To start downloading books

Please sign in or create an account.

په خصوصی حقوق کې د کرونا تاوان || Compensation of losses due to Corona in Private law

په خصوصی حقوق کې د کرونا تاوان || Compensation of losses due to Corona in Private law

نام نویسنده: محمدمصطفی محمدیار (کارشناس ارشد در رشته حقوق خصوصی)

Writer’s name: Mohammad Mustafa Muhammadyar

هغه مسله چې نن ورځ هرڅوک، په هر عمر او هر کونج کې اوریدلي او ویره لري د کرونا تراژیدي ده چې یو څوک په مختلفو لارو اخته کوي، مګر هغه څه چې د طبي مسلو او جزایی حقوق او نور سره سره، ځای لا هم خالي دی، څنګه د خصوصي حقوق په ډګر کې د کرونا ویروس له امله رامینځته شوي زیانونه جبرانول دی.

بايد يادونه وشي چې د خصوصي حقوق له نظره يو کس په درې ډوله په کرونا ويروس اخته کېږي، هغه دا چې د خپل عمل له لارې، د بل کس له خوا په مستقيم (بالمباشرت) او غير مستقيم (بالتسبیب) ډول، چې هر يو يې په جلا توګه، په لاندې بحث کېږي.

شخصي عمل:

په دې ډول کې، یو څوک په خپل ضرر کې په قصدي یا غیر قصدي توګه د کرونا ویروس لرونکی شیان او سطحو ته نږدې کیږي او له هغه سره اړیکه نیسي. لکه یو څوک چې په ویروس اخته یوې دروازې ته لاس اچوي او بیا یې لاسونه په سترګو، پوزې یا خولې کې اچوي او د کرونا په جال کې بند پاتې کیږي او یا هغه د کرونا د خپریدو مخنیوي څرنګوالي په اړه نور طبي مشورې له پامه غورځوي. په دې توګه، د "اقدام" د فقهي او حقوقي قاعدې او د شخصي مسؤلیت د اصولو له مخې، پرته له خپل شخص څخه بل څوک د تاوان ورکولو مسؤلیت نلري. ځکه چې دا هغه څوک دی چې د خپل ځان په خلاف یې عمل کړی دی او هغه پخپله مسؤل دی او د هغه د حالت مسؤول بل څوک نه دی. ځکه چې په دې کار کې بل چا رول نه دی لوبولی او هغه څه چې له هغه څخه ترلاسه شوي وو، دا یو بلا و چې هغه یې د ځان لپاره اخیستی و.

مستقيم (بالمباشرت) عمل:

په دې حالت کې، الف شخص، چې په کرونا ویرس اخته شوی وي، په مستقیم ډول او پرته له واسطه څخه ب شخص اخته کوي. لکه کله چې الف، ب په غیږ کې نیسي او له دې فزیکي تماس څخه د لومړي کس ویروس دویم کس ته خپریږي او هغه هم په ناروغۍ اخته کوي.

په دې حالت کې، متضرر د مدني قانون د 776 مادې په استناد کې چې په لاندې ډول دي: "که څوک په خطا یا تقصیر بل چاته ضرر ورسوی، په تعویض ورکولو مکلف دی" د قانوني لارو له لارې او د عدلي او قضایي تعقیب سره، هغه سړی څخه تاوان لټوی چې زیان یې رسولی دی. پولیس، د عدلیې وزارت حقوقي ریاستونه او محکمې د قانوني تعقیبلو لارونه ده. په دې صورت کې عمد او غیر عمد، قصد او غیر قصد د ضرر رسوونکو په معافیت کې رول نه لوبوي او د متضرر سړی په غوښتنه، ضرر رسوونکی سړی مکلف دی چې خپل مسؤلیت ترسره کړي.

غیرمستقیم (بالتسبیب) عمل

په دې حالت کې الف سړی سبب کیږي چي ب سړی، ج سړی ته ویروس انتقال ورکی. په دې صورت کې، د پخوانۍ قضيې برعکس، منځګړی شته او د ضررناک فعل یا د فعل پریښودل په غیر مستقیم ډول او د بل چا لخوا زیانمن ته رسیدلی ده.

