jun 09 2026, 03:11 pm Jul 13 2026, 01:41 pm

ابلیس_ناول په اړه معلومات

دا ناول یو ډارونکي کیسه لری یو هلک په نوم د محمد طاها چې د یو عادی ژوند په لټه کیدی خو قسمت ورسره یاری نکوی او تل ستونزی مخکې راځې او غټ ترینه ستونزه هم د پیریانو ده! 

لومړې کې یو ښاپیرې په ده مینه کېږی خو وروسته د نورو پیریانو فکر دده خواته کیږی او تقریبا دوولس قبایل د پیریانو غواړی دې ووژنی خو یو بل پیری چې د عفریت پیریانو د ډلې څخه دی او نوم یې شموئیل دی د ده مرستی ته راځې البته د هغه د راتلو مخکې دی پر مولیانو ګرځی او ښه جوړ هم دې مینځ کې د هر پیر لخوا وهل خوری تر دې چې کرار کرار د پیریانو او خپل د ژوند په ځینو رازونه خبر کیږی

دا ناول څلور پړاو لری لومړۍ پړاو زیاتر د پیریانو په اړه دی خو دویم او دریم پړاو ناول جنایي او پولیسي برخي ته داخل کیږی نو کوم کسان چې د جنایي ناولونو شوقیان دی دا ناول ویلی شی د دی ناول لومړۍ پړاو د ابلیس په نوم دی دویم یې بوجۍ دریم ته څوک یې؟ او څلورم زقوم.په نوم دی خو پنځم پړاو یې چې د "کتاب راکړه" په نوم دی یوازی زما د ټلګرام شخصی چینل څخه نشر کیږی نو کوم ملګرو چې دا ناول خوښ شوی کولای شې هملته د دی ناول ادامه زموږ سره مطالعه کړی ستاسو راتګ ټلګرام ته او زما د چینل حمایت کول زما د لیکلو توان لوړوی نو امید لرم د یو ځای کښېناستلو او په وړیا د ناول غوښتلو لځایه یو ځل یو مثبت ګام هغه هم یوازی خپل په راتګ زما چینل ته د زما حمایت لپاره واخلی دوه نیم کال ما ستاسو په خوښه خپل ناولونه وړیا نشر کړل اوس یې هم وړیا نشر کوم یوازی غواړم دا نشر زما چینل کې اوسیږی تر څو نور ناول غلاکونکی چینلونه زما لیکنه خپل په نوم نشر نکړی ګومان نه کوم دومره غټ غوښتنه مې کړی وی نو خپل په راتګ خپل حمایت ښکاره کړی ملګرو دا زما دټلګرام شخصی چینل لینک دی

👇👇👇👇

https://t.me/pashtoonovels0

البته که دا لینک مو پیدا نکړو نو دغه ایډی هم ټلګرام کې سرچ کړی د چینل لینک دراستول کیږی دا زما خپل شخصی ایډی ده 

@shuhab09

مینه

Jun 07 2026, 11:18 am Jul 12 2026, 09:37 pm

مینه د انسان له تر ټولو ژورو او ښکلو احساساتو څخه ده. مینه هغه ځواک دی چې د خلکو ترمنځ اړیکې پیاوړې کوي او د ژوند ښکلا زیاتوي. مینه یوازې د هلک او نجلۍ ترمنځ احساس نه دی، بلکې د مور او پلار، وروڼو او خویندو، ملګرو، وطن او حتی د انسانیت سره هم شتون لري.

مینه د احترام، باور، وفادارۍ او قربانۍ پر بنسټ ولاړه وي. کله چې یو څوک له بل چا سره مینه ولري، د هغه د خوښۍ، بریا او آرامۍ لپاره هڅه کوي. ریښتینې مینه د ځان غوښتنې پر ځای د مقابل لوري خیر او خوشحالي غواړي.

د مور مینه د مینې تر ټولو سپېڅلې بڼه ګڼل کیږي. مور د خپل اولاد لپاره بې شمېره قربانۍ ورکوي او د هغه د هوساینې لپاره شپه او ورځ زحمت باسي. همدارنګه د پلار مینه هم د اولاد د روزنې او ملاتړ په برخه کې مهم رول لري.

د ملګرو ترمنځ مینه او دوستي د باور او صداقت پر بنسټ ولاړه وي. ښه ملګري د سختیو او خوشحالیو په وخت کې یو د بل ترڅنګ ولاړ وي. دوی یو بل ته مرسته او مشوره ورکوي او د ژوند ستونزې یوځای حلوي.

مینه د انسان په شخصیت مثبت اغېز کوي. مینه لرونکی انسان معمولاً مهربان، صادق، زغم لرونکی او د نورو د احساساتو درناوی کوونکی وي. مینه د کرکې، حسد او دښمنۍ پر ځای د سولې، ورورولۍ او همکارۍ پیغام ورکوي.

په ټولنه کې مینه د خلکو ترمنځ یووالی رامنځته کوي. کله چې خلک یو بل ته درناوی او مینه ولري، شخړې کمیږي او د پرمختګ زمینه برابریږي. د مینې له امله انسانان د یو بل مرسته کوي او د ټولنې د ښه والي لپاره کار کوي.

ریښتینې مینه له صداقت پرته نشي دوام کولی. دروغ، خیانت او بې باوري د مینې بنسټ کمزوری کوي. له همدې امله په هره اړیکه کې رښتینولي او وفاداري مهم ارزښتونه دي.

مینه یوازې یو احساس نه، بلکې یو مسؤلیت هم دی. هغه څوک چې مینه کوي، باید د مقابل لوري حقونو، احساساتو او شخصیت ته درناوی وکړي. مینه باید د انسان د پرمختګ، زده کړې او ښه اخلاقو سبب شي.

په پای کې، مینه د ژوند ښکلی نعمت دی. مینه انسان ته امید، خوښي او د ژوند کولو ځواک ورکوي. هره هغه مینه چې د احترام، صداقت او وفادارۍ پر بنسټ ولاړه وي، د انسان ژوند ښکلی او مانادار کوي.        

مینه د انسان په ژوند کې یو له مهمو احساساتو څخه ده. دا احساس د انسان په زړه کې د مهربانۍ، خواخوږۍ، درناوي او نږدېوالي سبب ګرځي. مینه د انسان د فطرت یوه برخه ده او له ماشومتوبه تر زړښت پورې د انسان په ژوند کې بېلابېل ډولونه لري.

د مینې ډولونه۱. د مور او پلار مینهد مور او پلار مینه تر ټولو پاکه او بې غرضه مینه ګڼل کېږي. مور او پلار د خپلو اولادونو د روزنې، تعلیم او هوساینې لپاره ډېرې قربانۍ ورکوي.

۲. د وروڼو او خویندو مینهد کورنۍ د غړو ترمنځ مینه د یووالي، همکارۍ او متقابل ملاتړ سبب ګرځي. دا مینه د ژوند په سختو شیبو کې انسان ته ځواک ورکوي.

۳. د ملګرو مینهریښتینی ملګری د خوښۍ او غم په دواړو وختونو کې د انسان ترڅنګ ولاړ وي. د ملګرو ترمنځ مینه د باور، صداقت او وفادارۍ پر بنسټ ولاړه وي.

۴. د وطن مینهله خپل وطن سره مینه د هر انسان دنده ده. وطنپالنه انسان هڅوي چې د خپل هېواد د پرمختګ، سولې او آبادۍ لپاره کار وکړي.

۵. د انسانیت مینهدا هغه مینه ده چې انسان د ټولو خلکو سره د مهربانۍ او خواخوږۍ احساس ولري، پرته له دې چې د هغوی قوم، ژبه یا مذهب څه وي.

د مینې ځانګړنېصداقتوفادارياحترامزغمقربانيمهربانيباورکه په یوه اړیکه کې دا ځانګړنې موجودې وي، نو هغه مینه اوږدمهاله او پیاوړې وي.

د مینې ګټېد انسان ذهني سکون زیاتوي.د یوازیتوب احساس کموي.د خوښۍ او امید سبب ګرځي.د انسان شخصیت مثبت لوري ته وده ورکوي.د ټولنې د یووالي او سولې سبب ګرځي.د مینې او احترام اړیکهمینه پرته له احترام څخه بشپړه نه ده. که یو څوک له بل چا سره مینه لري، باید د هغه د شخصیت، نظرونو او حقونو درناوی وکړي. احترام د هرې سالمې اړیکې بنسټ دی.

د مینې ارزښتمینه د ژوند ښکلا ده. د مینې له برکته انسانان یو بل سره مرسته کوي، یو بل درک کوي او د ستونزو پر وړاندې یو ځای درېږي. هغه ټولنه چې مینه او ورورولي پکې زیاته وي، هلته سوله، پرمختګ او خوشحالي هم زیاته وي.

څو د زړه خبری ضرور یې ولولي خواجه زی

Jun 02 2026, 04:23 pm Jul 13 2026, 09:46 am

دوه کاله، درې میاشتي او شل ورځی په دې دومره موده کې ما لس ناول ولیکل او اته ناول مې وژباړل یعنی هره ورځ بغیر له دی چې وګورم جمعه ده ، اختر دی فلان دی یا بستان هره ورځ می لیکنه وکړل هغه هم کوم دوه خط لیکنه نـــه 

هره ورځ د دوه زرو څخه ډېر خطونه مې لیکې یو ډول معتاد شوی وم په لیکنه داسي چې نشوم درېدلی او یوازی مخ ته روان وم او لیکنه مې کول ځان سره مې ویل ته خپل په کار زحمت وباسه خلک خپل راځې هغه وخت نږدی دې چې خلک پوه شې ستا لیکنه کې زحمت او رښتینولې ده ځان سره مې ویل خپل ژبي ته خدمت کوم او که نن نه وی نو څو کاله وروسته خو ضرور داسې یو کس پیدا کېږی چې زما د لیکنو ویلو وروسته ووایی ولای دغه خواجه زی نومې کس هم پښتو ژبي ته د رښتیا هم ډېر خدمت وکړ خو دا هسی خیال او هندی ډیالوګ و چې ما خپل ځان ورباندی خطا ویستی

خلک راغلل داسی نه وایم چې رانغلل خو ټول د کاپی لپاره راغلل زرګونو کسانو زما لیکنی زما د چینل څخه کاپی کړل او فسبوک ،وټساپ او نور ځایونو کې نشر کړل ځینې یې خو دومره ظالمان وه چې بیخی زما نوم یې لری کړو او ځان یې مفت خیټه د هغه لیکنې چې ما په شپو،شپو ورباندی زحمت ویستلی و لیکوالان معرفی کړل 

کله چې په دی خبره پوه شوم نو خدای په سر شاهد دی سخت زور یې راکړ او ټلګرام کې می کاپی بنده کړل د دې کاپی بند کولو په سر مې دومره بد رد او سپکاوی وخوړ چې حد یې نه درلود ځکه د ډېر کسانو د ممبر جذب کولو لاره وه او دا یې نشو زغملې چې زه یې داسی ناڅاپه ورباندی بنده کړم خو کله چې مې بند کړل د دی کنځلو او خبرو وروسته ډېر ملګرو د مختلف ځایونو څخه زما د شخصی ټلګرام چینل ته ځانونه راورسول 

خو ما دې مېنځ کې دوه غلطیانی بیا وکړل او هغه هم زما د بیعقلی څخه نه و، زما د ډېر رحم دلی څخه وو ځینو کسانو ویل ټلګرام نشو ډانلوډ کولای ناول فسبوک کی نشر کړه نو ما هم ویل زه خیر زه به ایډی جوړه کړم او خپل د ایډی څخه به یې نشر کوم څه ستونزه لری؟ 

خو خبر نه وم چی دا کار مې هسې وخت او انرژی ضایع کول وه یو څو د ګوتو په شمار کسان یې جذب کړل خو بیا همغه آش او همغه کاسه شوه هر کس راتلو کاپی کول او خپل چینل کې نشر کول دویم غلطی چې مې وکړل دا وه چې ناول مې د فایل په توګه نشر کول شروع کړل دا کار هغه ملګری چی فعال وه او حمایت یې کاوه هغوی هم له ډګر بهر او اوټ کړل

هغوی هم ناول لوستل بند کړل ویل راځو بیا په یو ځل کامل ناول مطالعه کوو څه جبر دی هر برخی ته دومره وخت ورکړو؟ خو دی خبری ته یې فکر ونکړ چې دا زه چې هره ورځ دومره په زحمت لیکم او د نشر کولو وروسته ستاسو کمینټ ته په تمه پاتی کیږم چې تاسو څه نظر لری ؟ زه څه وکړم؟

دا هغه غلطیانی وه چې ما مداوم توګه تر دوه کالو،درې میاشتو او شل ورځو تر سره کړل حتا همدا پرون ماښام او تر همدی څو ساعتو مخکې مې هم دا فکر ذهن کې و تر دی چې یو ساعت مخکی د یو ملګری سره مې خبری وکړل هغه اصل کې یو فارسی زبان لیکوال دی او بار،بار یې هم ماته ویلی وه چې راشه فارسی کې لیکنی ولیکه او نشر کړه ډېر خلک به یې ولولی خو ما نه منل 

نن ډېر خپه وم یعنی انسان چی خپل زحمت ته ګوری بیا دا ګوری چی خلک د تشویق او حمایت لځایه داسی خبری کوی لکه حق چی ورباندی لری او دا لیکوال نه دی د دوی نوکر دی نو خدای و راستی شیطان ویل ټول شیان ډلیټ کړه او ورځه بلا د دې ټولو پسی کړه 

خپل د دی فکرونو په اړه چې مې هغه ته وویل هغه پخندا شو ویل یې زه تاته د اول ورځی څخه حیران وم چې ته څنګه یو وخت کې ټلګرام ،فسبوک او زر نور ځایونه نشرات کوی او د چاپ ماشین په شان هره ورځ نوی لیکنه کوی؟ هغه ویل زه پوهیدم چې یوه ورځ ستړی کیږی او ټول پرېږدی 

خلاصه ښه خبری راته وکړل د هغه وروسته یې یو مشوره راکړل ویل یې تا خپل انرژی زر ځایونو کی په نشراتو باندی ضایع کړی او ګټه دی هم نور چینلونو ته رسولی او خپل د ټولو څخه شاته پاتی یې او له بلخوا خلک دی عادت کړې اوس ته دی مفت خور خلکو ته ووایه زه ناول تر هغه وخت نه نشر کوم چی فلان کار ونکړی ټول درباندی چغی وهی چی ولی؟ ته دومره شې شوی چې داسی کار کوی؟ او حق هم لری چی درباندی بابایی وکړی ځکه ته او ستا لیکنی هر چاته په مفت په لاس ورتلی اوس هیڅوک حاضر نه دی ستا لپاره حتا یو لینک لا ووهی او ستا بل چینل فالو کړی

او دا خبره یې یو دم رښتیا وه یعنی زه چی خپل لیکوال د دی دومره ناولونو یم که ووایم ناول ته لایک ورکړی یا خپل ملګری دعوت کړی نو زر نفر کمینټ کوی په غوسه چی ته اوس د لایک وږی شوی؟ ته اوس پر موږ خپل چینل نشر کوی؟ داسی حال کې چې همغه زما ناول چی نور چینلو کې وایی نو ښه په خوند د هغه ځای د اډمین خبره منی او ښه لایکونه ورکوی او خلک هم دعوت کوی خو که زه ووایم بیا نو الله اکبر کفر دی کفرررر

ځکه ما ټول بغیر د هغه ملګرو څخه چې شعور او انسانیت لری او د رښتیا هم زما د لیکنی مینوال دی دا نور ټول خپل په سر پورته کړی که زه اوس خپل د حق په اړه خبره وکړم ټول وایی دا هم دومره شو، دا ځان مغرور نیسی فکر کوی ډیر غټ کس دی او راغلی پر موږ ظلم کوی ناول نه نشر کوی د ناول په سر فرمایشات کوی پر موږ کم نظر کوی او زر نور اپلاتی وایی خلاصه تاسو نه یاست ملامت

ملامت زه یم چې تاسو مې داسی عادت کړی خو د دی وروسته نور بس دی نور نه په فسبوک کې ناول نشر کوم نه هم د ناول فایل پورته کوم او نه هم وټساپ کې ناول نشر کوم یوازی او یوازی ټلګرام کې نشرات کوم هغه هم په اندازه او مقدار او هر چا که فرمایش او خبره درلود پخیر دی لاړ شې راه باز جاده دراز زه هېڅ ستونزه نه لرم زه یوازی خپل مینوالو ته ناول نشر کوم نه هر کس ته البته هر کس زما ناول هم نشی ویلی ځکه اوس وخت ټول عشقی ناولونه غواړی کوم چې زه نه نشر کوم او دوی نامردا استوم 

 پوهیږی زه د شپی تر دوه ،درې بجو ویښ کښینم یا لیکم یا هم ژباړه کوم تر څو سهار ته تاسو ته ناول نشر کړم داسی حال کې چی د ناول اصولی معیار ۵۰۰ ټکی دی زه دوه زر ټکی لیکم او پر ځان دومره فشار راوړم د هغه ځواب کې بیا هم ځینې کسان راځی او وایی چې ولې دی دومره کم نشر کړی؟ فایل راوستوه ولی منظم نشرات نه کوی؟  ولی داسی یې او ولې هسی یې؟

