To start downloading books

Please sign in or create an account.

imranghani 2 years ago 1,180
د بیزو تڼاکې یا Monkey pox څه ډول ناروغي ده؟ نښې نښانې یې څه دي

د بیزو تڼاکې یا Monkey pox څه ډول ناروغي ده؟ نښې نښانې یې څه دي

بیزوتڼاکې یاMonkey pox  څه ډول ناروغي ده؟ نښې نښانې يې څه دي

ژباړه: لېمه رحماني

 

بیزوتڼاکې Monkey pox، يو وژونکى وایروس دی، چې د تي لرونکو حیواناتو ځینې ډولونه پرې اخته کېږي. انسانانو ته د وایروس لېږد په معمولي ډول په یاده ناروغۍ د اخته څارویو سره د نېغ په نېغه اړيکې درلودلو له کبله کېږي. د دې شونتيا هم شته چې د اخته شوي څاروي د غوښې له خوړلو هم وایروس انسانانو ته ولېږدېږي. سربیره پر دې، وایروس له اخته کس نه بل کس ته هم لېږدول کیداى شي. دا ناروغي د مرکزي او لویدیځې افریقا په لرې پرتو سیمو کې ډېره عامه ده. په دې وروستیو ورځو کې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې خلک د مونکي پوکس د خپرېدو په اړه ډېر اندېښمن شوي دي. په اروپايي او امريکايي هېوادونو کې هم په ياده ناروغۍ د اخته کسانو راپورونه ثبت شوي. روغتیا پوهان اټکل کوي چې په وایروس اخته کسان ممکن له افریقا څخه د نړۍ نورو برخو ته يې سفر کړی وي او دغه وایروس يې له ځان سره لېږدولى وي. په ثبت شويو قضیو کې ٩ تایید شوې قضیې له انګلستان څخه، ۱۴ تایید شوې قضیې او ٢٠ شکمنې قضیې له پرتګال څخه ، ٧ تایید شوې قضیې او ٢٩ شکمنې قضيې له اسپانیا څخه، ١٧ شکمنې قضیې له کاناډا څخه، یوه تایید شوې قضیه له سویډن څخه او د فرانسې او استرالیا څخه یوه یوه مشکوکه قضیه وه، چې د ١٠ هېوادونو څخه د ټولو ثبت شویو قضیو شمېر ١٠٧ ته ورسېده. 

 

د ناروغۍ نښې نښانې څه دي؟

مونکي پوکس په معمولي ډول له يوې تبې پیلېږي. په لومړنیو نښو کې ناروغ تبه، د سر درد، د پوستکي په ځينو برخو کې پړسوب، د ملا درد، د عضلاتو درد، او خپګان لري. کله چې تبه پیل شي، د پوستکي تڼاکې هم ورسره وده کوي، ډیری وختونه د دغو تڼاکو راختل له مخ نه پیل کېږي او بیا د بدن نورو برخو ته خپرېږي. په ټولیزه توګه دغه تڼاکې د پښو او لاسونو پر مخ ليدل کېداى شي. يوه ايراني روغتیاپوه ويلي چې: "د پوستکي ستونزې د تبې له پیله درې ورځې وروسته راڅرګندېږي. په ٩٥٪  قضیو کې په مخ باندې، ٧٥٪ قضيو کې په لاسونو او پښو او همدارنګه په ٣٠٪ نورو قضيو کې په تناسلي برخو باندې بخار راخيژي." د ککړتیا ټوله موده يې په ټولیزه توګه د ٧-١٤ورځې وي خو کیدای شي په ځینو پېښو کې د ٥-٢٠ ورځو پورې هم اوږده شي. 

په ناروغۍ د اخته کېدلو لاملونه

وایروس د اخته تن له پوټکي سره د نېغ په نېغه اړيکې درلودلو له کبله لېږدول کېږي. د اخته تن د وسایلو لکه د ناروغ بستره یا لوښو سره د نږدې اړيکې له لارې هم لېږدېدای شي. د ناروغ د تنفسي ذراتو له لارې هم روغ تن ته دغه وایروس لېږدېدای شي. همدارنګه، وایروس د سترګو، پزې (پوزې) یا خولې له لارې هم، بدن ته ننوځي. دا ناروغي پخوا د جنسي لېږدېدونکي انتان په توګه نه وه پېژندل شوې، خو اوس څرګنده شوې ده چې د جنسي اړیکو پرمهال هم د ياد وایروس د لېږد شونتيا شته ده.

 

د ياد وایروس خطرونه او ناوړې پايلې

دغه وایروس د سترګو د خرابېدلو او ان تر دې چې د ړندېدو لامل هم کېداى شي. د مونکي پوکس وایروس د پوستکي د ناروغيو لامل کېږي او د وایروس د ودې پر مهال د پوستکي رنګ ورسره بدلون مومي؛ ان دا چې کېداى شي دغه تڼاکې په زخمونو بدلې شي، چې په پايله کې د پوستکي د سطحې د خرابېدو لامل هم وګرځي. دغه وایروس کولاى شي چې د ودې پر مهال خپل ځان دماغ او شوکي نخاع ته ورسوي او د ماغزو دغه برخه فلج کړي. د ماغزو د دغې برخې په فلجېدو سره د انسان د مړينې لامل هم کېدای شي.  

