To start downloading books

Please sign in or create an account.

آیا نارينه تر ښځو ځیرک (هوښیار) دي!؟

آیا نارينه تر ښځو ځیرک (هوښیار) دي!؟

آیا نارينه تر ښځو ځیرک (هوښیار) دي!؟

لیکوال - جواد میرزايي

ژباړه او لنډیز - ریاض مقامزی

ــــــــــــــــ

که د هر څه په اړه خبرې کوو، لومړی باید د هماغه موضوع پر ابتدايي ادبياتو (اصطلاحاتو) پوه شو. تر هر څه اول باید د کلمې مصداق دواړو جانبینو ته یو ډول وي او بیا دې د موضوع پر ماهیت بحث وکړي.

کله چې غواړو د ښځو او نارينه وو د ځيرکتيا په اړه وغږېږو، لومړی باید د ځيرکتيا پر تعریف پوه شو او کله چې په دې برخه کې یو جامع تعریف ترلاسه کړو بیا کولای شو چې د کره علمي څېړنو پر مټ خپله ادعا ثابته کړو.

 

اصلا ځيرکتيا څه ته وايي!؟

ډېری وخت وینو چې خلک هوش/ځيرکتيا ته له یوه اړخه ګوري. مثلا یو څوک لغاتونه ژر زده کوي، وايو ډېر لایق دی. خو په حقیقت کې هغه قوي لنډمهاله حافظه (Short-Term Memory) لري. 

ګاردنر پر دې باور و چې ځيرکتيا اته برخې لري. عبارت دي له: 

#لومړی| انځوريزه یا فضايي ځيرکتيا: یعنې د هر څه یا هر څیز د تجسم کولو وړتيا؛ دا ډول خلک په تجسمي هنرونو کې ډېر ځلیدلای شي. دوی نقشه پېژندل، انځورګري، معماري او ورته کارونه په خورا ښه شکل کوي. 

#دویم| ژبنۍ ځيرکتيا: یعنې له ژبې په ښه شکل ګټه اخيستل. لکه ويناوالي، مقالې لیکل او ...

#درېيم| منطقي یا ریاضیکي ځیرکتیا: په دې هوش پورې د خلکو د استدلال قوت تړلی وي او معمولا په درس ویلو او تحلیل کې پکارېږي. 

#څلورم| د آهنګ/موسيقۍ ځيرکتيا: یعنې د غږونو توپیر او زیر و بم پېژندل. دا هوش د سندرو ویلو او کمپوز جوړولو سبب کېږي. 

#پنځم| جسمي او حرکتي ځيرکتيا: کولای شو ووايو چې د بدن د غړو د مدیریت یو ډول دی. په ځینو لوبو کې د مشاهدې وړ وي. مثلاً کولای شو، چې ګوتې مو د یو بل خلاف لوري ته تاو کړو!؟

د موټر، سایکل او نورو نقلیه وسایطو د چلولو وړتیا له همدې ځیرکتیا سرچینه اخلي. 

#شپږم| د خلکو پېژندلو هوش: دا په حقیقت کې د هیجاني ځیرکتیا یوه برخه ده. د دې ځيرکتيا په مرسته انسان کولای شي د مقابل لوري احساسات درک کړي او همدا چاره ددې سبب کېږي چې له نورو سره ښې اړيکې جوړې کړو. 

#اووم| د ځان پېژندنې ځیرکتیا: دا هم د هیجاني ځیرکتیا یوه برخه ده، چې انسان ته د خپلو احساساتو د پېژندنې او مدیریت وړتیا ورکوي. يعنې هغوی چې دا ډول هوش ولري، کولای شي تر نورو په ښه شکل خپل احساسات کنټرول کړي.

#اتم| د طبیعت ځیرکتیا: البته ګاردنر په لومړیو کې ځیرکتیا په اوو برخو وېشلې وه؛ خو وروسته د طبیعت له هوش سره هم بلد شو. ددې ځیرکتیا لرونکي خلک «طبیعت» تر نورو ښه پېژني او مينه ورسره لري. 

ښايي ستړي شوې یئ او وايئ به چې ولې اصلي موضوع نه پیلوو. باید ووایو چې پورتنۍ مقدمې ته په کتو په ډاډ سره ویلای شو چې پوهان د ښځو او نارینه وو د مغز ډېرو توپیرونو ته متوجه شوې دي. مګر دا نظریه چې ((نارینه تر ښځو هوښیار دي)) هېڅکله نه تائيدوي. 

ځکه چې د «هوش» په معتبرو څېړنو کې چې ټول اړخونه پکې کتل کېږي، تر اوسه د دواړو جنسونو د ځيرکتيا/هوښيارۍ ترمنځ ډېر لوی توپير نه دی لیدل شوی. 

آن که له یوه اړخه وګورو ويلای شو، چې ښځې تر نارينه وو هوښیارې دي‌. ځکه چې د ښځو د مغز دوه نیمه کُرو (د مغز ښي او چپ اړخ - ژباړن) ترمنځ ډېرې اړيکې شته. له همدې امله د نارینه وو په نسبت د خبرو کولو ښه وړتیا لري. مګر دا هم یو طرفه ادعا ده، ځکه چې نارینه بیا په انتزاعي استدلال کې پیاوړي دي او قوي انځوريزه ځیرکتیا لري.