داسی کسانو ته شیطان وایی جواب ورکړه او ښه کنځل وکړه چې ستا د پلار فایل چیرته زما سره دی چې ته یې زما څخه غواړی؟ خو بیا ځان کنترول کوم او لعنت په شیطان وایم خلاصه لیکل او یو چینل مخ ته وړل اسانه خبره نه ده بلخصوص ما ته خو یې عصبی مرض اچولی هر کس ته ځواب ویل د هر چا خاطر کول د هر چا خبره منل بیا دی مینځ کې د ځینو خرو خبره هم وړل او که راضی کیدل نه ورته ویل چې خیر دی زه یې شخصی کی کامل فایل دراستوم ته مه خپه کیږه د علیجناب ځو😒🩴🩴

خلاصه یو شهر ناپرسان مې جوړ کړی و چې ټول پکی اربابان او پادشاهان وه بغیر زما څخه خو نور بس دی بس بس د دی وروسته یوازی او یوازی ټلګرام کې ناول نشر کوم هغه هم په حساب  نور فسبوک کی ناول بند وټساپ کې بند فایل ناول نشر کول بند او هووو له خدایه غواړم چی کوم چینل زما دلیکنی څخه کوم چې ما بنده کړی کاپی وکړی او خپل چینل کی نشر کړی نو دومره ورته وایم چې یو زه یم او که نور نه وی یو سل نفر خو لرم نو فکر وکړه ۱۰۱ نفر چی یو ځل ستا په چینل ریپوټ ووهی څه حال به دی وی کاکا دی جارسی؟

نو د دی وروسته زما څخه دوری دوری ګرځی😁 زه نور د لیکوالی څخه خش ماشی ته راغلی یم او هوو د ابلیس پنځم پړاو تر څو چی زما د ټلګرام چینل وټساپ څه پر بلا وهم وټساپ خو مې د غیبت کولو لپاره جوړ کړی😁😂

د ټلګرام ممبر مې شپږ زره شپږ نیم زره ممبرو ته نه وی رسیدلی ولاکه په دی دوه دیدو وګوری چې بیخی د اشرف غنی زامن لا شی دومره مو زما زړه کباب کړی دوه نیم کال مې د مریدانو عزت وکړ خپل بی عزت شوم ورک دی دا بې وفا مریدان شې🩴🩴😁 نور مریدان نغواړم استعفا مې ورکړل د پیرتوب څخه😁

خلاصه چې تر څو فعال نشی ناول نشته کله چې فعال شوی ناول نشر کوم هغه هم پر اصوووولو دا بغدادی جنی ناول هم نور د میږی په شان لږ لږ نشر کوم څه جبر دی دوه وخت نشر کړم او خپل اعصاب وخورم؟ البته که دوه وخت مې هم نشر کوی نو اصلی اصول د ناول لیکولو باندی ۵۰۰ ټکی لیکم اضافه نه 

خلاصه د دې ټول خبرو مې دا و چې  نور ټول ځایونو کې ناول نشر کول بندوم او یوازی خپل شخصی چینل کی نشرات کوم نور دومره د هر چا د فرمایش منلو وار لاړ خلاص شو حوصله ما هم اخر به سر امد نو په راتګ مو خوشحالیږم که نه راځې ناز کوی نو بلایم د پشت تان بیخی نیاین خودم هستم و چند نفر دیګه دارم عشق هستن عشق😁😂

دغه زما د ټلګرام شخصی چینل لینک دی که زما د لیکنو شوقیان یاست راځې قدم رنجه کړی😁 

👇👇👇👇👇👇👇👇👇https://t.me/pashtoonovels0

که سرچ کړی ټلګرام کې پښتو ناولونه نو زما چینل به تاسو ته راشی زما د پروفایل عکس ورباندی دی خواجه زی

کنه دغه زما شخصی ایډی ده په ټلګرام کې که سرچ کې ولیکی یا حتا ګوکل کې ولیکی زما ټول اکانټونه راباسی

@shuhab09

خپل دښن و پېژنٸ!!!؟ او هېڅ يې له ياده مه غورځوٸ!!!؟

May 16 2026, 05:36 pm Jul 13 2026, 07:37 am

خپل دښن و پېژنٸ!!!؟ او هېڅ يې له ياده مه غورځوٸ!!!؟

يوه لرغونى لغمانى نکل دى څې کارغه خپل زوزان ( زوزات، کوشنيانونو، بچيانو يا کارغګي او کارغګۍ) ته ورم ( نصيحت ) کوه٠ 

څې اى زما زوزانه!!!;  ژوي (انسانان) ستاسو بېخې دښمنان دي، هغوى تاسو له منځه وړي٠ هرکله مو څې هغوى و ليدل څې ستاسو لور يې پل واخست،  را روان شو نو تاسو والوزٸ!!؟; يا که چېرې تيږګې ته ټيټ شو نو تاسو والوزٸ!!؟; او يا که چېرې تيږګې ته کېښناسته نو تاسو والوزٸ!!؟ 

کارغګي او کارغګۍ  ( بچيانو)  يې ورته و ويل پلاره جان!!؟; که هغوى تېږګې په جيب کې راوړي وي نو بيا!!؟ 

کارغه ور ته و ويل څې تاسو زما څخه ښه پوهېږٸ!!؟; 

خپل دښن و پېژنٸ!!!؟ او هېڅ يې له ياده مه غورځوٸ!!!؟                                                                                                        

خواجه زی لیکوال څو خبری

May 11 2026, 08:32 pm Jul 13 2026, 06:52 am

سلامونه او نیکې هیلې په دی امید چې ټول روغ او جوړ اوسیږی 

لومړی خو نړۍ مننه ستاسو ټول ملګرو څخه چې زما لیکنی مو خوښ کړل او زه مو تشویق کړم دا زما لپاره د ویاړ ځای دی چې ګورم دومره کسان زما لیکنی لولی او خوند ورڅخه اخلی

ما تازه دا دوه کال کیږی چې فعالیت پیل کړی او تل مې په دې دوه کلونو کې کوښښ دا و چې یو نوی لیکنه او ناول تاسو ته وړاندی کړم ما د زاړه او د هغه ناولونو او کتابونو د نشر کولو څخه بد راځې چی نور چینلونه یې خپل د چینل د مخکی وړلو لپاره نشر کوی 

زه دا عقیده لرم چې انسان باید خلاق او پر ځان باور اوسیږی ما فعالیت د صفر څخه شروع کړ او نن خوشحاله یم چې دومره کسان مې لیکنی لولی اوا حمایت کوی مې نو د هغه تازه لیکوالانو لپاره چی ګومان کوی لیکنه به یې هیڅوک ونه لولی دا نصیحت کوم چې نامید کېږی مه

اوس وخت د ټکنالوژی زمانه ده هر لیکنه د نشر کیدلو قابل ده البته په دی شرط چی یو مثبت پیغام خلکو ته ولری قلم او لیکل آسانه خبره نه ده. نو تل کوښښ وکړی خپل لیکنې د یو مفکوری او ملی ګټو پر اساس ولیکی نه د مشهور کیدلو او ممبر جذب کولو په خاطر

که ستاسو لیکنه کې اخلاص او جذبه اوسیږی خلک خپل ستاسو د لیکنو خواته مایل کیږی او اخر کې هغه تازه لیکوالانو ته چې نه پوهیږی د کوم خوا څخه لیکنه شروع کړی او چیرته یې نشر کړی ؟

دا پیام غواړم ورکړم چې زما چینل او ټول پر ما اړوند شبکې ستاسو په خدمت کیدی که ستاسو لیکنه ښه مفهوم او مثبت پیام ولری زه یې شخصا نشر کوم تر څو ټول نړۍ ته ورسیږی

کولای شې خپل لیکنی د ټلګرام لاندی ایدی ته راوستوی

@shuhab09

زما شخصي چینل ملګرو په ټلګرام کیدی او زه هلته نشرات کوم نو که کوم ملګری زما د ناولونو او لیکنو سره علاقه او شوق لری نو کولای شې زما لیکنی هلته وڅاری دغه زما د ټلګرام د شخصی چینل لینک دی

https://t.me/pashtoonovels0

البته که ټلګرام کې سرچ کړی پښتو ناولونه نو هلته هم زما چینل موندلې شې

تازه وخت کې فسبوک انسټاګرام او نور مجازی شبکو کې هم فعالیت کوم او ټول د خواجه زی لیکوال په نوم  دی خو زیاتر فعالیت مې ټلګرام کیدی نو هلته مې څارلی شې

بیا هم نړۍ مننه ستاسو ټولو ملګرو د حمایت او تشویق څخه#خواجه_زی_لیکوال

دښن ( ميرڅی، میرڅمن، دښمن یا غلیم )

May 04 2026, 10:39 am Jul 12 2026, 05:53 pm

دښن ( ميرڅی، میرڅمن، دښمن یا غلیم )

  کره پښتو کې ورته ميرڅمن وایو :.

د دوست ضد، هغه چې درسره دوستي او ښېګړه نه کوي، رټي  او سپک وي دې، شته او ځواک دې اخلي، دود، ژبې او غښتليو درناوی دې نه کوي، ټولمنلو ارزښتونو ته دې درنښت نه کوي، وېره (خطر) در اړوي او مرګ ژوبلې ته دې لارې جوړوي. 

 پایله:

        1.        دا اړينه ده څې ژوی( وګړی یا انسان ) د هېڅ تن دښن نه وي. 

        2.        د دښن په لمنځه وړلو کې له بل دښن څخه لاس نیوی ترلاسه کولی شې.

        3.        د دښن هر څه ستا دښن دي، د هغه زوی، لور، مور، پلار، نيکه، مال، چرګ او چرګوړی، هر څه د دښمن ستا دښمن دي، ټول یې له منځه وړه. 

        4.        په هر بڼه څې دښن له منځه وړې؛!!، وې یې څه. هغه که په هر ځی کې وي؛ که په ټګۍ وي؛ که په دروغو وي؛ که په پټه او که په ښکاره. 

        5.        دښن ته و درېږه؛!!! که توره دې لنډه شوه، ور په سې کدم واخله. 

        6.        د نښتې په پیل کې د دښن میر او غښتلی تن یې له منځه وړه څې نورو په منځ کې وېره خپره کړي.

        7.        د الله دښن مه پرېږده!!!؟ هغه څې الله، د الله لارښونې او پرېګړې نه مني. 

        8.        له هر تن څخه ټک مه پورته کوه؛!!!؟ تن، تن ګوره هغه څې در ته لوی الله په ګوته کړي، څې په ځمکه کې ورانی بوږوي، هغوی ته پېر ورکړه څلورمیاشتې، بیا یې له منځه وې سه، له الله سره په هر څه کې بل تن ګډونکي یا مشرکین، یهود، عیسویان او دوې مخې وګړي چې د دوی وي او له تا سره وي چې شخړې درته پنځوي او را وړي.

        9.        له میرڅمنو، میرڅۍ، شته او زېرمې تر ټولو ژر برمته کوئ.

      10.      ميرڅي او ميرڅۍ ستا ستاینه نه کوي، هغه تل ستا سویي ستاینه کوي، ته یې خوله تل په کښلو او مخلو ډب کوه.

      11.      ميرڅي ستا له پاره ښه پېخلیک نه کښي، د دوی پېخلیک مه  منه.

      12.      ميرڅمنو ته یوه خبره رښتيا او دوې دروغ کوه.

      13.      ميرڅي ته خپل بډه داسې رټ کړه څې ستا له غشي پاتې شي، هغه یې درته له منځه وېسي.

      14.      په دښن لارې او ګودرې تړه.

      15.      د ښن په جکلیټو وژنه.

      16.      دښن باندې غلچکي بریدونه، له ادېرې، ښوونځۍ، مدرسې، روغتون او سځلوځی ( مسجدونو )، غرونو، خوړونو، کمرونو، ځنګلونو، غرونو، ټيټنګونو او درځنۍیو سیمو کوه.

      17.      ميرڅي ته له هر لوري ویخ و وسه.

      18.      میرڅي له ښکې، له پاس، له لوړ او له ځوړ څاره لکه د باز سترګې.

      19.      ميرڅي ته خپل ملګري په انګوللو رابوله لکه د لېوه ګډه تراڼ.

      20.      په دښن سر مه ورکوه سر ترې واخله.

      21.      هر څوک څې ستا په کور دننه شو، تا له منځه وې وړه، وړوندې کړه، ګوډ دې کړه، شل دې کړه. پر تا یې د اسلام دین کې قصاص ( بدله) نه شته. هغه که هر څوک وي؛ ملايکه ( تالب، ملا، شیخ، مولوي، ملک، ساتونکی(فوځي )، شپه میری ( څارندوی، پولیس، عسکر)، پټ میری (ځانګړو خدومتونه)، ګوندی، ایرانی، اېنګلیسی، روسی، پنجابی او امیرکایی) وي ستا میرڅی دی.

      22.      په ميرڅي لومړی وار مه کوه، پرېږده څې هغه درباندې وار و کړي، بیا یې ښه و دربه وه او له ښې یې و باسه.

      23.      ميرڅي که په پلو او که په سپرو له منځه وړې وې یې څه، څې د ميرڅمنو له ښې و وځي.

پنجابي ژبو ( اېندوانو  یا پنجابیانو یا توریانو) سره د دښنۍ پیل او د دوی کرکه له پښتنو څخه 

§       په غزني کې ستر شوی خوریه (د پښتنې زوی)!، ابو المنصور سبکتګین محمود (غزنوي) تورک تر ټولو لویه او خونړۍ جګړه له هندو شاهي واکمن یا امیر جایاپالا Jayapala څخه چې ۱۰۰٬۰۰۰ چمتو راټول کړل شویو هندو ځواکونو څخه، د لغمانو په پند او سند په ۳۹۰ لېږدي کې لغمان کې و ګټله. 

§       د بېلګې په بڼه محمود غزنوي یا غزنویانو پښتنو د ۳۹۲ لیږدي نه تر ۴۱۶ لیږديز پورې ۱۷ وارې په اېندې ژبو ( پنجابي ژبو  یا توریانو )، د هند په لویه وچې لوی او واړه بریدونه و کړ؛

§       په ۴۱۶ لیږدیز کال سلطان محمود د خپلې مور په ورم یې ملک خانو، ملک عامون، ملک داود،  ملک یحیا، ملک احمد، ملک محمود، ملک عارف او ملک غازي له ملاتړ او لمنې تړلو ورسته یوه په بل غږ و کړ چې تربورانو!!!؛ راځئ چې په سومنات  (سویلي هند د کاتیا وار پر سومنات) برید و کړو او سومنات یې ړنګ کړ.

دوېیم وار د احمد شاه ابدالي دوراني په پېر کې و شوه:

§        د جولی په ۱۶ ،  ۱۷۶۱  زېږدي کې احمد شاه ابدالي له مراهټه، پنجابیانو، سیکانو سره نښته و کړه، ۳ میاشتې اوږده وه، ۱۵،۰۰۰ زره جنګیالي شهیدان شو، ټول ۶۰،۰۰۰ تنه وو، د دښن څې ( ډېری یې ډارونکي شپانه، کروندګر، بلاو ګر غښتلي جنګیالي پنجابي ژبي و ګړي وو، چې ټول ګڼه ګوڼه یې ۱۰۰۰،۰۰۰ تنه وو، ۲۰۰،۰۰۰ مرهټیان، سیکان، پنجابیان اېندیان و وژل شو.  

د دې نښتې په پایله کې ۲۲،۰۰۰ مرهټه یان جنګیالي سرتېري و نیول شو؛ ۵۰۰ پیلان یا اتیان؛  ۱۴،۰۰۰ اوښان او جونګیان؛  ۵۰،۰۰۰ آسونه؛ ۲۰۰،۰۰۰ غواګانې. د اېند باجا یې و ټاکه او مرستیال یې ورته رښتنی پشتون افغان دوله ( نجیب خان دولت) و ټاکه. 

§       د پنجاب والي معین ملک میرمنو لاهور کې بغاوت له مالیې څخه کړی وو، احمد شاه چې زورنه پرې راوړه، عفه یې ورته و کړه، بیا یې والي و ټاکه،  د تل له پاره یې د پنجاب مالیه په سر و منله چې ورکوم به یې او د نادر افشار د پېر مالیه یې څې نه و ورکړې هغه یې هم ور کړه، او ۱۴۰،۰۰۰ میلیونه روپۍ (پونډ) یې کلنۍ مالیه په سر و منله. 

 احمد شاه بابا څې د اېند ولسمشر محمد عزیز الدین ثانی علمګریر و نیوه، بېرته یې د ډهلي ځای ناستی و ټاکه او د هغه مرستیال او د ځواک مشر یې د پېښور مانیرۍ کلي ژونګړ نجیب خان یا نجیب دولت د بشارت خان وراره و ټاکه، د اېند ولسمشر محمد عزیز الدین خپله لور د ده زوی تیمر شاه ته ور کړه، او هغه تیمرشاه د سر اېند او پانجاب والي و ټاکه. 

 د نجیب دلوله له مشورې پرته به مغولي باچا د تیمر شا خسر هېڅ کار نه کوه، د دې کار په کړ کېدلو د ده نږدې مشرانو عماد ملک، صفدر جنګ او میرزا نجف خان، د نجیب خان دوله په دندې حسد خوړه، کینه ګیري کوله، د دوی شیطانت او بخلي، کېنې، او لویې غوښتنې او د خپلو منافقتونو او دسیسو لاس پورې کړه، کله به یې جټانو، کله به یې پنجابي سیکانو، او مرهټیانو سره توطیيي او دسیيسي جوړولې او هغوی به یې پر دهلي د حملې کولو ته لمسول. 

عماد ملک، صفدر جنګ او میرزا نجف خان درېواړه پښتانه د پنجابیانو تاریخي غلامان، اجیران او چاپړوسان، سوسیسي کونکي او پښتو  پلورنکي شرمېدلي سرکوزي لومړني و ګړي دي.