پوښتنه دا ده چې د سبب و مباشر په ګډون صورت کې څوک مسؤل دی؟ مدني قانون په 763 ماده کې په واضح ډول داسی وایي: «که په یوه ضرر کښی مستقیم ضرر رسوونکی او متسبب یو ځای شی نو هر یو چه تعدی کړی وی یا متعدی وی، ضامن گڼل کیږیږ که دواړه شریک وو نو په شریکه د ضمان په ورکولو مکلف ګڼل کیږی.» د دې مادې د لومړۍ برخې په تفصیل کې باید وویل شي، که د مثال په توګه، یو هوښیار سړی یو لیونی تحریکوی چی په ج کې برید وکې، او د لیوني شخص د ج سره د فزیکي تماس په نتیجه کې، ج په ویروس اخته کیږي.

په دې مثال کې، هوښیار سړی عمد درلوده و او د یو لیونی کس په منځګړیتوب سره چې معنوي عنصر نلري او هیڅ قصد او عمد یې نه درلوده، ج ویروس ته تسلیم کړ.

د مادې د دویمې برخې په تشریح کې باید وویل شي، که دواړه هوښيار، عمد لرونکي او قاصد وي او له يو بل د ګډون سره ج په ویروس کې اخته وکي، دواړه بايد د پورتني متن له مخې د هغه زيان چي وارد کړي جبران وکي.

هغه څه چې د جبران وړ ګڼل کیږي هغه مادي مصارف دي چې متضرر شوي کس یی ورکولي لکه د درملنې پیسی، د درمل، د لار کرایه تر ډاکټر دفتر پوری، د ډاکټر فیس او هغه ورځې چې د کار او وظیفې څخه پاتی شوي او په روغتون کې بستری وو او د رخصتۍ له امله یې معاش څخه لګ شوي او له لاسه ورکړې وي او د معنوی زیانونو جبران د مدني قانون د 778 مادې د 1 فقری سره سم چې داسې په کې راغلي: «تعویض ورکول د معنوی ضرر سنجولو ته هم شامل دی.» او دلته، معنوي زیان هغه زیان دی چې متضرر سړی خپل امید د بیا رغونې او ژوند ته د بیرته راستنیدو لپاره لاس څخه ورکړی وو.

د پایلې په توګه، یو څوک د خپلو اعمالو په واسطه په کرونا ویروس اخته کیږي، پدې حالت کې هیڅوک د تاوان ورکولو مکلف ندي؛ یا په مباشرت او یا په تسبیب کې. د مباشرت په صورت کې، مباشر سړی د تاوان جبران ورکوی و په تسبیب کې عمد لرونکی کې.

نشانی نخستین بار نشر این مقاله در زبان دری در «روزنامه صبح کابل»

https://subhekabul.com/%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87/afg-society-people-coronavirus/

لینک نسخه پشتو این مقاله در «روزنامه صبح کابل»

https://subhekabul.com/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87/afg-society-people-coronavirus/

لینک نسخه دری این مقاله در «وبسایت جمعیت اصلاح افغانستان»

https://www.eslahonline.net/2022/08/29/compensation/

لینک نسخه دری این مقاله در «وبسایت کتابتون»

https://ketabton.com/articles/1137

صفحه فیسبوک مربوط به عکاسی از همین نویسنده

https://www.facebook.com/PhotographyMuhammadZai

صفحه تویتر همین نویسنده، برای دستیافتن به لینک سایر نوشته‏ها و مقاله‏های وی که در دیگر رسانه‏ها به نشر رسیده‏اند

https://twitter.com/Mohamma06817432

صفحه لینکدن همین نویسنده، برای اطلاع از سایر سویه تعلیمی، تحصیلی و تجربه و سابقه کاری وی

https://www.linkedin.com/in/mohammad-mustafa-muhammadyar-16099b177/

Related Articles

انلاین ډول ډاکټر څخه

د حبیب الله جبارخېل صاحبزاده په نوم يو #وطندار  داسې #اپلکېشن جوړ کړی چې په مرسته يې #افغانستان کې ناروغان کولای شي #ډاکټر سره په #انلاين بڼه وخت واخلي او دغه راز د #وینې #معاینات په هر #لابراتوار کې چې په ښه میتود او ارزانه قیمت ترسره کیږي، لاسرسی ولرئ. په دې اپلکېشن کې د #افغاني #روغتونونو په اړه معلومات هم موندلی شئ چې د کومو ناروغانو درملنه په...