مګر ولې د نارینه وو اجتماعي برياوې تر ښځو ډېر دي؟ (د کمیت له اړخه) دا هغه پوښتنه ده چې باید ټولنپوهنه يې ځواب کړي. 

«ددې چارې علت هېڅکله دا نه دی، چې نارينه تر ښځو هوښیار دي؛ په قوي احتمال سره ویلای شو، د نرواکۍ له امله نارینه تر ښځو ډېر پرمختګ کوي. - ژباړن»

ــــــــ

نوټ - له دې وروسته هڅه کوم، چې لږې اوږدې لیکنې وژباړم. ښايي لوستل يې درباندې وغمېږي؛ خو ان شأالله بې ګټې به هېڅکله نه وي‌. په دې هیله چې په پوهه او معلوماتو کې مو یوه ښه اضافه شوې وي.

په درنښت!

Related Articles

د کرونا ضد درمل جوړ شول

 ليکنه ـ ریاض مقامزی  کرونا هغه ناروغي ده، چې په څه کم دوو کلونو کې، د نړۍ په لر او بر کې سلګونه زره انسانان ووژل. ددې وژونکې ناروغۍ د مړینې ارقام ځکه لوړ وو، چې د مخنیوي لپاره یې واکسین او معالجې ته یې درمل نه وو. همدارنګه ددې وایروس بدلېدونکې بڼه ددې سبب شوه، چې روغتیاپالان پرې ژر دقیقې و نه شي کړای، له همدې کبله ګڼ شمېر انسانانو خپل ژوند له لاس...

خپل مسوولیتونه درک کړئ

تاسو چې په خپل ژوند کې څه ډول مقام لرئ، یا څه ډول یاستئ، دا هرڅه تاسو په خپله ترسره او مسوول يې يواځې تاسو یاستئ. ستاسو نننی ژوند ستاسو د تېرو خیالاتو او عمل پایله ده، ستاسو خیالات او احساسات ستاسو په واک کې دي، څه ډول کار ترې اخلئ، پرېکړه یې هم په خپله ترسره کړئ. تاسو چې څه ډول سوچ یا فکر لرئ، خو مسوول يې تاسو یاستئ، د بریالیو او ناکامو خلکو ترم...

ړندې ستاینې او ړندې غندنې

ړندې ستاینې او ړندې غندنې د خلقیانو او کمونیستانو په وړاندې زموږ د روشنفکرانو ستاینې هم د هغو اخواني افراطیانو د غندنو غوندې  سرسرکي،  عقده یې دي او غیر منطقي دي. دا ډله خلک ځکه د خلقیانو ستاینه کوي چې دوی د موجاهید او اخواني ضد وو او زیات ملایان یې تر دنیا تیر کړل. خو که پوښتنه ترې وکړې چې له موجاید، اخوانې او تالیب څخه ولې کرکه لرې، وایي ځکه چې...

Recommended Articles

څنګه کولای شو ښه شخصيت ولرو؟

 په دې لیکنه کې به تاسو هغه لارښوونې ولولئ، چې تاسو ځانګړي کوي او خلک به مو شخصيت ته درناوی لري.   خپل ظاهر ته ارزښت ورکړئ د هرې اړیکې په شروع کې ظاهري شکل خورا اړین فکټور ګڼل کېږي. په هاروارډ پوهنتون کې ترسره شوې څېړنه ښيي، چې انسانان ظاهر ته په کتو په لومړۍ ليدنه کې د مقابل لوري په اړه له ۳ نه تر ۷ ثانيو پورې  قضاوت کوي.  ددې لپاره چې ځانګړي و ا...

د حافظې د پیاوړتیا څو لارې

هغه حقیقت چې د عمر په زیاتېدو سره حافظه له منځه ځي، دلیل نه شي کېدای چې ونه شو کولی د له منځه تللو طریقه یې ډېره سسته کړو. څېړنو ښودلې ده چې موږ کولی شو د امکان تر حده حافظه وساتو، اجازه راکړئ دغه عملي لارې وسپړو.  د حافظې د قوي کېدلو څو لارې  ژور فکر وکړئ چې فعاله حافظه مو بهتره شي: فعاله حافظه تقریباً ستاسو د مغز د یادښت کتابچه ده، چېرته چې نوي...

اعصاب په کومو شيانو کمزوري کېږي

د انسان په وجود کي اعصاب تر ټولو مهمه برخه ده، د انسان ټولي چاري او فعالیتونه د همدغي ناحیې څخه کنټرولېږي.لاندي ځیني مهم ټکي دي چي په پام کي نیول یې د ذهن په سالم ساتلو کي مرسته کو. - د سهار چای نه چیښل:هغه خلک چې د سهار چای نه چیښي په بدن کي یې د شکري اندازه راکښته کېږي، په نتیجه کي یې دماغ ته په کافي اندازه مواد نه ور رسېږي او دماغ کمزوری کېږي....