 داسې پنجابي ژبو باندې پښتنو مسلمانانو جګړې وړلو ډګر ځی وو، ۸۰۰ کاله پرې پښتنو باچاهي کړې ده. د دوی دښني موږ ته احمد شاه بابا را په ګوته کړې، که هغه نه وی ویلي او د پښتو پېیلې نه وی، موږ نه پوهېدلو، څې دوی له موږ سره بېخې دښمني لري. په دې پېیله کې را په ګوته کوي. 

 نن مې بیا سترګې مـــــړې شوېپه دیـــــدن ولـــــــې نـــږدې شوېچې له یـــــاره هم پیـــــــــاله شومد اغــــــــیار ټولــــي خورې شوېتـــــــور مخــــونه چـاودي زړونههـــــم په سترګــو یې اېرې شوېپه ارمـــــــــان لاس ســـــره مږيچې پر مـــــوږه څه پیــرې شوېرقـــــــیبان عصـــــیان دې ګورېپه بــــــاد مراد زلفې خورې شوېد دیــــــدن خــــیرات مې وکــــــړهم په کښلو خولــــې خوږې شوېد خپل بخــــــت منــــــت راباندېچې سینې ســـــوې ســړې شوېد هـــــــــجران یـــــاور دې شوېپه وېصال یې زرغـــــونې شوېنیازمن ډلــــــــــې ډلــــې درومېپه ارمان پرېږدې کورونې شوېاحمــــــــــد نه وایـــي یواځـــــېسینـــــې ډېـــــرې کبابونې شوې

محمد حامد دورانی ( ۱۷۵۰ زېږدي، ۱۱۲۹ لېږدی. ۱۱۶۳ لېږدېز سپوږمېز)، احمد شاه دیوان، قلمي نخسه، ۴۹ چوپړي او د عبدالشکور، ۱۳۵۷لېږدی، ۸۳ چوپړي انځور.

         محمد حامد دورانی د امپراتور احمدشاه بابا د پېیلو (شېرونو یا شعرونو ) دیوان یې د احمد شاه بابا په مخ کې کښلی دی، په دې وخت کې احمد شاه بابا ۲۷ کلن وو او د پاچاهۍ درېیم کال یې و. په دې دیوان کې احمد شاه بابا د ۲۷  کلنۍ نه د ټېټ عمر شعرونه خپل ملګري چې د ده خپل معاصر لیکوال محمد حامد دوراني ته ور کول او هغه به په خپل لاس لیکل، چې څه کم درې زره بیتونه کېږي، د احمد شاه بابا په ۱۱۶۰ لېږدي سپوږمېز د شاوال، چې اکټوبر  ۱۷۴۷ لېږدي کې احمد غوره شو او مشر و ټاکل شو او ورسته له دې د احمد شاه  په نامه یاد شو،  په دې وخت کې ۲۵ کلن و.  

 اوس یې د مندنې ځای، زما د مېرمنې ټاټوبی ازبېکېستان، تاشکند، ملي لیکیتون، وي سي سي ایر  ( متحده روسیه) د څېړنو مرکز پې او شې او ، ګڼه ۷۳، پې این وي مسلسله ګڼه ۴۲۵۲، ۱۹۷۷ لېږدی دی. 

* ما یې انځور باستلی دی، له A4 یې د چوپړو(مخونو) جوسه  لږ اوږد دی.  ( #  ۴۰ انځور) 

ځینې پوښتنې له ځنې پوښتنو څخه له ځوابو سره یې:

۱ پوښتنه: ولې؛؟ اېندیان له احمد شاه بابا کرکه نه کوي،؟ 

۱ ځواب: د دې له پاره چې اېندونو ته ځواک او واک، تخت ټولوله په لاس ور کړه؛ بل یې زوم و ( څې خاوښې او انارګلي ښځه یې له ده سره په کندهار کې اوسېدله، څې کله مړ شو، بیا هغوی له کنداهار اېندا ته لاړه.)، اېند کې ابدال لویه ویاله، ستر بڼ و بوږ وو، د دې له پاره یې اېدوانو باندې هم ګران دی. بل لوري ته هغه کروندګر، شپانه او وحشي تور پنجابیان څې اوس ځواک فوځ په لاس کې دی، هغوی ترې کرکه لري او دښنۍ له پښتنو سره پالي.

۲ پوښتنه: په کوم رښتني ټکي او بهانو او دسیسو یې پښتانه و  وژه او کومو پښتانه یې په پټ دښنۍ و روزل؛؟ 

۲ ځواب: له روسانو، اېنګلېسانو، عربانو او جرمنیانو سره یې لاس یوه کړی دی، د اسلام په نوم چې د دوی ادري غړی تن دی، د هغه په نوم ټول مسلمانان وژني، او په تورو شخو تنګو، تنګو غلچکۍیو سترګو بېګنا مسلمانان وژني؛ د هغه اسلام نومي تن په نوم یې هر رهبر او د هغه ستر تړاک کونکي کومندانان؛ لکه: نورمحمد ترکي، حفیظ الله امین، اسدالله سروري او ډاکټر نجیب الله احمدزي، باندې د ځل او زیاتي ( ظلم او استبدات) په نوم یې داوود خان او کورنۍ تړاک کړه ( څې ګواکې دوی ظالمان او استبداګر دي) له ۱۲،۰۰۰ افغاني پښتنو جنرالانو سره. 

بله څې صبغت الله له کومندانانو سره په ورسک کې؛ اسماعیل طارق، برهان دین  یې له مسعود سره په افغان کالونۍ کې و روزه؛ حکمتیار یې شمشتو کې؛ عبدالرسول سیاف یې مهاجر بازار کې؛ عبدالعلي مزاري او شفاع دیوانه یې په حاجي کیمپ او اټک کې؛ خالص یې پروژه او جینکوټ کې او نور رهبران یې په منسېره، ابټ اباد، هريپور، واڼه، باړهچنار او وزیریستان پوځي پټو مرکزونو کې د وژنې له پاره روزوه. 

د کمنیزم ( په خپل سر پیدا نړۍ ) او ږېره خرېیلو، سرلوسو (چې په دین کې دا شتون نه لري کفر نه دی، ځکه د الله په کتاب کې هم دا نه شته. لکه د نورې نړۍ ټول مسلمانان هم داسې دي) په نوم یې ۱۰۰۰،۰۰۰ مسلمانان و وژل په خپلمنځي جګړو کې د همغه پنجابي اسلام نومي تن له پاره د اسلام دین له پاره نه. 

دوی ټولو په سې یې بله پټه ډله جوړه کړه د محمد عمر په نوم په کوټه کې یې و روزه څې پورته ني روزل شوي کسان یې د  وراني او ښارولۍ یا لارو د مالیي اخستلو ( فساد او پاټک ) په نوم و وژل.

د یوه مېلمه په نوم یې پرې ۷۰۰،۰۰۰ افغانان له منځه وې وړهږ

امریکایانو سره یې لاس یوه کړه، د خپلې خوښې تن یې په پښتنو ولسمشر و ټاکه. بیا یې په پټه دوهې د لیک څارونکي په نوم  د ټاټوبي د ټولوالې اداري ټولوالې مسولیت په غاړه اخستونکي او د ولسواکۍ ( جمهوریت ) څخه د واک لېږد په ۱۴ میاشتو کې تر لاسه کړه، او په زرګونو قاریان او د اسلام منونکي وګړي یې په پټه د اوبو په لویو ویالو د کونړ، ننګرهار، بدخشان او پنجشیر کې ورک کړه، په زرګونه کورونه یې د کتنې او تصفې په نوم له خپل ځواکونو سره، سره د پلازمېني او ځینې ولایتونو ټول کورونه و پلټل، وسلې او ډېرې پیسې یې خپلې کړلې او په تورو ښېښه یي زرې يي موټرو کې د مېلمنو  په نوم له کرښې وا ړول. 

۳ پوښتنه: په کومه یوه اوږمهاله پالسۍ کې دښن بریالی دی؟

۳ ځواب:  د دوی تر ټولو بریالی کار دا دی څې د اسلام دین ته د رابللو (تبلیغ ) په نوم په ټاټوبي او باندنۍ یو هېوادونو کې، جنرالان او کړ ځواکمنو ځواکونو کورونه او د ژوند کولو ځاینو پیدا کوي، او په پټو تړونونو، مالي او اوږدمهاله ملاتړ او واک ته رسولو له پاره ژمنتیا ور کوي، بیا په کودتا او جګړې پنځونې په ډول ترې ګټنې اخلي. د خپل دښنو کورونه په لارو کوڅو کې ترلاسه کوي، د غوږکي شمېرې او برېښنالیک یې تر لاسه کوي او په خپل پټ کار ترې کړ کېږي.

:- نوي ځوانان، تکړه لوبغاړي، ورزش یا سیالۍ کونکي او تر ټولو ښه نخښه ویشتونکي او زده کونکي په ګوته کوي او بیا یي خپل لیکو او سوسیسۍ ته رابولي.

:- یوازې په افغانستان کې جهاد فرض ګڼې ( یانې د ټولو خلکو وژل څې په هر بڼه وي، د الله له پاره) دې ته خپل جاسوسان روزي او خپل مسلمانان خپل ژبي په کوشنۍ، کوشنۍ بانو وژني. خو په خپل هېواد کې جهاد او د الله دین یا نظام منل نه غواړي. په دغه نوم روسیې لوري ته ورانی، جهالت، بې دیني، پنجابيتون( د پاکستان ګټې) رسوي. 

:- له سعدي عربستان سره پوځي ملاتړ لري، سعدي څخه اسراييل ۱۷ کیلومېتره پورې نږدي پوله (یا د لرې والي واټن) لري؛ لکه د لغمان له سرښکانو څخه تر درونټې پورې واټن(فاصله)؛ یا د پلازمېنې له پغمان بازار څخه تر کرغې ډنډ پورې؛ یا په کندهار کې له شهیدانو چوک څخه تر کابل اډې یا دروازې پورې واټن لري. یوه عرب په دې زرو کلونو کې جهاد و نه کړه او نه یې حمله وې وړه، ځکه دوی الته او پاکستان کې ټول اسلامي ملایان، مولیان، شیخان او پټ روزل شوي سوسیسیان جهاد نه مني. د الله رسول ورته ویلې دي څې د عربو جزېرې څخه یهودیان و شړئ؟ دوی بېرته را وستل او نږدې فلستین یې ور کړه، موږ ټولو مسلمانانو باندې فلستین ته دوعا کوي، څې هغه ازاد شي، هغه خپله اسراييل نخښه ده، یانې اسرایېل ازاد شي. په رښت کې پر موږ اسراييلو ته دعا کوي، ځکه هغه نخښه خپله اسرایيل دی. 

:- پښتانه په خپلو سویسیان مزدوران، روزل شوي کسانو یوه په بل له منځه وړي، یوه له بله د غټوالي، کېنې او ځواک او ټټر وهلو نښتو ته چمتو کوي.

:- بل غواړي چې پښتنې مرمنې د ښونې او روزنې، علم او پوهي مخه ډب کړي، تعلیم پرې بند کړي چې په اوږ مهاله پېر  کې ځکي او هوښیار کوشني ټولني ته را نه وړي. څې دوی په سویي ګټنه کار و نه کړي.

:- په لسو خپلو کسانو د ځواک او واک کولو څارې پر مخ وړي، څې د مشرانو په نوم یې په پښتنو مني تر څو شته مال دولت، پیسې زر او زېرمې ټولي خپلي کړي، هغه څې پخوا احمدشا بابا او تېرو پښتنو له دوی څخه د مالییې په نوم اخستې وې اخلي او خپلې دښنۍ ته په اوږد پېرې بڼه دوام ورکوي. 

:- د پښتنو په منځ کې کرکه، کېنه، بېلوالی او ناوړه سلوکو کړه وړه بوږ وي. او په وړاندې یې بل هر یوه بېل ژبي لمسوي او پټ پنډوي. 

:- د پښتنو هرې لړۍ، په هر یوه مشر ټاکلو کې دوی پټ لاس او په ګوته کول خپله برخه بولي.

:- پښتون باندې خپل پښتون وژلو او له منځه وړلو  کې تورمخي پنجابي ژبي ۸۰۰ کلنه سړو دودو ( تجربو) ښه پخه مخینه لري. په ډېر مهارت، نیرنګ، چل او دوکې یوه پښتون تېر او باسي او د بل پښتون وژلو ته یې چمتو کوي او مخرو یا کتلونکی، لمنځه وړنکی یا ژوند اخستونکی، څېر سترګی لوی جلات ترې رټ وي.

هغه پښتانه باچایان چې پنجابي ژبو په یوه نه یوه بڼه و وژل

１.  تيمر شاه ته یې زهر ور کړه د خپلې ښځو نوکرې په لاس یې و واژه.

§       په ١٧٧٩ زېږدي پېښور کې يې په وړاندي جوړه شوې دسيسه هم په ښه توګه شنډه کړه. 

§       ۹ کلن و چې احمد شاه د لاهور حاکم و ټاکه او یوه کال یې په ټولو پنجابیانو واک مني و کړه.

§       تيمورشاه به اته مياشتې په کابل کې او د ژمي څلور مياشتې په پېښور کې بلا اېصار کې اوسيده.

§       تيمورشاه په 1207سپوږمیز كال، د شوال په اووه مه (  1793/ 05/ 20 ) تر 22 كاله باچايي وروسته مړ او په کابل کې خښ شو.

§       د پیېلن تيمورشاه ابدالي دوراني باچا څې د خپل پلار احمد شاه دوراني  په شان پښتون پیېلن هم  و ، دا د هغه د پښتو پېیلې بڼه ده چې ( پنجابي ژبو، تورو اوړیدونکو شخو سترګو لرونکو دښنو له پاره ویلی دی :

نن مې بيا له تورو سترګو سره جـــنګ دىپر لــــبــــــانو يې د زړه د ويــنو رنګ دىکه پرې کړى سر په لاس ورله ورشـــــــملا په دایې باور نه شي زړه یې ســنګ دى ستا د حوسن لښکر راغى ځان مې بای لود عــــاشق د زړه ميدان هر ګوره تنګ دىعــشق او مشک پټول نه شي تيــــمورشاهچې په خپله ځان رسوا کا هغه رنــګ دى

２.  سردار محمد داود خان یې د نورمحمد ترکي څې له کوټې څخه راغی او د کمانډو ساتونکو: ببرک خان  په دوې مرمۍ یو، امام الدین په څلورو، مجيد په   ۱۵ کسیزه ټولي، د اسدالله سروري په کومندانۍ،  د ادېنې په شپه ۶:۰۵ سره د خپل کورنۍ له  ۵۵ تنو  سره هر یوه په، ۴ مرمرمۍ یو له منځه وې وړل. 

３.  ډاکټر نجیب الله یې د نړۍوالو ملګرو ملتونو په دفتر کې د څلور پټو پنجابیانو او حمیدګل په لاس، په ۴ مرمۍ یو و ويشته، په وینو یې لړلی  په رسۍ و تړه، خيټه یې ورته یوه لورې بربڼه کړه، او د ښې پښې پرتوږ یې د ۲ څپکو په اندازه څېر کړه چې د تن پټ غړي یې خلک و ګوري، د شرمولو او ملنډې وهلو په ډول یې په خوله کې پیسې، په لاس کې سګرټ کېښده او ورسته یې مړی په دار کړه.

４.  اوستاد برهان الدین ربانی: د مېلمنو په نوم یې مېلمستون ته راغله، د سولې غړو په نوم، د لنګۍ په منځ کې ځان وژونکي درون بم شتون درلود، په هغه یې له منځه وې وړه.

 سرغندوي کسان څې د پېخلیک په اوږدو کې یې له منځه وړي دي. 

１.  پیېلنه ( شاعره ) ملاله میوندواله یه ملالۍ میوندۍ د سین دي ډګروال په لاس شهیده کړه په خیګ کلي کې. 

２.  پیېلن پوهان صدیق الله رښتین، د ډلوټپلو په لاس په پېښور کې ترورو کړه.

３.  پېیلن ملنګ جان د ډلوټپلو په لاس په پېښور کې ترورو کړه له خپل زوی دوجان سره.

４.  پېیلن اوستاد اساک ( اسحق) ننګیال د نیجب ننګیال پلار د ډلوټپلو په لاس په پېښور کې ترورو کړه.

５.  حاجي خلیل( خلیل حاجي، یا خلیل رحمان ځدراڼ حقاني) د څرګندو سوسیسیانو ځان وژونکو  په لاس په کابل کې د څځلوځی ( مسجد ) په منځ کې ترورو کړه.  

６.  پېیلن مطیع الله توراب یې د ناڅرګندو سوسیسیانو په لاس په کابل کې، روغتون پر تخت د زهرو په درملو ترورو کړه. 

 سندرغاړي: 

１.  سرغندوی سندغاړی خان کرباغی یې د ډلوټپلو په لاس په کابل کې ترورو کړه، د کابل منډهۍ په منځ کې له شاه په سره و  ويشته.

２.  سرغندوې سندغاړې بخت زمینه یې د ډلوټپلو په لاس په کابل کې ترورو کړه او مزاييل پسې یې وتړله.

３.  سرغندوی سندغاړی محمد داجان  یې د ډلوټپلو په لاس په ننګرهار  کې ترورو کړه، د درنټې په سېمه کې هلیکوفټر پر نسوکورولو یې له منځه  وې وړه.

４.  سرغندوی سندغاړی عبیدالله کندهاری یې د ډلوټپلو په لاس په کندهار دامان ولسوالۍ کې ترورو کړه، ژوندی یې په شګو کې و منډه او بیا یې په سترګو او سر و ويشته.  