حيواني محرقه څه ډول ناروغي ده؟

ژباړه ـ ریاض مقامزی   په نړۍ کې ګڼ شمېر وژونکې ناروغۍ د انسان ژوند ګواښي؛ یو له دې ناروغيو څخه حيواني محرقه (بروسلوز) ده. دا د نړۍ له عامو ناروغيو څخه ګڼل کېږي، چې هر کال ډېری انسانان د نه درملنې له کبله وژني. تاسو به په دې لیکنه کې د همدې ناروغۍ پر پېژندنې، تاریخچې، ډولونو، علایمو، تشخیص او مخنيوي پوه شئ.  د حيواني محرقې تاریخچه په “۱۸۸۶” میلا...

آبی نهنګ

#آبي_نهنګ#د_خلقت_يو_ستر_رازد مځکي کُره کي تر ټولو لوي حيوان، چي تر اوسه پېژندل سوي د آبي نهنګ (Balaenoptera musculus) په نوم حيوان دي. بالغ آبي نهنګ اوږدوالي 30 متر ته رسيږي، چي وزن ئې له 170 څخه تر 180 ټنه پوري وي. يعني د آفريقا لوي وچي د 30 لويو فيلانو څخه يو آبي نهنګ جوړيږي!د آبي نهنګ په باره کي معلومات هغه وخت کره سول، چي په 2015 م کال کي د کان...

Recommended Articles

که دا عادتونه خپل کړئ له غربت څخه خلاصېږئ!

لیکنه ـ ریاض مقامزی دا به سمه خبره وي، چې شتمني له قسمت سره تړلې ده؛ خو دا خبره هم هېڅکله غلطه نه ده، چې ستاسو عادات په دې برخه کې رغنده رول لري. که تاسو هر څومره ډېرې پیسې ولرئ؛ مګر پر مصرف، پانګونې او نورو لاروچارو پوه نه شئ ډېر ژر به مو غربت د کور تر دروازو ورسېږئ. یا که ډېر غریب هم یئ؛ مګر دا لارښوونې عملي کړي، نو ډېر امکان شته، چې له غربت څخه...

څنګه کولای شو ښه شخصيت ولرو؟

 په دې لیکنه کې به تاسو هغه لارښوونې ولولئ، چې تاسو ځانګړي کوي او خلک به مو شخصيت ته درناوی لري.   خپل ظاهر ته ارزښت ورکړئ د هرې اړیکې په شروع کې ظاهري شکل خورا اړین فکټور ګڼل کېږي. په هاروارډ پوهنتون کې ترسره شوې څېړنه ښيي، چې انسانان ظاهر ته په کتو په لومړۍ ليدنه کې د مقابل لوري په اړه له ۳ نه تر ۷ ثانيو پورې  قضاوت کوي.  ددې لپاره چې ځانګړي و ا...

د حافظې د پیاوړتیا څو لارې

هغه حقیقت چې د عمر په زیاتېدو سره حافظه له منځه ځي، دلیل نه شي کېدای چې ونه شو کولی د له منځه تللو طریقه یې ډېره سسته کړو. څېړنو ښودلې ده چې موږ کولی شو د امکان تر حده حافظه وساتو، اجازه راکړئ دغه عملي لارې وسپړو.  د حافظې د قوي کېدلو څو لارې  ژور فکر وکړئ چې فعاله حافظه مو بهتره شي: فعاله حافظه تقریباً ستاسو د مغز د یادښت کتابچه ده، چېرته چې نوي...