بله د اندېښنې وړ خبره دا ده، چې یاده ناروغي تر دې مهاله کومه ځانګړې درملنه نه لري، خو يوازې د خپرېدو په مخنیوي کوونکو تدابیرو سره کنټرولېداى شي. دغه وایروس د کوویډ – ١٩ په اندازه د اندېښنې وړ نه دی؛ ځکه چې د برېټانیا د عامې روغتیا وزارت په وینا عامو خلکو ته خطر پکې کم دی. روغتیاپوهان وايي د مونکي پوکس وایروس د لېږد سرعت د کوویډ – ١٩ وایروس په پرتله خورا ورو دی؛ نو ويلاى شو چې دا اند ناسم دی، کوم چې وايي دغه ناروغي د نړۍ په کچه په ډېره چټکۍ سره د خپرېدو په درشل کې ده او نړۍ ښايي يو ځل بيا د کورونا په شان د يوې وبا سره مخ شي.

Related Articles

هيپاتیا؛ ریاضي پوهه او فیلسوفه

لیکنه ـ ریاض مقامزی  د نړۍ د علمي يون په فلسفي او ریاضيکي برخه کې د سرلارو له جملې د "هيپاتيا" نوم هم د یادلو وړ دی. نوموړې د نړۍ یوه نوموتې مخترعه، ریاضي پوهه او فیلسوفه وه. په دې لیکنه کې به یې په اړه کافي معلومات ومومئ. هيپاتيا که څه هم ددې سترې فیلسوفې او ریاضی پوهې د زېږېدو دقیقه نېټه نه ده معلومه، خو ويل کېږي هغې د څلورمې زیږديزې پېړۍ په و...

صوفي او بیزو

لیکنه ـ ریاض مقامزی   په یوه حکایت کې راځي چې، صوفي د ونې سيوري ته ناست و. بيزو د کوپرې ګوزار ورباندې وکړ. صوفي کوپره په ګورت کې ونيوله. د هغې د منځ شيدې/اوبه يې وڅښلې. کوپره يې وخوړه او د کوپرې له پوټکي يې ځانته کاسه جوړه کړه.   درسونه په نړۍ کې دوه ډوله انسانان ژوند کوي؛ عادي او عالي. کله چې له عادي انسانانو سره بد وشي، احساساتي کېږي او د ژ...

د ابوریحان البیروني لنډ ژوندلیک!

لیکنه ـ ریاض مقامزی  په لومړيو کې چې اسلامي نړۍ د مسلمانو له خپلمنځي جګړو، فساد او بې اتفاقۍ پاکه وه، مسلمانان په علمي برخه کې د نړۍ سرلاري وو. آن د اکثرو علومو بنسټ مسلمانانو کېښود او همدارنګه د وخت موجوده علومو ته یې بېساری پرمختک ورکړ. یو له همدې علمي اشخاصو څخه چې په اکاډميکه برخه کې ټولې نړۍ ته یو مثال دی او نږدې ټول مسلمانان پرې ویاړي، "ابو...

Recommended Articles

څنګه کولای شو ښه شخصيت ولرو؟

 په دې لیکنه کې به تاسو هغه لارښوونې ولولئ، چې تاسو ځانګړي کوي او خلک به مو شخصيت ته درناوی لري.   خپل ظاهر ته ارزښت ورکړئ د هرې اړیکې په شروع کې ظاهري شکل خورا اړین فکټور ګڼل کېږي. په هاروارډ پوهنتون کې ترسره شوې څېړنه ښيي، چې انسانان ظاهر ته په کتو په لومړۍ ليدنه کې د مقابل لوري په اړه له ۳ نه تر ۷ ثانيو پورې  قضاوت کوي.  ددې لپاره چې ځانګړي و ا...

د خپل مخ پوستکی څنګه ښکلی کړو

د خپل مخ پوستکی څنګه ښکلی کړو، چې د هرچا د خوښې وړ وګرځي؟پر پوستکي مختلف داغونه د مختلفو عواملو له امله پیدا کېدی شي لکه د لمر د وړانګو له امله، د ځینو درملو د استعمال له امله او یا کېدای شي د عمر په زیاتېدا سره هم ځینې نښې نښانې را څرګندې شي. په همدې اساس د هر عامل له وجې د پوستکي د داغونو درملنه هم په جدا ډول سره کېږي، چې باید توپیر یې وشي، لکه...

کوټه سنګي ته ولې کوټه سنګي وايي؟

ځینې کسان په دې اند دي چې د کوټه سنګي نوم اصلا د هغې ډبرېنې کوټې څخه اخیستل شوی دی چې یو وخت په میرویس میدان کې جوړه شوې وه.ویل کیږي کله چې د دغه ځای د سړکونو کرښې وکښل شوې د سړکونو د تقاطع په نقطه کې یعنې په څلور لارې کې د ساتونکي لپاره د ډبرو یوه خونه جوړه شوه له همدې امله دا سیمه په کوټه سنګي یا د ډبرو د کوټې په نوم ونومول شوه.خو اصلا د دې  سیمې...