５.  سندغاړی پینده محمد پینده یې د ډلوټپلو په لاس په لغمان د مهترلام ولسوالۍ بدیع اباد سیمه کې ترورو کړه، په بګۍ کې ناست په ټټر و ويشته.  

یادونه او اخځوک: * د پرانستي پېخلیک  لومړی ګڼه څېړونکی

محمد ابراهیم اواب

May 02 2026, 11:27 pm Jul 12 2026, 03:13 pm

محمد ابراهیم اواب (د ۱۹۹۸ کال د اکتوبر په ۷مه د افغانستان په کونړ ولایت کې زیږېدلی) یو کلینیکي مایکروبیولوژیست، د سایبر امنیت متخصص، څېړونکی او ښوونکی دی. د هغه کار د کلینیکي مایکروبیولوژۍ، د انټي مایکروبیل مقاومت، ډیجیټل روغتیايي امنیت، او د معلوماتي ټکنالوژۍ د روغتیايي سیستمونو په څو څانګو کې د ګډو تطبیقي څېړنو څخه جوړ دی. هغه د Awwab Academy بنسټ اېښودونکی دی، چې د طبي او تخنیکي زده کړو لپاره یو آنلاین تعلیمي نوښت دی.

لومړنی ژوند او زده کړې

محمد ابراهیم اواب د افغانستان په ختیځ کې زیږېدلی او له کوچنيوالي یې له بایومیډیکل علومو او معلوماتي ټکنالوژۍ سره علاقه لرله. هغه په پیل کې د طبي لابراتوار ټکنالوژۍ زده کړې تعقیب کړې او د کلینیکي تشخیص او لابراتواري کارونو بنسټیز مهارتونه یې ترلاسه کړل.

وروسته یې خپلې لوړې زده کړې د مایکروبیولوژۍ په برخه کې دوام ورکړ او د لندن د Queen Mary University څخه یې د ساینس ماسټري (MSc) درجه ترلاسه کړه. د هغه د ماسټرۍ څېړنې په طبي مایکروبیولوژۍ متمرکزې وې، په ځانګړي ډول د انټي مایکروبیل مقاومت، د میکروبونو پتالوژي، او تشخیصي طریقو باندې. هغه اوس مهال د مایکروبیولوژۍ په دوکتورا کچه څېړنه کوي.

د خپلو تحصیلي مرحلو پر مهال یې په کمپیوټري بیولوژۍ، روغتیايي معلوماتي سیستمونو او د روغتیايي سایبر امنیت په اصولو کې هم اضافي زده کړې ترلاسه کړې.

علمي او څېړنیز مسلک

د اواب علمي کار د کلینیکي مایکروبیولوژۍ او ساري ناروغیو په برخه کې متمرکز دی. د هغه د څېړنې علاقې لاندې موضوعات رانغاړي:

د انټي مایکروبیل مقاومت (AMR) میکانیزمونه د باکتریاو پتالوژي او د کوربه–میکروب اړیکې د لابراتواري تشخیص نوښتونه د کلینیکي مایکروبیولوژۍ مالیکولي تشخیصي لارې تطبیقي مایکروبیولوژي او کلینیکي کارونې هغه په افغانستان او انګلستان کې د طبي زده‌کړو او لابراتواري روزنې په پروګرامونو کې هم تدریس کړی دی.

هغه د لابراتوارونو او څېړنیزو مرکزونو په ګډو علمي چاپېریالونو کې برخه اخیستې او د زده‌کوونکو د لارښوونې او د تعلیمي نصابونو په جوړولو کې یې ونډه اخیستې ده.

سایبر امنیت او ډیجیټل روغتیا

د خپل بایومیډیکل مسلک تر څنګ، اواب د سایبر امنیت په برخه کې هم کار کوي، په ځانګړي ډول د روغتیايي سیستمونو د ساتنې او د طبي معلوماتو د امنیت په برخه کې.

د هغه د کار ساحې:

د روغتیايي سیستمونو لپاره د سایبر امنیت چوکاټونه د برېښنايي روغتیايي ریکارډونو ساتنه د طبي معلوماتي سیستمونو د ګواښونو کشف په تشخیص کې د مصنوعي ځیرکتیا اخلاقي کارونه د بایوانفورماتیکو د معلوماتو امنیت هغه د ملي سایبر امنیت ادارې او نورو سایبر امنیتي نوښتونو سره هم همکاري کړې ده.

تشبث او تعلیمي بنسټونه

په ۲۰۱۹ کال کې، اواب د Awwab Academy بنسټ کېښود، چې یو وړیا آنلاین تعلیمي پلیټ فارم دی. دا پلیټ فارم د طبي، مایکروبیولوژۍ او معلوماتي ټکنالوژۍ زده کړې وړاندې کوي، په ځانګړي ډول د کم امکاناتو لرونکو هېوادونو زده‌کوونکو لپاره.

هغه وروسته لاندې بنسټونه هم جوړ کړل:

Awwab Software Company Awwab Institute of Technology and Computer Science دا ادارې د سافټویر جوړونې، پروګرامنګ، سایبر امنیت او تخنیکي زده کړو په برخو کې فعالیت کوي.

تدریس او علمي ونډې

هغه په لاندې برخو کې تدریس کړی:

کلینیکي مایکروبیولوژي لابراتواري تشخیص د طبي زده‌کوونکو روزنه د ساینس لپاره ډیجیټل تعلیمي مواد خپرونې

هغه د لاندې کتابونو لیکوال دی:

Handbook of Medical Microbiology Practical Clinical Microbiology for Healthcare Professionals جایزې او ویاړونه

د College of American Pathologists Gold Medal د افغانستان د کورنیو چارو وزارت د Education Hero Award اوسنی کار

هغه اوس هم په افغانستان او انګلستان کې خپل علمي او څېړنیز فعالیتونه پر مخ وړي، په ځانګړي ډول په لاندې برخو کې:

د انټي مایکروبیل مقاومت څېړنه د روغتیايي سایبر امنیت پرمختګ د ډیجیټل زده کړو پراختیا د مصنوعي ځیرکتیا کارونې په طبي تشخیص کې لنډیز

محمد ابراهیم اواب یو څو رشتوي څېړونکی دی چې د مایکروبیولوژۍ، سایبر امنیت او ډیجیټل زده کړو په یوځای کولو سره د معاصرې روغتیايي ساینس په پرمختګ کې ونډه لري.

حافظ ګل محمد مرغزی او احمد شاهي شاهنامه

Apr 29 2026, 08:04 am Jul 13 2026, 05:52 pm

څېړونکی: سید ادریس سادات 

حافظ ګل محمد مرغزی د پښتو په کلاسيکه شاعرۍ کې یو ډېر تکړه شاعر تېر شوی چې د احمدشاه بابا په دور کې یې ژوند کړی، نوموړی له احمدشاه بابا سره په ډېرو نظامي سفرونو کې ملګری و، دی د موسی زوی د پښتونخوا د صوابۍ د مرغز نومي کلي دی چې د دربار لیکوال و او په ( ۱۱۲۶ هـ ق) کې پیدا شوی دی. نصاب،اتم ټولګی، ۱۳۹۶: ۱۴۰

استاد رشاد لیکي چې د حافظ ګل محمد مرغزي د خاپوړو ځای د مرغز نومي کلی دی چې د پېښور شمال شرقي لوري ته پروت دی، دغه سیمه د کوزې پښتونخوا د صوابۍ یو کلی دی چې د صوابۍ ولسوالۍ په مرکز کې موقعیت لري، دلته زیاتره خلک د قوم له لحاظه یوسفزي دي او یو څه پکې اکاخېل او یاراخېل هم شته. 

په تخمیني لحاظ د دغه کلي تاریخ درې سوه کاله پخوانی ګڼل کېږي او دغه کلي ته ځکه د لرغوني کلي په نظر نه ګوري چې په دغه کلي کې ډېر کم علمي کدرونه تر سترګو کېږي. یاد، ۱۳۹۵: ۲۷

دا چې مرغز څه ډول ځای دی؟ تاسې کولای شئ چې ویډیوګانې یې په سوشل میډیا کې وګورئ، اوس لپاره به زه تاسې ته د حافظ ګل محمد مرغزي او شاهنامې په اړه معلومات درکړم.

حافظ ګل محمد مرغزي ډېر شعرونه داسې لیکلي چې د پښتنو لپاره نصایح وړاندې کوي، دا د رحمان بابا د سبک لاره ده او دا هم امکان لري چې دی دې هم لکه د یونس خیبري، میهن خلیل، معزالله خان مومند، نواب محبت خان، اخوند ګدا او حافظ الپوري په څېر د رحمان بابا د سبک پیرو شاعر وي؛ مګر دا چې ولې یې د رحمان بابا د ادبي مکتب پیرو نه دی حساب کړی؛ نو شاید عمده دلیل یې دا وي چې د دې په اړه کره معلومات نشته او که شته هم؛ 

نو ډېر لږ دي. بهیر، ۱۳۹۲: ۶۸

د رحمان بابا د سبک د پيرو په پلوۍ يې يوه بېلګه وړاندې کوم:

د مجلس یاران دې ولاړل را به نه شي

که تل ژاړې د مرغز په ګورستان

يا:

ګاه دې مخ، کله دې څنګ

ګاه دې صلح، ګاه دې جنګ

اوس خندا کوه خوشحال شه

له زړه لرې کړه دا زنګ

که دولت درسره ډېر شي

خود به پاتې شې ملنګ

تمام لاندې شول تر خاورو

ډېر یوسف غوندې خوشرنګ

له اشنا سره اشنا شه

که ته ډېر یې شوخ و شنګ

حافظ پاڅه قلندر شه

بس دی پرېږده نور اهنګ

له دغه کلامه یې هم معلومېږي چې شاید دی د رحمان بابا د سبک پیرو شاعر وي.

داسې ښکاري چې د ژوند ډېره برخه یې له هېواده بهر په پنجاب کې تېره کړې وي، له شعرونو یې داسې ښکاري چې په پاني پت جګړه او بیا ډهلي کې هم له احمدشاهي لښکرو سره یو ځای و، له وطنه په جدایۍ کې یې یو بیت دلته را اخلو:

که مرغز لرم وطن

ترې جدا یم په دا تن

دا امید لرم له خدایه

که مې بوزي له دې ځایه

که سفر کړي د ختن

هیر به نه کړي خپل وطن

په کمند د غم اسیر یم

بې وطنه اوس فقیر یم

د ختن د ملک غزال یم

اوس بندي د غم په جال یم 

دا چې ما ته دا شخص ولې مهم ښکاره شو چې څېړنه پرې وکړم؟ د دې علت دا و چې دغه شخص احمدشاهي شاهنامه لیکلې ده، په یادې شاهنامې علامه عبدالشکور رشاد پېژندنه او تعلیق لیکلی او محمدمعصوم هوتک یې د متن سمونه او سریزه چمتو کړې، کتاب ۷۷۲ مخونه لري او د پښتو ادب یو مهم اثر ګڼل کېږي. یون، ۱۴۰۱: ۱۷۶

ویل کیږي چې احمدشاه بابا هند ته د خپلو لښکر کشیو پر مهال د پښتو ژبې همدې شاعر ګل محمد مرغزي ته دنده سپارلې وه چې د پښتو ژبې دریمه شاهنامه یعنې احمد شاهي شاهنامه ولیکي.

حافظ ګل محمد مرغزی چې د احمدشاه بابا په لښکرو کې شامل وو، احمد شاهي شاهنامه یې ولیکله، چې یو ځل په جنګ کې له منځه ولاړه او بیا یې د سره ولیکله.

چې یوازینۍ معلومه نسخه یې اوس د بریټش په موزیم کې خوندي ده.

په زبان دراني 

ښه بیان دی افغاني

د احمد شاه در دران 

پکې حال مې کړه بیان 

چې کتاب مې شي تیار 

په تحریر زما نګار 

په لښکر کې د سردار 

په تاراج شه د کفار

په څو ورځو وم خاموش

بیا مې شعر راغی په جوش

مثنی مې شاهنامه شوه

بیا تازه مې دا خامه شوه

                         وزیري، ۱۳۹۴: ۱۳۴

عبدالکریم عامر په یوه ویډیو کې چې یوټیوب کې یې خپره کړې؛ ویلي دي چې حافظ ګل محمد مرغزی د میا عمر څمکني مرید و او میا عمر څمکنی داسې پیر و چې احمدشاه بابا به هم د ده په لاره تېرېده؛ نو ضرور به یې له ده نه دعا اخیسته او د ده عقیدت ته به ورته.

دا چې د وخت پادشاه ورځي؛ نو له دې څخه هم معلومېږي چې دا اعلا، منلی او باوري پیر و.

عامر دا هم وایې چې حافظ ګل محمد مرغزي په دوو زامنو د محمدي نوم ایښی او د دې علت دا و چې یو زوی یې محمدي مړ شوی؛ نو بیا یې بل زوی باندې له مینې هماغه نوم کېښود.

ده ځان قریشي عرب یاد کړی او د ابوبکر صدیق په اولاده کې په لاندې ډول ځان حسابوي:

د حافظ علي نسب دی

که په ذات، په خېل عرب دی

د حضرت صدیق اولاد دی

په قریشو کې دی یاد دی

دا به یې هېڅ نه شي پکار

بې له فضله د ستار

دا چې ولې دی ځان ته حافظ وايي؛ نو د دې هم کره معلومات نشته؛ خو شاید یا د قرآن حافظ وي او یا یې هم ځان ته لقب غوره کړی وي.

د ده ژوند تر ۱۱۷۹ کاله پورې یقیني دی او دا داسې معلوم شوی چې د حافظ په شعرونو کې د یو بل شخص چې ده ته نږدې دی؛ د هغه یادونه یې په شعر کې کړې او د هغه د مرګ نېټه موږ ته معلومه ده؛ نو ځکه یې موږ هم ژوند تر ۱۱۷۹کاله پورې یقینې ګڼو.

په همدې اساس د دغه مقبول شاعر يو منظوم کتاب چې شاهنامه نومېږي؛ موږ ته راپاتې ده، دغه شاهنامه د حافظ ګل محمد مرغزي منظوم اثر دی، ياده شاهنامه څه باندې دوه نیم سوه کاله پخوا حافظ ګل محمد مرغزي لیکلې چې د دوکتور عبدالشکور په زیار په ۱۳۸۷ ل کې د رشاد اکاډمۍ له خوا خپره شوې، تر دغه وخته د دغې شاهنامې قلمې نسخې د انګلستان په بریټیش موزیم کې ساتل کېدې، په دغه کتاب کې د احمدشاه بابا د ۱۶ کلونو ځینې تتې او خورې ورې پيښې بیان شوې دي.

دغه شاهنامه په پښتو کې یواځنۍ معلومه شاهنامه ده چې موږ ته یې د احمدشاه بابا د وخت ټولې پېښې ټکي په ټکي رارسولي دي؛ خو دا چې دغه شاهنامه اوس اوس چاپ شوې؛ نو د ډېرو پښتنو لاس ته هم لا ورغلې نه ده او په ډېرو کمو ځایونو کې ترې استفاده شوې ده. عامر، ۱۴۰۴: yt

احمدشاهي شاهنامه ۳۶ بحثونه او فصلونه لري چې پیل یې داسې دی:

اول ثنا ده د سبحان

چې پادشاه دی د جهان

که هزار مې زبان

په څو قسمه که بیان

نه به شي له ما ادا

که ګویا شي واړه دا  

                                                    نیازی، ۱۳۷۶: ۲۴۴

د حافظ مرغزي له شعره داسې ښکاري چې دی ښه پوخ او د ښې قريحې خاوند شاعر تېر شوی، ياده شاهنامه يې په نظم ليکلې او د نظم بحر يې لنډ منظوم بحر دی، دغه بحر پخوا ډېرو لوړو شاعرانو پاللی او د دغه بحر په شعر کې تجربه کول څه اسانه خبره نه ده.

د ده له شعره موږ پوهېږو چې دی په هغه وخت کې ښه شاعر او د ښې مطالعې خاوند تېر شوی، کېدای شي چې حافظ مرغزي ډېره نوره شاعري هم کړې وي؛ خو لا موږ ته په لاس نه ده راغلې.

دا چې د شاهنامې په اړه ډېر معلومات په لاس کې لرو او په هر ځای کې په اسانه پیدا کېږي؛ نو نور پرې نه غږېږم، هیله ده چې زما دغو معلوماتو تاسې ته یو څه ګټه کړې وي.

په اخر کې د حافظ ګل محمد مرغزي په دغه څو بیتونو له تاسې څخه رخصت اخلم.

چې فرمان د شهریار و

په زیبا ښکلی ګفتار و

چې حافظ دې شاهنامه که

په جهان دې دا نامه که

شهنامه دې که رنګین

جوړ زیبا درشمین

پکې حال دې د جهان وي

ښه ګنجونه دې عیان وي 

                             احمدي، ۱۴۰۳: ۱۳۰

پايله

معلومه شوه چې حافظ مرغزی د مرغز د کلي دی او دی د ښې شاعرۍ تر څنګ يو ښه ناظم هم دی، د ده شاعري او ټول اثار تر اوسه نه دي راټول شوي او دا يوه تشه هم ده، دلته تر يوې اندازې هڅه شوې چې د ده د شاعرۍ نورې بېلګې هم راواخيستل شي او د دې تر څنګ د ده د ځينو ناويلو اړخونو روښانول هم زموږ د موضوع يو اصل دی.

وړانديز

زه د دغې لنډې څېړنې په اخره کې يو وړانديز لرم چې هغه هم د افغانستان د علومو اکاډمۍ محترم مقام ته يې کوم:

۱- که د حافظ مرغزي په ژوند او اثارو يوه د نوماندۍ علمي پروژه اړوند څېړونکي ته ورکړل شي او تر څنګ يې د ده ټول اثار راټول او منظم چاپ شي؛ نو يوه لويه تشه به راډکه شي، ما غوندې د يوه مينه وال تنده به هم پرې خړوب او هم به د ادب ميدان ته يو څه برابر او وړاندې شي.

مأخذونه 

۱ ــ  د پښتو ادبیاتو تاریخ منځنی کلاسیک ادبي پېر، شهسوار سنګروال نیازی، کابل،  ۱۳۷۶ ل. 

۲ ــ  پښتو نثر منځنۍ دوره، پوهیالی فهیم بهیر، ۱۳۹۲ ل. 

۳ ــ د ښوونځي نصاب،اتم ټولګی، پښتو، ۱۳۹۶ ل.

۴ ــ  پښتو د تاریخ په بهیر کې، محمد اقبال وزیري، هالنډ، ۱۳۹۴ ل.

۵ ــ  ادب تاریخ کلاسیکه دوره، پوهنیار جهانزیب احمدي ، د بشرمل زرغون په زيار، مومند خپرندويه ټولنه، ننګرهار، ۱۴۰۳ ل.

۶ ــ  د پښتو لرغونو ادبیاتو محتوایې فورمونه، پوهاند دوکتور محمد اسماعیل یون، د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي استاذ، ۱۴۰۱ ل.

۷ ــ پښتانه قبیلې وپېژنئ، ډاکټر لطیف یاد، ۱۳۹۵ ل.

۸ ــ د استاد عبدالکريم عامر یوټیوب چینل. ۱۴۰۳ ل.  

زنده گی نامه (بیو گرافی) نویسنده بزرگ افغانستان پرویز محمدی

Apr 10 2026, 09:13 am Jul 12 2026, 11:49 am

پرویز محمدی، زاده کابل، ناحیه ۱۱، در سال ۱۳۸۴، صدای جوانی است که قلم و دوربین را به‌عنوان ابزار روایت جهان در دست گرفته است. از همان روزهای نخست زندگی، کنجکاوی و عشق به کشف حقیقت، پرویز را به سمت دنیای نوشتن و عکس گرفتن سوق داد. او اکنون محصل رشته ژورنالیزم در دانشگاه البیرونی است، اما قدم‌هایش در دنیای ادبیات و روزنامه‌نگاری از سال‌ها پیش آغاز شده است. پرویز شاعری است که کلماتش رنگ و نور دارند و نویسنده‌ای که روایت‌هایش، زندگی‌های کوچک و بزرگ اطرافش را به قصه‌های تاثیرگذار تبدیل می‌کند. او ژورنالیست و فوتوگرافری است که از لنز دوربینش، جزئیات را به گونه‌ای ثبت می‌کند که لحظه‌ها هرگز فراموش نمی‌شوند. علاقه‌اش به گرافیک دیزاین و خلق تصاویر بصری، نشان از چشم هنرمندانه و چندبعدی او دارد. در سال ۲۰۲۰، پرویز محمدی به عنوان نویسنده برجسته نوبل را کسب کرد، جایزه‌ای که نه تنها استعدادش را به جهانیان معرفی کرد، بلکه الهام‌بخش نسل جدیدی شد که به دنبال یافتن صدای خود در میان هیاهوی دنیا هستند. سبک شاعرانه و زنده‌ی نوشته‌های او، همواره خواننده را به دنیای خیال و واقعیت همزمان می‌برد و خاطرات و احساسات را در هم می‌آمیزد. پرویز محمدی، تنها یک نویسنده و شاعر نیست؛ او راوی زندگی است، ثبت‌کننده لحظاتی که گذرا به نظر می‌آیند اما با قلم و دوربین او، جاودانه می‌شوند

ذهني ځواک او د حواسو کنټرول: د بریا لارې چارې پېژندنه

Feb 23 2026, 10:03 am Jul 13 2026, 05:09 am

انسانان هره ورځ د خپلو حواسو له لارې بې شمېره معلومات ترلاسه کوي. زموږ ذهن د دې معلوماتو په اداره کولو، پوهېدو، او عملي کولو کې مرکزي رول لري. په دې مقاله کې به تاسو زده کړئ چې څنګه خپل ذهن او حواس په هوښیارۍ سره کنټرول کړئ، د حسي خطاګانو په پوهېدو سره خپل شخصي موثریت لوړ کړئ، او د عملي اهدافو د ترلاسه کولو لپاره د ذهن ځواک وکاروئ.

د ذهن دوه اساسي پروسې

د ذهن د فعالیت دوه مهمې پروسې شتون لري:

د حواسو د پوهیدو پروسه (Sense-Perceptive Process)

دا پروسه د حواسو له لارې پوهه ترلاسه کوي. ټول انساني تجربې د لید، اورېدلو او لمس له لارې رامنځته کیږي.

د قضاوت پروسه (Judicial Process)

دا ذهني پروسه د فکر کولو، تحلیل او انتزاعو له لارې کار کوي. د حواسو له تجربو مواد دلته د منطقي فکر لپاره کارول کیږي.

حسي خطاګانې او عملي اهمیت

زموږ حواس تل په بشپړ ډول دقیق نه وي، او کله ناکله موږ ته ناسم ادراک ورکوي. د حسي خطاګانو پوهه موږ سره مرسته کوي چې د ورځني ژوند ستونزې په هوښیارۍ سره اداره کړو، د نورو خلکو پر وړاندې اغېزمن عمل وکړو، او خپل تصمیمونه د حقیقت پر اساس جوړ کړو.

د ذهن هوښیار کنټرول

د ذهن ځواک ستاسو د بریا کلید دی. کله چې تاسو د خپلو فکرونو او حواسو کنټرول زده کړئ:

ذهني سکون او ځان کنټرول ترلاسه کوئ

د اضطراب او ګډوډۍ مخه نیسئ

خپل اهداف په مؤثره توګه تعقیب کوئ

بریا یوازې د بهرني شرایطو پورې نه تړلې، بلکه ستاسو د فکر، ادراک او داخلي ځواک د کارولو پورې تړلې ده.

پایله

د ذهن پوهه، د حواسو دقیق استعمال، او د حسي خطاګانو درک د هر انسان لپاره اړین دي. کله چې تاسو خپل ذهن په هوښیارۍ سره مدیریت کړئ، تاسو نه یوازې خپل ځان، بلکه خپل ژوند او بریا هم په مؤثره توګه کنټرولولی شئ.

خواجه زی

Jan 20 2026, 06:46 pm Jul 13 2026, 01:42 pm

پښتو ناول لیکوونکی خواجه زی 

پېژندنه:

زه خواجه زی یم، د پښتو ادب مینه‌وال او لیکوال. د ژوند ساده کیسې، مینه، ډرامه، او د کلیو ژوند مې د خپلو ناولونو او کیسو موضوع ګرځولې ده. زه هڅه کوم چې پښتو لوستونکو ته تازه، روانه او زړه راښکونکې کیسې وړاندې کړم.

زه خپلې لیکنې خپل شخصی ټلګرام  چینل کی نشر کوم دا یی لینک دی

https://t.me/pashtoonovels0

البته تازه می فسبوک اکانت هم د  خواجه زی صاحب په نوم جوړ کړی او هلته هم نشرات کوم

https://www.facebook.com/profile.php?id=61572668542014&mibextid=ZbWKwL

تر څو لوستونکي هر وخت زما نوې کیسې او ناولونه په آسانه توګه ولوستل شی. که تاسو د پښتو ادب، رومانټیک، ډرامه، او اسرار کیسې خوښوئ، نو زما لیکنې به ستاسو لپاره ځانګړې تجربه وي.

زما لیکل شوی ناولونه عبارت دی له :

1: ګرګ آشتي ناول 

دا ناول چې ژانر او کیسه یې زیاتر عاشقانه او اجتماعي ده د یو جنۍ د ژوند کیسه روایت کوي چې ښار کې اوسیږی او خپل د کور کلې لومړۍ جنۍ ده چې پوهنتون کې درس وایی، په پوهنتون کې دا په یو هلک مینه کیږی او فکر کوی همدا رښتینی مینه ده؟ خو قسمت یو بل څه دیته ټاکلې ... کوم کسان چې د عاشقانه او عین حال کې روان داستان د ویلو شوقیان دی دا ناول ورته معرفی کوم په درې پړاو کې لیکل شوی لومړۍ پړاو ګرګ آشتي دویم شهرې جنۍ په کلې کې او دریم د پښتون غیرت په نوم.

2: ابلیس ناول

دا ناول ډارونکي کیسه لری یو هلک په نوم د محمد طاها د یو عادی ژوند په لټه کیدی خو قسمت ورسره یاری نکوی او تل ستونزی مخکې راځې او غټ ترینه ستونزه هم د پیریانو ده؟! دا ناول څلور پړاو لری لومړۍ پړاو زیاتر د پیریانو په اړه دی خو دویم او دریم پړاو ناول جنایي او پولیسي برخي ته داخل کیږی نو کوم کسان چې د جنایي ناولونو شوقیان دی دا ناول ویلی شی د دی ناول لومړۍ پړاو د ابلیس په نوم دی دویم یې بوجۍ دریم ته څوک یې؟ او څلورم زقوم.

3: زما غږ حرام حرام ناول

دا ناول د یو عقیدی پر بنسټ چې ځینی کسان یې لری لیکل شوی په نوم د "تناسخ" هغوي دا عقیده لری چې د انسان روح هیڅکله نه مړ کیږی او هغه چی کله لاړ شې نو د یو بل چا بدن کی ننوځې، البته دی ناول کب د مړ روح سره کوم کار نشته، کیسه یی داسی ده چې یو جنۍ د ماشومتوب څخه خپل د کاکا د زوی په نوم ده خو دی ورڅخه بیحد بد راځې او نه یې خوښیږی کرکه او نفرت یې تر دی حد دی چې غواړی ځان وژنه وکړی 

خو همدی حال کی د دی او د دی د هغه کوژدن روح یو دبل جسمونو کی بدلیږی؟! مطلب جنۍ ځې د هلک بدن ته او هلک د جنۍ بدن ته ... خو رښتینی نړۍ می نه زیاتر د خوب حال کی دا کار کیږی خلاصه د هغه کسانو لپاره چی تخیلي او هیجانی او هووو داسی اخ او ډب ناولونو شوقیان دی دا ناول توصیه کوم د دی ناول هلک بیحد غوسه ناک دی بیحدددد دا ناول همدی یو پړاو کې لیکل شوی.

4: النحیط ناول

دا ناول د یو رښتیني کیسي پر بنسټ لیکل شوی، د ناول کیسه د یو جنۍ د ژوند روایت کوی چې د همسایه ښځه یې بار،بار د دی مرکي ته راځی او دا خپل زوی ته غواړی خو د جنۍ کورنۍ وایی موږ بیګانه کسانو ته لور نه ورکو خو دومره دا ښځه ځې راځې چې بلاخره دوی مجبور کیږی لور ورکړی، خوووو خلاصه بیحد غمژن داستان لری کوم کسان چې د غمژن ناولونو شوقیان دی دا ناول دی ضرور ووایی ...

#او_هغه_ناولونه_چې ما یوازی ځان ژباړلی

1- د دوزخ څخه یو سړي لومړۍ او دویم پړاو.

2- رټل شوي ګناه.

زما ناولونه شاید تاسو په وټساپ یا نور ګزوپونو کی ویلی وی خو هغه زما چینل نه دی او نه هم ما ورته خپل د ناول د نشر کولو اجازه ورکړی هغوی خپل د چینل مخکی وړلو لپاره زما ناولونه زما بی اجازه نشر کوی ځینی خو یی حتا زما نوم لا نه لیکی دا ادبی غلا او غیر قانونی کړنه ده هر ملګری چی زما د لیکنو او ناولونو شوقی او مینوال دی د دهمدی دوه آدرس څخه ما تعقیب کولای شی مننه

نظریه های مدیریت و جایگاه آنها در فعالیت های سازمانی

Dec 13 2025, 10:37 pm Jul 13 2026, 08:50 am

                                                                            ترتیب کننده: پوهیالی عبدالحمید"نیازی"

نظریه های مدیریت و جایگاه آنها در فعالیت های سازمانی

 مقدمه         

از زمانه های که بشر به زندگی اجتماعی روی آورده، برای رفع نیازها و ضرورت های خود همواره در کار های دسته جمعی و گروهی ضرورت به برنامه ریزی، همانگی، هدایت و رهبری که امروزه از عمده ترین وظایف مدیریت در دنیای امروز است، پیدا کرد. 

بررسی تاریخ ملل باستانی مانند مصر، چین، ایران، روم، یونان نشان میدهد که بدون وجود سیستم منظمی از اقدامات سازمان یافته و منظم و بدون اعمال مدیریت دقیق امکان اداره ی امپراطوری های عظیم در دنیا، اجرا سیستم های آبیاری و زراعتی برای آبادانی سر زمین های آنها، تدارک، آماده سازی و تجهیزات ارتش های عظیم و موفقیت آنها در جنگ های طولانی و بزرگ، ساختن آثار معماری بسیار عظیم و دقیق، اجرای نظام های کنترول و نظارت در سرزمین های بسیار وسیع، اجرای سیستم های ارتباطی درست، دقیق و سریع و پیاده کردن شیوه های دقیق برای تجارت بین المللی و بسیاری امور دیگر امکان پذیر نبوده است. دانش عملی مدیریت در این دوران از نسلی به نسلی دیگری منتقل ویا به طور تجربی آموخته میشد. نظریه های مدیریت مانند نقشه ای است که فضانوردان را به طور اجمالی به موقعیت های مکانی، آشنا میسازد(سروری، 1399، ص 39).

نظریه ها همانند نقشه ها یا الگو هایی هستند که برحسب اوضاع و احوال سازمانی می تواند راه حل هایی را برای حل مشکلات سازمانی تجویز کنند، نقش نظریه ها به عنوان یک ابزار در مدیریت بیشتر به خاطر دسته بندی اصول و آگاهی مهم و مناسب مدیریتی و نیز آشکار کردن محدودیت و مشکلات درونی سازمان است(سایت، (emigroup.ir.

مفاهیم تئوری

کرلینکر، نظریه را مجموعه ای از ساختارها (مفاهیم)، تعاریف و قضایایی مرتبط به هم می داند که با مشخص نمودن روابط بین مغیرها، به منظور توضیح و پیش بینی پدیده ها، تصویر منظمی از آنان را ارائه می کند.

نظریه فقط نظریه پردازی، ایده آلیستی و عقل سلیم نیست، بلکه چون واقعیت ها خود سخن نمی گویند، پس باید یک چارچوب تجربی قابل برسی برای معنی دادن به واقعیت های آن داشته باشیم. نظریه روشی برای درک یا مشاهده واقعیت هاست که به دنیای مجهول مبهم اطراف، معنی می دهد. نظریه نه به عنوان یک هدف، بلکه به عنوان یک نقشه یا راهنمای ضروری برای مدیران در عرصه تحقیق و عمل مطرح است.

تعریف نظریه مدیریت

نظریه مجموعه ای است از مفاهیم، تعاریف و قضایای مرتبط به هم که با تشخیص روابط بین متغیرها، و به منظور تبین و پیش بینی پدیده ها، دیدگاه منظم در باره ی پدیده ها، مطرح میکند. تعریف فوق در دل خود 3 مطلب را جای داده است.

     نظریه مجموعه ای است از تعاریف و قضایایی که شبکه ای از مفاهیم مشخص و مرتبط به هم را در بر میگیرد. 

سیر تحول تیوری های مدیریت

سازمان و مدیریت محصول مکان و زمان اجتماعی و تاریخی خود هستند از این رو ما می توانیم با توجه نمودن به شیوه ای که مردم در زمان های خاص ر طول تاریخ با موضوع روابط هستند دست و پنجه نرم کردند به شیوه بهتری سیر تکاملی یا تحول تیوری مدیریت را درک کنیم. یکی از درس های اصلی و محوری که در پیش رو داریم برای ما این امکان را به وجود آورد که در سایه تجربه ها آزمون ها و درد و رنج های کسانی که پیش از ما سرنوشت سازمان های رسمی را در دست گرفته اند مطالبی ارزنده بیاموزیم در حالی که تیوری های مدیریت را مطالعه می کنیم و این مطلب را می آموزیم که هنری فورد و آلفرد اسلون به شیوه ای بسیار متفاوت از مدیرانی عمل کردند که در سال های میانی دهه 1990 مسول سازمان ها بودند ولی بازهم مشاهده می کنیم که کماکان سنت هایی را که آن افراد در چندین سال پیش پایه گذاری کردند ادامه دارد با توجه نمودن به دو بعد زمان و روابط می توانیم به عنوان دانشجوی مدیریت خود را به جای آنها بگذاریم فرض کنید شما در امریکا مدیر یک کارخانه بافنده گی یا مدیر یکی از کارخانه های تولیدی فورد هستید که در نخستین سال های سده بیستم به کار مشغول است این کارخانه هزاران کار گر در استخدام خود دارد (استونر،۱۳۹۸، ص ۴۸-۴۹).

نظریه های مدیریت

نظریه ی سیستمی 

نظریه سیستمی که به نام نگرش سیستمی نیز یاد می شود، پیش از جنگ جهانی دوم و در طول سال های 1950-1956 توسط لود ویک فون بر تالانفی مطرح شد. طرفداران این نظریه معتقدند که نگرش سیستمی بهترین طریق  برای وحدت بخشیدن به مفاهیم و نظریه های مدیریت و دست یابی به نظریه ی جامع است. نظریه ی سیستمی سازمان را بدین ترتیب تعریف می کند:

(( سازمان عبارت است از فرایند ساختاری، که در این فرایند، افراد برای هدف های معین، در تماس متقابل با یکدیگر قرار دارند)).

نظریه اقتضایی 

نظریه اقتضایی که به آن نگرش موءقعیتی نیز گفته می شود، بر این اساس استواراست که یک الگوی مدیریت برای همه ی موقعیت ها به عنوان بهترین راه وجود ندارند. وظیفه ی مدیر این است که تعیین کند چه روشی، در چه موقعیت خاصی، تحت چه شرایطی ویژه ای و در چه زمان به خصوص بهترین زمینه را برای نیل به هدف های مدیریت فراهم می کند(سروری، 1399، ص 88).

نظریه ی مدیریت اداری یا اصول گرایان

هنری فایول(1841-1925) از بزرگترین محققان مکتب اداری است. او بر خلاف تایلورکه از کارگری ساده به مقام های بالای سازمان ارتقاء پیدا نموده بود ، بعد از تمام تحصیلات انجینری معادن در همان ابتدا و بسیار زود مدیریت یکی از موءسسات را در فرانسه به عهده گرفت و مسایل مدیریت را از بالا به پایین مورد بررسی قرارداد(سروری، 1399، ص55).

نظریه روابط انسانی ( مطالعات هاثورن)

در طول سالهای اواخر دهه ۱۹۲۹ تا آغاز دهه ۱۹۳۰ میلادی مجموعه مطالعاتی در کارخانه شرکت ویسترن الکتریک در شهر هاثورن صورت گرفت، این بررسیها که به مطالعات هاثورن مشهور شد، سر انجام به جنبش روابط انسانی در مدیریت منجر گردید(رضائیان، 1393، ص 57).

نطریه مدیریت علمی 

تیوری مدیریت علمی تا حدی به سبب نیاز به افزایش تولید به وجود آمد. به ویژه در آغاز سده بیستم که در ایالات متحده امریکا نیروی کار بسیار کم بود ، تنها راه بهبود بازدهی و بالا بردن تولید این بود که کارایی کاگران  بالا رود . از این رو فردریک تیلور ، هنری گانت و فرانک و لیلیان گلبرت اصولی را ارایه کردند که آن را تیوری مدیریت علمی می نامند(استونر، ۱۳۹۸، ص ۵۱-۵۰).

نظریه های کلاسیک

قدیمی ترین نظریه مدیریت، نظریه سنتی(یا کلاسیک) است. نظریه ی مدیریت علمی تاحدی به سبب نیاز به افزایش تولید به وجود آمد. به ویژه در آغاز سده بیستم که در ایالات متحده امریکا نیروی کار بسیار کم بود، تنها راه بهبود باز دهی و بالا بردن تولید این بود که کارایی کارگران بالا رود. از این رو فردریک تایلور، هنری کانت و فرانک ویلیان گیلبرت اصولی را ارایه کردند که آن را نظریه ی مدیریت علمی می نامند (سروری، 1399، ص46).

نظریه ی بوروکراسی ماکس وبر

نظریه بروکراسی به وسیله ی ماکس وبر به وجود آمد است. ماکس در سال ۱۸۶۴ متولد شد. او فرزند ارشد خانواده ای بود که دارای هفت اولاد بودند و با پدری دیکتاتور زندگی میکرد. ماکس وبر در دانشگاه هایدلبرگ آلمان اقتصاد فلسفه و حقوق خواند. وی پس از پایان تحصیلات در سال ۱۸۹۱ در سن ۲۷ سالگی به مقام استادی رسید و در دانشگاه های مختلف آلمان و وین تدریس کرد. بعد ها او زیر نفوذ فکری شدید کاکا و همسر خود قرار گرفت که در آن سازمان های غیر انتفاعی کار میکردند. (سروری، 1399، ص62)

نتیجه گیری

در مفاهیم مرتبط با روش تحقیق علمی هیچ مفهومی به اندازه نظریه ها در مدیریت اهمیت ندارد. نظریه مجموعه بهم پیوسته و نظام یافته ای از گفتار ها که بیانگر بخشی از واقعیت باشد را نظریه یا تئوری می نامند، به عباره دیگر برسی کلی و وسیع مسائل از راه تفکر و تخیل است، بطوریکه این بررسی الزاماً رابطه ای با عمل (واقعیت) داشته باشد.

نظریه از دیدگاه تجربه گرایی، کوششی عملی در راه جمع آوری شواهد و یافته هایی تجربی و برقرار کردن همبستگی بین این یافته ها و تبیین آنها از طریق استقراء است. بگونه ای که هر گونه تصور، تخیل و توضیحات اضافه که بر مشاهدات تجربی متکی نباشد پیرامون پدیده مطرح نشود.

 نظریه بیان کننده مجموعه ای از مفاهیم است به صورت نظام مندی ارتباط متقابل با یکدیگر دارند. می توان بر اساس آن پدیده ای را پیش بینی و توجه کرد. تئوری مجموعه ای از گفتار هایی (بیانیه ها) است که بر مبنای قواعد منطقی بایکدیگر در ارتباط و مبین بخشی از واقعیت هستند.

نظریه ها کوششی نظام مند و کلی برای توضیح پدیده ها و پاسخ به چرایی و چگونگی مدیران است.

نظریه ها در یک سازمان راهنمای عمل، زبان مشترک، چارچوب ادراکی و مفهومی و چالش های عملی خرد مدیران است. خردی که در سایه بهره گیری از نظریه ها، به واقعیت پیوسته و کاربست چارچوب های تئوریک و مدل های ذهنی را برای پیوند تئوری و عمل مقدور می سازد.

منابع و ماخذ

1-      استونر، جیمز. (1398). مدیریت.چاپ ششم، ایران: انتشارات دفتر پژوهش های فرهنگی.

2-      رضائیان، علی. (1393). سازمان و مبانی مدیریت.چاپ هفدهم، تهران: انتشارات دانشگاه ها (سمت) مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی.

3-      سروری، خلیل الرحمن.(1400). مبانی سازمان و مدیریت. چاپ چهارم، کابل: انتشارات عازم.

4-      سروری، خلیل الرحمن.(1399). مدیریت عمومی.کابل: انتشارات عازم.

5-      سروری، خلیل الرحمن.(1399). مدیریت منابع انسانی. چاپ اول، کابل: انتشارات عازم.

د مالی چارو (Finance) پیژندنه، اهمیت، ارزښتونه او ډولونه

Dec 13 2025, 10:37 pm Jul 13 2026, 04:08 am

ترتیب کوونکی: پوهیالی عبدالحمید"نیازی"

د مالی چارو (Finance) پیژندنه، اهمیت، ارزښتونه او ډولونه

سریزه

مالی چاري یا (Finance) د هرې ټولنې او سازمان د پرمختګ او ودې لپاره بنسټیزه برخه ده.

دا علم د پیسو مدیریت، پانګونې، او د مالي سرچینو (منابعو) د تخصیص یا مؤثره کارونې په اړه دی. دا علم د فرد او سازمان په کچه د اقتصادي فعالیتونو د ښه کولو لپاره اړین دی. د مالي چارو پوهه نه یوازې د شخصي مالي وضعیت ښه کولو کې مرسته کوي، بلکې د ټولنې او اقتصاد په کچه هم د پرمختګ لامل کیږي.

مالي چارې یا فینانس نه یوازې د پیسو د جریان او د پانګی د ګټې په اړه خبرې کوي، بلکې د خطر مدیریت، پانګوني، او د مالي بازارونو تحلیل هم شاملوي. په دې برخه کې د پوهې او مهارتونو پراختیا د دې سبب کیږي چې افراد او سازمانونه د خپلو مالي سرچینو څخه په مؤثره توګه ګټه واخلي او د اقتصادي ودې لپاره مثبت ګامونه پورته کړي. د فینانس علم د هرې ټولنې د پرمختګ او ثبات لپاره بنسټیز رول لوبوی، ځکه چې دا د مالي پریکړو په کولو­کې د روڼتیا (شفافیت) او حساب ورکونې کلتور ته وده ورکوي او د دې علم د زدکړې له لارې، افراد او سازمانونه کولای شي د مالي بحرانونو په وړاندې مقاومت وکړي او د اقتصادي و دې لپاره مناسبې پریکړې وکړي.

د مالی چارو (Finance) لغوی او اصطلاحی مفهوم:

د مالی چارو (Finance) لغوی معنی: "فینانس"  د فرانسوي کلمې "Financer" څخه اخیستل شوې چې معنی یې "پیسې ورکول" یا "مالي ملاتړ"  دی. په ټولیزه توګه، فینانس د پیسو مدیریت، د پیسو ترلاسه کولو او د پیسو مصرف کولو پروسې ته اشاره کوي.

د مالی چارو (Finance) اصطلاحی معنی

فینانس د پیسو، پانګې، او مالي سرچینو مدیریت ته اشاره کوي. دا د ډول ډول (مختلفو) فعالیتونو لکه د پانګونې، پور اخیستلو، او د مالي بازارونو تحلیل شاملوي. فینانس د افرادو، شرکتونو، او حکومتونو لپاره د مالي پریکړو په کولو کې مرسته کوي.

د مالی چارو (Finance) تعریف

د مالی چارو یا فینانس د پیسو، پانګې، او نورو مالي وسایلو مدیریت ته اشاره کوي. دا د پیسو د جلبولو، مصرف، او د پانګې د ویشلو پروسې شاملوي. فینانس د ډول ډول برخو لکه شخصي فینانس، شرکتي فینانس، او عامه (دولتی) فینانس په توګه طبقه بندي کیږي.

1.           شخصي مالي (Finance): دا د فرد یا کورنۍ د مالیاتو، پانګونې، او لګښتونو ته اشاره کوي. موخه یې د مالي موخو ترلاسه کول او د مالي ثبات رامنځته کول دي.

شخصی ماليFinance  

لکه څرنګه چې له نومه یې څرګندیږی، د لومړۍ ډلې طبقه بندي د اشخاصو مالي چارو ته په فردي یا کورنۍ توګه اړه لري. یو فرد یا د کورنۍ مدیر باید د خپلې عاید او لګښتونو په اړه بشپړ معلومات ولري او د خپلو لګښتونو او عایدو لپاره مشخص او هدفمند پلان ولري. په شخصي مالي چارو کې، دا فرد یا د کورنۍ مسؤل دی چې د خپلې کورنۍ اوسني مالي وضعیت تجزیه او تحلیل کوي او د کورنۍ لګښتونو او عایدو پلان جوړوي.

شخصي مالي چارو ته د هر فرد یا کورنۍ د ژوند شرایطو او موخو پر بنسټ ډول ډول پلانونه کیدی شي، ترڅو په مالي سرچینو کې د کمښت په وخت کې له سم پلان څخه ګټه واخیستل شي. د بیلګي په توګه، په شخصي او کورني مالي چارو کې، د مالي چارو مسؤل باید د اوسني عاید، اوسني لګښتونو سپما، د تقاعد دورې لپاره د لګښتونو پلان، پانګونه او د اوږ مهاله موخو لپاره پلان ولري، ترڅو په اوږد مهال کې دا شخصي او کورني مالي مدیریت د فرد او کورنۍ سره مرسته وکړي.

په زړه پوري دا دی چې داسې موارد لکه د اعتبار کارټونه، بیمه، د کور او واده پورونه، مختلف ډولونه پانګونې، آنلاین شخصي تادیات، ورځني پیرودنه او ... ټول د شخصي مالي چارو برخه ګڼل کیږي. شخصي او کورني مالي چارو په داسې حال کې چې زمونږ د طبقه بندۍ په ساده تریني برخه کې راځي، که سم مدیریت ونلري، د مالي سرچینو له منځه وړلو او په فرد یا کورنۍ کې د مالي بحران رامنځته کولو لامل کیږي، او طبیعتاْ برښلیک یې د فرد یا کورنۍ لپاره ستونزې جوړوي. 

2.           شرکتي مالي (Finance): دا برخه د شرکتونو د­­­­­ مالي فعالیتونو مدیریت ته اشاره کوي. شرکتونه باید د­ خپلو عایداتو، لګښتونو، او پانګه اچونو په اړه سمه پریکړه وکړي ترڅو د خپلو مالي موخو ترلاسه کولو لپاره موثره وي.

شرکتي مالي Finance  

کله چې موږ د یوې کمپنۍ په اړه خبرې کوو، نو دا د یوې حقوقي سخصیت په اړه خبرې کوو چې باید د یو هیواد په مالي سیستم کې روښانه حضور ولري. تقریباْ ټول هغه موارد چې په شخصي او کورني مالي چارو کې شتون لري، په شرکتی مالي چارو کې هم شتون لري. په ټولیزه توګه، عایدات، لګښتونه، ګټي او زیانونه ټول په دې برخه کې شامل دي، مګر هغه څه چې شرکتی مالي چارو ته ځانګړتیا ورکوي، د کمپنۍ مالي فعالیتونو باندې تمرکز او نظارت دی.

دا چې کمپنۍ باید په کومو پروژو کې برخه واخلي یا نه، او آیا پروژه د کمپنۍ لپاره مناسبي ګټي لري یا نه دا چې څومره مالیه باید ورکړل شي، او داچې د کمپنۍ سهمونه څنګه په ځانګړي یا عامه بازار کې وړاندې شي.

د پانګوالو اړتیا او د کمپنیو لپاره د ودې او د روان او راتلونکي کال لپاره د بودیجې تدابیر ترلاسه کول، یا پور اخیستل او د بهادارو پاڼو بازار ته ننوتل، دا ټول د شرکتی مالي چارو برخه دي.

یادونه وکړئ چې موږ دولتي کمپنۍ هم د کمپنیو په توګه معیاري ګڼو، مګر مه هیروئ چې زمونږ په هیواد کې یو ډول کمپنۍ شته چې نیمه دولتي او نیمه خصوصي دي، چې دا په خپل ډول کې خورا په زړه پوري دی! 

3.           عامه (دولتی) مالي(Finance): دا د حکومتونو د مالیاتو، لګښتونو، او پورونو مدیریت ته اشاره کوي. عامه فینانس د حکومت د مالي پالیسو او د عامه چوپړتیاوو (خدماتو) د تمویل لپاره مهم دی.

وروستۍ کټګوري د مالي چارو مدیریت د دولتي ادارو او سازمانونو په اړه ده. دا ډول د مالي چارو مدیریت د مالیاتي سیاستونو، لګښتونو، بودیجې جوړونې، پورونو او د هغوی د محاسباتو سره تړاو لري. په ټوله نړۍ کې، دولتي مدیران هڅه کوي چې د اضافي لګښتونو مخنیوی وکړي او کمې بودیجې تخصیص کړي ترڅو غوره کیفیت وړاندې کړي.

په دولتي مالي چارو کې، د خلکو لپاره د مالي چوپړتیاوو وړاندی­کول، د منابعو او بودیجې نظارت او تخصیص، د عاید ویش او د اقتصادي وضعیت تثبیتول، د اضافي لګښتونو مخنیوی د یو دولتي مالي مدیر دندې ګڼل کیږي. د دولتي ادارو او سازمانونو بودیجه، لکه څنګه چې څرګنده ده، عمدتاْ د مالیاتو له لارې ترلاسه کیږي. دا د دولتي مالي مدیر دی چې د بانکونو او مالي موسسو څخه د لویو پورونو ترلاسه کولو او تادیې طریقه ټاکي، او له دې څخه هم لویې ټولنیزې مسؤلیتونه لري. یو دولتي مالي مدیر ټاکي چې د مالیاتو او دولت عاید څومره باید د خلکو ترمنځ په عادلانه توګه وویشل شي، او البته نورې ګڼ شمېر موضوعات هم شته چې په دې بحث کې نه راځي. هیله لرم چې دا درې کټګورۍ ستاسو د پام وړ وي.  

د مالي چارو (Finance) اهمیت او ارزښت

مالی چارې د هر فرد او ټولنې لپاره حیاتي اهمیت لري. د مالي پوهې له لارې، کولی شي د خپلو مالي موخو په ترلاسه کولو کې مرسته وکړي، او شرکتونه کولی شي د خپلو سرچینو څخه په موثره توګه ګټه واخلي. په ټوله کې، د مالی چارو پوهه د اقتصادي ثبات او پرمختګ لپاره بنسَټیزه ده.

مالی چاري یا فینانس د هرې ټولنې او اقتصاد لپاره بنسټیز اهمیت لري. د مالی چارو په مرسته، افراد، شرکتونه او حکومتونه کولی شي خپلې مالي سرچینې په موثره توګه مدیریت کړي. دلته د مالی چارو ځینې اړین ارزښتونه او اهمیتونه وړاندې کیږي:

1.     د پیسو مدیریت: مالی چاري د پیسو د مدیریت لپاره ستراتیژي او پلانونه وړاندې کوي، چې له مخې یې افراد او سازمانونه کولی شي خپلې مالي اړتیاوې او موخو ته په موثره توګه ورسیږی او پوره یې کړي.

2.     پانګه اچوني: فینانس د پانګی اچوني په پروسي کې مرسته کوي، چې له مخې یې افراد او شرکتونه کولی شي د خپلو پیسو د زیاتوالي لپاره مناسب فرصتونه و مومي.

3.     اقتصادي ثبات: د مالی چارو موثره مدیرت د اقتصادي ثبات لپاره مهم او اړین دی. دا د بازارونو د ثبات، د بیو د کنټرول ا و د اقتصادي ودې لپاره اړین دی.

4.     د خطر مدیریت: مالی چاري د خطرونو په مدیریت کې مرسته کوي، چې له مخې یې افراد او سازمانونهکولی شي د احتمالي مالي زیانونو مخه ونیسي.

5.     پلان جوړونه: مالی چاري د اوږمهاله او لنډمهاله پلان جوړونې لپاره بنسټیز معلومات او تحلیلونه وړاندې کوي، چې له مخې یې افراد او سازمانونه کولی شي خپلې مالي موخې په موثره توګه تعقیب کړي.

6.     د پورونو مدیریت: د مالی چارو په مرسته، افراد او شرکتونه کولی شي د پورونو مدیریت وکړي، چې له مخې یې د پورونو د اخیستلو او بیرته ورکولو پروسه آسانه کیږي.

په ټوله کې، مالی چارې د اقتصادي پرمختګ، د افرادو د مالي سوکالۍ او د ټولنې د عمومي ودې لپاره حیاتی اهمیت لري.

د مالي چارو (Finance) موخي

مالي (Finance) موخي د اسانه پلان کولو لپاره په 3 برخو ویشو:

1.           لنډ مهاله مالي (Finance) موخي: دا موخي خورا ساده او آسانه دي او تاسو کولی شئ معمولا په یو کال یا لږ وخت کې یې ترلاسه کړئ؛ لکه د نوي تلویزون، لپ ټاپ یا ګرځنده ټیلیفون اخیستل لنډ مهاله مالي موخي دي.

2.           منځمهاله مالي (Finance) موخي: دا پنځه کلني موخي دي او تاسو به یې ترلاسه کړئ که تاسو د خپل عاید یوه برخه سپما یا پانګونه وکړئ. د بیلګی په توګه، کیدای شي د موټر پیرود ستاسو د منځنۍ مودې مالي موخه وي.

3.           اوږد مهاله مالي (Finance) موخي: د دې موخو ترلاسه کول له (5) کلونو څخه ډیر وخت نیسي؛ لکه د نوي کور اخیستل او د تقاعد لپاره سپما د اوږدې مودې مالي موخي دوه بیلګي دي.

د منځ مهاله او اوږمهاله موخو د ترلاسه کولو لپاره، تاسو باید ګام په ګام مخته لاړ شئ او په هر ګام کې، داسې هوډ او ځانګړني ولرئ چې ټاکل شوي موخي ته د رسیدو په لاره کې ستاسو پرمختګ وارزوی.

پایله

د مالی چارو علم نه یوازې د پیسو مدیریت لپاره اړین دی، بلکې د ټولنې او اقتصاد په کچه د پرمختګ لپاره هم حیاتي او اړین دی. د مالی چارو په اړه پوهه د هر فرد او سازمان لپاره اړینه ده ترڅو د خپلو مالي موخو په ترلاسه کولو کې بریالي شي او وکولای شي خپلی موخي ته په لنډ وخت کې، په کمو لګښتونو په سمه او آسانه توګه ورسیږی.

د مالی یا فینانس چارو په برخه کې د پوهې او مهارتونو پراختیا د هر فرد او سازمان لپاره حیاتي اهمیت لري.

د مالی مدیریت اصولو او ستراتیژیو په مرسته، موږ کولی شو د سرچینو(منابعو) موثره کارونه، د خطرونو مدیریت، او د پانګوونې په برخه کې غوره تصمیمونه ونیسو. د دې مقالی د مطالعی له لارې به مونږ وکولای شو د مالی یا فینانس په ډولونو، معنی، تعریف، اهمیت پوه او په راتلونکی کې خپلي مالی چاری تحلیل او خپلو مالي کړنو کې مثبت بدلونونه راولو.

او پر دی هم پوه شو چې د مالی چارو ډول ډول اړخونه، لکه د بودیجې جوړونه، د پانګوونې تحلیل، او د بازار د حالاتو ارزونه، څیړل او د مالی چارو په برخه کې د نوښت او ټیکنالوژی ادغام، لکه د ډیجیټل مالی چوپړتیاوو (خدماتو) کارول، د مالی سکتور د تحول لامل ګرځي.

په پای کې، د مالی چارو پوهه نه یوازې د فردي پرمختګ لپاره مهمه ده، بلکې د ټولنې او اقتصاد د ودې لپاره هم بنسټیزه ده. د دې لپاره چې موږ د مالی چارو په برخه کې بریالي شو، اړینه ده چې د نوو مفاهیمو او ټیکنالوژیو سره ځانونه تازه وساتو او د بازار د بدلونونو سره سمون ولرو.

سرچیني او ماخذونه:

1.        «عارف» عبدالقیوم (۱۳۹۲) اساسات امور مالی عامه. کابل.انتشارات یوسف زاد.

2.        "رحمانی" عبداللطیف (1393) حقوق مالی و بودجه. انتشارات سعید. 

3.            د مدیریت مالی کتاب: "Principles of Corporate Finance" لیکنه Brealey او Myers.).

4.            - Gitman, L. J., & Zutter, C. J. (2015). Principles of Managerial Finance. Pearson.

5.            - Brigham, E. F., & Ehrhardt, M. C. (2016). Financial Management: Theory & Practice. 

6.            https://tosinso.com/articles/37253/Finance- 

The Importance of Ahl al-Bayt’s Scholarly Heritage in the Perspective of Ahl al-Sunnah wa’l-Jamā‘ah ( by Dr junaid ali haider)

Dec 18 2025, 12:38 am Jul 12 2026, 08:55 pm

۩  The Importance of Ahl al-Bayt’s Scholarly Heritage in the Perspective of Ahl al-Sunnah wa’l-Jamā‘ah : 

--- A Comprehensive and Accessible Research Article ---

Introduction : 

   Within the intellectual history of the Muslim Ummah, the Imams of Ahl al-Bayt (peace be upon them) occupy a luminous, unparalleled, and sacred position. They are the noble household of the Prophet ﷺ — embodiments of piety, knowledge, wisdom, and moral excellence.

Ahl al-Sunnah wa’l-Jamā‘ah have always held love and respect for Ahl al-Bayt as part of their faith. Classical Sunni scholars, hadith experts, historians, and jurists have preserved their virtues and narrated their excellence across centuries.

However, an important reality must be acknowledged:

the scholarly heritage of the Imams of Ahl al-Bayt has not been systematically compiled into dedicated musnads (collections of their narrations) within Sunni scholarship.

In an age where academic research and textual preservation are rapidly advancing, it has become essential for Ahl al-Sunnah to document the teachings of Ahl al-Bayt in a structured and reliable way.

This very need inspired a young Sunni researcher, Dr. Junaid Ali Haider, who created history by compiling the first-ever Musnad al-Imam al-Ridā (peace be upon him)—an achievement unmatched in the last 1,400 years.

The Scholarly Heritage of the Imams of Ahl al-Bayt — A Shared Treasure of the Ummah

The knowledge of the Ahl al-Bayt is not the monopoly of any single sect.

Their teachings, wisdom, and spiritual insight belong to the entire Muslim Ummah.

Below are the key dimensions of their scholarly legacy:

1. Depth of Knowledge and Jurisprudential Insight

Each Imam of the Ahl al-Bayt was a towering mountain of knowledge:

Imam al-Hasan (a.s.) — the Imam of wisdom, diplomacy, ethics, and unity.

Imam al-Husayn (a.s.) — the Imam of sacrifice, truth, courage, and resistance to injustice.

Imam Zayn al-‘Ābidīn (a.s.) — the Imam of worship, spirituality, supplication, and character.

Imam Muhammad al-Bāqir (a.s.) — a founder of Qur’anic interpretation and early jurisprudence.

Imam Ja‘far al-Ṣādiq (a.s.) — a teacher of giants like Imām Abū Ḥanīfah and Imām Mālik.

Imam Mūsā al-Kāẓim (a.s.) — the Imam of patience, piety, and moral discipline.

Imam ‘Alī al-Ridā (a.s.) — the Imam of hadith, theology, debate, and intellectual mastery.

Their legacies show that Ahl al-Bayt were not only symbols of virtue but also authoritative scholars whose teachings shaped Islamic thought.

2. A Vast Collection of Hadith and Teachings

The Imams of Ahl al-Bayt transmitted:

Prophetic hadith

Qur’anic exegesis

Legal principles

Ethical instructions

Spiritual guidance

Sermons and wise sayings

They taught thousands of students, and their classes were attended by jurists, hadith scholars, theologians, and thinkers.

Yet this entire treasure remains scattered across books, not compiled into structured, Sunni-authored musnads.

3. Intellectual Guidance for the Entire Ummah

The teachings of Ahl al-Bayt offer:

moderation and balance

piety and purification

justice and courage

wisdom and compassion

unity and reconciliation

At a time when the Ummah is wounded by division, the teachings of Ahl al-Bayt can serve as a powerful force for healing and unity.

Why This Heritage Is Important for Ahl al-Sunnah

Compiling the teachings of Ahl al-Bayt is not a sectarian exercise — it is a scholarly duty.

For Ahl al-Sunnah, this work is: the completion of their intellectual tradition preservation of the Prophet’s household’s legacy

a bridge toward unity

a correction of historical academic neglect

a way to protect Ummah from extremist or fabricated interpretations

If Ahl al-Sunnah do not take the lead in documenting this heritage, others will fill this gap—often in ways that distort or exaggerate historical reality

A Shining Example: Dr. Junaid Ali Haider and the First-Ever “Musnad al-Imam al-Ridā (a.s.)”

For the first time in 1,400 years, a Sunni researcher compiled a comprehensive Musnad of Imam ‘Alī al-Ridā (a.s.).

Key features of this historic work:

complete hadith chains (isnāds)

gathered narrations from dozens of Sunni sources

included theological, legal, and ethical sayings

organized in a traditional musnad structure

backed with scholarly referencing and verification

This groundbreaking achievement by a 21-year-old scholar proves that the work is not only possible — it is necessary.

A Crucial Question: If a Musnad of Imam al-Ridā Can Be Written, Why Not the Others?

This question challenges the entire Muslim scholarly community:

Why is there no Musnad of Imam Hasan (a.s.)?

Why not a Musnad of Imam Husayn (a.s.)?

Why not Musnad of Imam Zayn al-‘Ābidīn (a.s.)?

Why not Musnad of Imam al-Bāqir (a.s.)?

Why not Musnad of Imam Ja‘far al-Ṣādiq (a.s.)—despite his immense influence?

Why not Musnad of Imam Mūsā al-Kāẓim (a.s.)?

If a young scholar can do it, why are large religious institutions silent?

Why are senior scholars not stepping forward?

The answer is painful:

Too much energy is lost in sectarian division, refutation, and internal conflicts —

while true scholarly work is neglected.

What the Ummah Must Do (Practical Recommendations)

1. Compile complete musnads of all Imams of Ahl al-Bayt.

2. Introduce Ahl al-Bayt studies into Sunni curricula.

3. Encourage young researchers to pursue this field academically.

4. Replace sectarian rivalry with academic excellence.

5. Establish research institutions dedicated to Ahl al-Bayt’s legacy.

6. Provide access to manuscripts and classical sources.

7. Promote respectful scholarly dialogue across sects.

This is not only a religious responsibility — it is a service to history.

Conclusion

The scholarly heritage of the Imams of Ahl al-Bayt is a radiant torch guiding the Ummah for fourteen centuries.

Ahl al-Sunnah wa’l-Jamā‘ah must take the lead in gathering, editing, and preserving this heritage in a structured and authentic manner.

Dr. Junaid Ali Haider’s “Musnad al-Imam al-Ridā (a.s.)” is the first historic step in this direction — a milestone in Sunni hadith scholarship.

It proves that:

sincerity is more important than age

dedication is stronger than obstacles

and love for Ahl al-Bayt can inspire extraordinary

 academic achievements

Now the responsibility lies with scholars and institutions:

to move beyond sectarianism, to revive true scholarship, and to preserve the teachings of the noble Imams for future generations.

سيد ادريس سادات

Dec 03 2025, 01:59 pm Jul 13 2026, 05:41 pm

سيد ادريس سادات

لیکوال: شریف الله معصوم

ادب د احساساتو هغه ژبه ده چې چې د زړه غږ د کاغذ په سپين مخ ثبتوي.

ليکوال د ټولنې د فکر ساتونکی وي او د راتلونکي نسلونو د شعور لارښود وي، له دغو ملغلرو څخه د دې زمانې د ادب پر سرشاره ځمکه راټوکېدلی نوم *سيد ادريس سادات* د پښتو ژبې له اوسنيو معاصرو ليکوالانو څخه يو دی چې پلارنی ټاټوبی *ننګرهار* ولايت *شينوارو* ولسوالۍ *هسکه مينه* ده.

 خو نوموړی په ۱۳۸۲ ھ.ش کال د مهاجرت پرمهال د پاکستان په خيبر پښتونخوا کې نوشهره ته نژدې په شمشتو کمپ کې په يوه دينداره او علم پروره کورنۍ کې دې ناڅيزه نړۍ ته سترګې وغړولې؛ د امریکايانو د يرغل پر مهال يې بیرته د خپلې کورنۍ سره د مهاجرت له تراخه ژونده پناه راوړه.

 نو تر مهاجرت وروسته د ننګرهار جلال آباد ښار کې مېشت شول. *سيد ادريس سادات* د *سيد شيرين پاچا* زوی د *سيد فضل جان* لمسی لومړنی زده کړې يې په شمشتو کې په (اقرآ ماډل سکول) کې کړي او بيا ورسته کله چې له خپلې کورنۍ سره ننګرهار ته راغی دلته يې دينې زده‌کړې په ۱۳۹۰ ھ.ش کال د جلال آباد ښار په يوه مشوره ديني مدرسه کې چې د( ګمرک جومات) نومېده پيل کړې.

 په ۱۴۰۰ ھ.ش کال کې د همدې مدرسې له خوا ورته د قرآن عظيم شان د حفظ د فضيلت دستار ور په سر شو.

 پاتې زده کړې يې دلته په استقلال ليسه کې سرته رسولي د دولسم ټولګي تر فراغت ورسته د کانکور له لارې د خپلې خوښې مسلک ته د ننګرهار پوهنتون د ښوونې او روزنې پوهنځي کې د پښتو ژبې او ادب څانګې ته بریالی شو، چې اوس مهال هم په ياد پوهنځي کې زما ټولګيوال دی.

 نوموړی با وقاره د ښو اخلاقو د لوړ فکر او ښه استعداد خاوند چې هميشه يې د خپلې ټولنې د شعور د راويښولو هڅه کړې ده.

 سادات چې د بې شېمره استعدادونو خاوند دی نو د خپلې علاقې له مخې يې په ننګرهار ملي راډيو او مرام راډیو کې د يو فعال ژورنالست په توکه دندې ترسره کړي دي. سادات د (۲۲) کالو په عمر د (۳۰) آثارو مؤلف دی چې له يادو اثارو څخه يې (۴) آثار چې (بدرنګه) (لوی امپراتور) (ناځوانه نجلۍ) (د پېريانو بادشاه مستند داستان) دی چاپ او خپاره شوي دي.

 او له ناچاپه اثارو يې ځینې دا دي (مسافره پېغله) (برمته شوې مينه) (رنځور خامار) (د محبت زور) (د کلیوالې پېغلې ارمان) او نور.....

 په ليکنو کې يې دينې ، جهادي ، حماسي او عشقې برخې تر سترګو کيږي، دده ادبې ټوټې ، مقالې او لنډې کيسې په بیلابیلو جريدو کې خپرې شوي او لا هم دا لړۍ دوام لري. د (معصوم انجلۍ) په نامه لنډه کيسه چې په اوس وخت کې د علومو اکاډمی زيري جريدي نه خپره شوه.

 همدا راز يوه مقاله چې د (حافظ ګل محمد مرغزی او شاهنامه)تر عنوان لاندې نشر ته ورکړل شوې ده د همدې تر څنګ د ننکرهار اطلاعات کلتور نه دوه لنډې کيسې چې (رحمان بابا او فولکلور) او (رحمان بابا په شعر کې حقیقت او مجاز) تر نامه لاندې خپرې شوې دي.

د ننګرهار پوهنتون د ښوونې او روزنې پوهنځي د پښتو ژبې او ادب څانګې محصل!

شاعر او لیکوال: *شریف اللّٰه معصوم*

په درنښت

سړک جوړولو لپاره د قیر محاسبات او مهم معلومات

Dec 01 2025, 11:10 pm Jul 13 2026, 06:44 pm

👷  د سړک جوړولو لپاره د قیر محاسبات او مهم معلومات Eng Shahazadulhaq Ashna 1️⃣ په هر ټن اسفالټ کې ۵۰ کیلو ګرامه قیر استعمالېږي.2️⃣ په هر متر مکعب اسفالټ کې شاوخوا ۲۳۰۰ کیلوګرامه مواد وي، چې له دې څخه نږدې ۱۱۲ کیلو ګرامه قیر وي.3️⃣ یو متر مکعب اسفالټ د ۵ سانتي مترو (۲ انچ) ضخامت په صورت کې شاوخوا ۲۰ متر مربع سطحه پوښي.یعنې په هر متر مربع کې شاوخوا ۵.۵ کیلو ګرامه قیر راځي.4️⃣ یو متر مربع اسفالټ (۵ سانتي ضخامت) نږدې ۱۱۵ کیلوګرامه وزن لري.5️⃣ د اسفالټ اچولو څخه مخکې باید پریمکوټ وشي.قیرپاش په هر متر مربع کې ۱۲۵۰ ګرامه (۱.۲۵ کیلو) قیر د پریمکوټ لپاره شینډي.6️⃣ د قیر اړتیا د اسفالټ په مختلفو طبقو کې داسې ده:د اساس قیری (Prime coat): ۰.۹ کیلو ګرام/م²د آستر اسفالټ (Binder course): ۱.۱ کیلو ګرام/م²د رویې اسفالټ (Top course): ۱.۲ کیلو ګرام/م²د سړې اسفالټ (Cold mix): ۰.۹ کیلو ګرام/م²🟦 په یو متر مربع ساحه کې د پریمکوټ اندازه څومره ده؟د انکشاف دهات وزارت د تخنیکي مشخصاتو له مخې:د پریمکوټ توصیه شوې اندازه: 0.8 – 1.4 لیتره پر متر مربعخو په واقعي ساحوي شرایطو کې ښه نفوذ لپاره:۱.۲ – ۱.۸ لیتره پر متر مربع پریمکوټ سپارښتنه کېږي.په دې اندازه سره قیر د Base Course طبقې دننه ښه penetration کوي او د Base او د اسفالټ ترمنځ قوي Bonding رامنځته کوي.🌡️ د پریمکوټ د اچولو د هوا لازمي حرارتد هوا حرارت باید له ۱۵°C څخه کم نه وي.که حرارت ۱۵ درجې څخه ټیټ وي:قیر په بېس کورس کې ښه نفوذ نه شي کولی.په یخ موسم کې د اسفالټ اچول سپارښتنه نه کېږي.کله چې حرارت ۱۵°C وي، نو:پریمکوټ باید د بېس کورس په طبقه باندې تر ۷۵ ساعتونو پورې پرېښودل شي څو ښه جذب شي.🛢️ د پریمکوټ د موادو ترکیبکه د قیر او کیروسین مخلوط استعمالېږي:په هر ۱۰۰۰ لیټره پریمکوټ کې:۴۰۰ لیټره قیر (%40 Bitumen)۶۰۰ لیټره کیروسین (٪60 Kerosene)🧹 د پریمکوټ د اچولو د تیارۍ لارېمخکې له دې چې پریمکوټ واچول شي، Base Course باید:پاک کاری وشي (د کمپرسور په واسطه).رطوبت ونه لري (سطحه باید وچه وي).⚠️ د بېس کورس د رطوبت ستونزېکه د بېس کورس سطحه نم وي، لاندې ستونزې پیدا کېږي:په اسفالټ کې درزونه (Cracks) رامنځته کېږي.د درنو موټرو د بریک له امله د اسفالټ سطحه لکه بورې پورې کش کېږي (Shoving) او پړسوب رامنځته کېږي.دا د دې نښه ده چې اسفالټ او Base Course سره سم Bond شوي نه دي.یا Brooming (صفایي) سم نه وي شوی.🧱 د Core Cutting په وخت د Bonding اندازه کولکه د Core نمونې له اخیستلو سره یو څه بیس کورس مواد هم راووځي، نو Bonding ښه دی.که یوازې اسفالټ راووځي او Base پرې پاتې شي، نو دواړه طبقې سره نه دي تړل شوي.

د محصلینو علمی تحقیق

Nov 27 2025, 02:07 pm Jul 13 2026, 09:59 am

د افغانستان دولت باید ځینې علمي او تخنیکي پروژې د پوهنتونونو اړوندو محصلینو ته وسپاري، څو پرې عملي تحقیق وشي. دا کار نه یوازې د محصلینو لپاره یو غوره فرصت دی، بلکې دولت ته به هم د علمي ظرفیتونو له لارې پرمختګ ورکړي. لکه د نظامي سکتور لپاره د توغندیو یا دفاعي تجهیزاتو جوړول، کولای شي د انجنیري، فزیک، کیمیا، جیولوجي او جغرافیې څانګو محصلینو ته وسپارل شي، چې د یو مشخص ګروپ په جوړولو سره پرې کار وکړي. محصلین باید د خپلو ذوقونو او لیوالتیا پر بنسټ خپلې څېړنیزې موضوعات انتخاب کړي، او له لومړي سمستر څخه تر فراغت پورې پرې کار وکړي. د یادې پروژې لپاره یو واتس‌اپ ګروپ یا بل ګډ پلټفارم جوړ شي، تر څو هغوی خپل معلومات، تجربې، او لاسته راوړنې پکې شریکې کړي. مثال: د توغندیو د جوړولو یوه پروژه کې ۳۰ محصلین شامل شي، چې له هرو څانګو څخه ۳ تنه انتخاب شي لکه ۳ تنه د کیمیا پوهنځی محصلین ، ۳ تنه د فزیک ، ۳ تنه د جیولوجي ، ۳ تنه د جغرافیې ... تر څو ۳۰ پوره شي دغه ډلې به په ګډه کار کوي، له موضوع سره اړوند تحقیق کوي او د پروژې بریا ته هڅه کوي. که دا نظریه بریالۍ شي، نو زرګونه محصلین به هڅه وکړي چې خپلې څېړنیزې پروژې بریالۍ کړي. دا کار به نه یوازې د نظامي برخو لپاره ګټور وي، بلکې د نورو برخو لکه بیولوژي ، نبات‌شناسي ، انسان‌شناسي ، جغرافیه ، کانونه ، طب ، اقتصاد او نورو علمي ډګرونو لپاره هم مهم فرصتونه برابر کړي. لکه څنګه چې مندل، د خپل ژوند تر پایه، په یوه کوچني باغ کې پر نباتاتو تحقیق کاوه، موږ هم باید خپلو محصلینو ته د علمي ودې دا زمینه برابره کړو.

یو خوایزه مینه

Oct 13 2025, 08:49 pm Jul 13 2026, 07:26 pm

ولې مینه کله نا کله یو طرفه وي؟مینه تل د دواړو د زړه خبره نه ده — ځینې وخت یو څوک ډېر احساس لري، خو مقابل لوری ورته هماغه احساس نه لري. دا له څو لاملو څخه پیدا کېږي:

۱. د احساساتو نابرابريهر انسان د مینې د درک، عاطفې او ژورتیا په کچه کې توپیر لري.

·         ځینې خلک ډېر ژر تړاو پیدا کوي.

·         خو ځینې نور وخت ته اړتیا لري، یا اصلاً په هغه وخت کې د مینې لپاره چمتو نه وي.

نو کله چې یو زړه چمتو وي او بل نه وي — مینه یو طرفه کېږي.

۲. د ارزښت احساس توپیرکله کله یو کس مقابل لوری د ځان لپاره ډېره مهمه ګڼي، خو هغه لوری داسې فکر نه کوي.مثلاً:

«زه هره ورځ فکر کوم، خو هغه نه!»«زه پرې مینه کوم، خو هغه بې‌پروا ده!»

دا د دې نښه ده چې د دواړو د احساس ارزښتونه یو شان نه دي.

۳. ناسم درک یا غلط تفسیرځینې وخت یو کس د بل له خوږ چلند، مهربانۍ یا ملګرتیا غلطه نتیجه اخلي او فکر کوي دا مینه ده،خو مقابل لوری یوازې د دوستۍ په نیت چلند کوي.

دا ډېر عام حالت دی، په ځانګړي ډول په ځوانۍ کې.

۴. وخت، فاصلې یا شرایطځینې وخت خلک یو بل ته زړه ورکوې، خو د ژوند شرایط یې سره نه برابریږي:

·         فاصلې

·         کورنۍ فشار

·         اقتصادي ستونزې

·         یا دیني او ټولنیز محدودیتونه

نو یو لوری دوام کوي، بل نه شي کولای. دا هم یو ډول یو طرفه مینه ده، خو مجبوره نه قصدي.

۵. د رواني اړتیاوو توپیر·         ځینې کسان د مینې له لارې ځان تائیدوي («زه غواړم څوک مې خوښ کړي، څو ځان ارزښتمن احساس کړم»)

·         خو مقابل لوری کېدای شي لا د ځان په موندلو بوخت وي او د بل لپاره زړه نه لري.

د یو طرفه مینې نښې (علایم)د مینه‌ور لوري احساسد مقابل لوري چلندډېر فکر او خیالبې‌پروايي یا لنډ ځوابونهد خبرو، لیدو هڅهتل مصروف یا لیرې پاتېدلد خوښې اظهاربې‌پاسخه موسکا یا بې‌احساس چلندقرباني ورکولبې‌پامۍ او خاموشيد هیلې دوامد یخې بې‌اعتنايۍ دوام 

ولې انسان یو طرفه مینه کوي؟ځکه چې مینه یو حسابي منطق نه لري، احساس لري.انسان کله ناکله په هغه څوک مینه کوي چې د زړه خلا یې ډکوي، نه هغه چې د عقل قناعت ورکوي.خو یو طرفه مینه هم بې‌معنا نه ده — ډېری وخت انسان له هغې تجربې څخه پخپله ځان پېژني، قوي کېږي، او د احساس ژورتیا درکوي.

د مـــعلومـات په خــپراوی کې د مک بــرايډ کميســـــيون مــــــوثــريت

Oct 10 2025, 08:56 am Jul 13 2026, 07:38 am

په دغه ارتباطي-څېړنيزه ليکنه کې کوښښ شوی دی؛ چې د نړۍ د اطلاعاتو جريان د يو نړيوال کميسيون لخوا ارزونه وشي. نو د همدې له وجهې نه دغه ليکنه (د معلوماتو په خپراوی کې د مک کميسيون موثريت) تر عنوان ليکل شوی. دغه کميسيون په ۱۹۷۷م کې د هېوادونو په درخواست د يونيسکو سازمان په چوکات کې رامنځته شو. او د دووه کالو په موده کې د ارتباطاتو په برخه کې پراخ تحقيقات ترسره کړی دی. خو په دې لېکنه کې کوښښ شوی دی؛ يوازې د اطلاعاتو جريان په برخه کې د دې کميسيون موثريت څرګند شي.

اهميت: داطلاعاتو خپراوی ستونزې باندې پوهېدل او بيا د يو نړيوال کميسيون لخوا د يادو ستونزو تجزيه او تحليل او بلاخره د مک برايډ کميسيون له نظره د يادو ستونزو حل لارې؛ زمونږ د اړيکو برخې مسئولينو، د ژورناليزم او اړيکو برخې محصلينو ته لوړ تحقيقي ارزښت لري.

هدف: د اطلاعاتو خپراوی په برخه کې د مک برايډ کميسيون رول او موثريت ارزونه کول. 

تګلاره: په دغه لېکنه کې کوښښ شوی دی چې تر يو حده له کمي تحقيق له ميتودونو څخه استفاده وشي او د ارقامو او اعدادو په ښودلو سره يوې منطقي پايلې ته ورسېږو. او ورسره کتابتوني، پرتليز، مناقشې ميتودونو څخه هم استفاده شوی دی.

پايله: د اطلاعاتو خپراوی په برخه کې د مک برايډ کميسيون موثريت په دوه ټکو کې خلاصه کولای شو. لومړی دا چې د نړۍ اطلاعاتو څرنګوالي په اړه پراخ تحقيقات ترسره کړی او ګڼي ستونزې په ګوته کړی دی. او دويم دا چې ياد کميسيون د يادو ستونزو د حل په موخه مناسب حل لارې پيشنهاد کړی دی.  د اطلاعاتو خپراوی په برخه کې دوه مهمې ستونزې شتون لري. لومړی په نړيواله کچه د اطلاعاتو وسايلو د انحصار مسئله ده. له دې څخه هدف دا دی چې اطلاعاتي وسايل لکه: کتاب، راډيو، تلويزون، خبري آژانسونه سينما ماهواره ... او داسې نور وسايل د څو محدودو هېوادونو په لاس کې دی. او دويم دا چې د نړۍ اطلاعاتي جريان متعادل او عادلانه نه دي. يعني د نړۍ اطلاعاتو خپراوی يا جريان يوه جهته وي. او اکثراً اطلاعات له پرمختللي هېوادونو څخه د مخ پر ودې هېوادونو خواته د حرکت په حال کې وي. د دې کميسيون له نظره دغه دوه ستونزې بايد حل شي. او د حلولو لپاره کميسيون په دې باور دی چې دغه ستونزه يوه دوامداره او ټول ګډونه مرستې ته ضرورت دی. د کميسيون له نظره د دې ستونزو حلول د ټول مسئوليت دی او دغه مسئوليت د هېوادونو، نړيوال سازمانونو، د ارتباطي مسايلو پوهانو او محققانو کار دی. ترڅو په ګډه کار وکړي. او د نړۍ اطلاعاتي او ارتباطي سيسټم ته يو نوی نظم ورکړي.

په امریکا متحده ایالاتو او بریټانیا کې د دوه ګوندي سیستم د موجودیت دلایل

Oct 10 2025, 08:56 am Jul 13 2026, 12:05 am

خلاصه

دغه علمي، سياسي او څېړنېزه لېکنه د آمريکا او بريټانيا د دوه ګوندي سيسټم پر دلايلو باندې تمرکز کوي. آمريکا او بريټانيا هغه دوه هېوادونو څخه عبارت دی؛ چې د دوه ګوندي سيستم لرونکي دي. او د ديموکراسي او آزادۍ په برخه کې سرلارې هېوادونه شمېرل کېږي.  چې په امريکا کې جمهوريت غوښتونکي او ډيموکراټ دوه مهم ګوندونه دي او بيا په بريټانيا کې کارګر او ډيموکراټ دوه مهم ګوندونه دي.  خو د دوه ګوندي سيسټم د دلايلو په برخه کې هر هېواد ځانته دلايل لري. چې د هېوادونو تاريخي پس منظر او د هېوادونو سياسي جوړښتونو سره مستقيمه اړيکه لري. او دغه دوه عوامل د نورو عواملو ترڅنګ ددې باعث ګرځېدلي چې په امريکا او بريټانيا کې دوه ګوندي سيسټم مروج شي او همداسې دوام ولري.

اهميت: په دغه موضوع کې د بريټانيا او د آمريکا دوه ګوندي سيسټم په مقايسوي ډول څېړنه شوې ده؛ نو له همدې وجهې نه، د هېوادونو د دوه ګوندي سيسټم ورته والي او فرقونو پيدا کول، د سياسي اشخاصو، د سياسي محقيقونو لپاره، له لوړ سياسي- تحقيقي اهميت څخه برخورداره دی.

هدف: د آمريکا او بريټانيا د دوه ګوندي سيسټم عوامل پيدا کول، د دې  هېوادونو د دوه ګوندي سيسټم د دلايلو پرتله کول او همدارنګه د دغو عواملو اغيزه پر درېمګړی ګوندونه باندې څېړنه د دې ليکنې اصلي هدف جوړوي.

تګلاره: د دغې موضوع په څېړنه کې له کتابتوني، تحليلي مقايسوي او د مناقشې ميتودونو څخه استفاده شوې ده. معلومات او اطلاعات مو په منظم ډول راټول او بيا په ښه شکل د مونوګراف په بڼه ځای پرځای کړی دی.

پايله: آمريکا او بريټانيا له دوه ګوندي سيسټم څخه ځانته بېل بېل عوامل لري؛ چې له مهمو عواملو څخه يو تاريخي عامل او بل تخنيکي عامل دی. تاريخي عاملو کې، آمريکا د خپل آزادی اخيستلو نه وروسته د دې هېواد د سياسي نظام  پر څرنګوالي باندې بحثونه او لانجې رامنځته شوې.  يوه ډله د فدرالي نظام طرفداره او بله ډله د رياستي نظام طرفداره وه. نو همدا باعث شو چې دوه مهمې ډلې په دوه مهم ګوندونه باندې بدله شي. خو په بريټانيا کې بيا د اشرافو او عوامو خلکو ترمنځ د عادي افرادو پر سياسي، ټولنيزه او انفرادي حقوقو باندې له پخوا څخه  لانجې وي چې بلاخره په دې هېواد کې دوه ډلې رامنځته شوې يوه ډله اشراف وو او بله ډله عوام خلک. دغه دوه ډلې ورو ورو ځانته سياسي جوړښت اختيار کړ. او بلاخره دوه مهم ګوندونه رامنځته شو. خو ددې ترڅنګ بل عامل هغه د هېوادونو انتخاباتي سيسټم دی. د آمريکا په ولسمشريزه انتخاباتو کې او د بريتانيا کې په عمومي انتخاباتو کې  له FPTP [First Past The Post] ساده اکثريتي انتخاباتي سيسټم څخه استقاده کېږي؛ چې ددې انتخاباتي سيسټم د ميکانيزم پر اساس يوازې دوه قوي ګوندونه د پرمختګ چانس لري او د دريمګړيو ګوندونو د تضعيف باعث ګرځي.  نو دغه تاريخي عوامل او انتخاباتي عوامل ددې باعث ګرځېدلي چې په دغو هېوادونو کې دوه ګوندي سيسټم مروج شي.

!!!!ناآشنا دوسته

Jul 16 2025, 04:06 pm Jul 13 2026, 07:14 pm

ته زما د ژوند يو غوره او ښکلي فصل وي هغه فصل چي هيڅکله مي نه غوښتل پاي ته ورسيږې، خو بدبختانه د ليکلو په وخت کي د قلم رنګ خلاص شو او زموږ د ملګرتيا کتاب نيمګړي پاتي شو، ريښتيا غوښتل مي ووايم ما اميد درلوده زموږ کيسه داسي پای ته ونه  ورسيږي، اصلا دا هغه پای نه وو چي ما يي آرزو درلوده، ما غوښتل په خپله وعده عمل وکړو او هميشه په خوشحالي او خفګان کي يو ځاي اوسو، خو دا مې ځوروې چي تقدير زموږ په خوښه ندي نو هيله لرم د نړي خوشحالي ستا پښو ته ډيری شي او ته يو ښه ملګري پيدا کړي، په ياد ولره زموږ ملګرتيا ماته تر ټولو مهم څيز وو خو د تل لپاره غواړم بيا هيڅکله په چټ يا هم مخامخ دي ونه ګورم.

ناآشنا ته وروستي پيغام.....