To start downloading books

Please sign in or create an account.

فلسفه څه ته وايي؟

فلسفه څه ته وايي؟

 

د فلسفې لفظ د دوو یوناني (Philien) چې د یو شي د خوښولو مانا لري او (Sophia) چې د پوهې مانا لري، جوړ شوی دی. کله چې دا دواړه الفاظ سره یو ځای شي نو د (علم خوښوونکي) مانا ارائه کوي. په ټوله کې فلسفه د هغو اصولو د پېژندلو پوهه ده، چې د هستیو د ذاتي پېژندنې لپاره انسان ته ښوونه کوي او د بېلابېلو موجوداتو لومړنیو حقایقو او د هغوي د رامنځته کېدلو په علتونو یې سر خلاصوي. که په ټولیز ډول خبره وکړو نو فلسفه د دې پوښتنې د حل په هڅه کې ده، چې نړۍ او ژوند او په هغوي کې شته قوانین ولې منځته راغلي دي؟

 

ته څوک یې؟ نړۍ ولې پیدا شوې ده؟ نړۍ څنګه پیدا شوې ده؟ هغه څه چې په نړۍ کې کېږي تر شا یې کومه اراده او موخه شته؟ تر مرګ وروسته ژوند شته دی؟ او نورې دې ته ورته پوښتنې. فلسفه ډیره لرغونې ده او د ژوند په بېلابېلو پړاونو کې بېلابېلو انسانانو په دې تړاو کار کړی د دې لړۍ له پیله تراوسه چې د پېښو په اړه هر څومره څرګندونې شوي دي تقریبا ټولې یې په لاندې پنځو سیستمونو کې لوستل کېږي:

 

۱: سکیپټیسېزم (Skepticism)

۲: ایډیالېزم (Idealism)

۳: ماټریالېزم (Materialism)

۴: دوالېزم (Dualism)

۵: پراګماتېزم (Pragmatism)

 

۱: سکیپټیسېزم (Skepticism) د دې سیستم ملاتړي بشري شعور ړوند ګڼي او د دې وړ یې نه بولي چې مسایل دې درک کړي او په سمه مانا دې وپېژني. دوي وايي چې موږ دې نړۍ ته پټې سترګې راغلي یو او په دې نه شو پوهیدلی چې د څه لپاره راغلي یو او چېرته یو؟ دوي دا ښه ګڼي چې هرې پوښتنې ته ووايي (نه پوهېږو) او همدا نه پوهیدل یو ډول (پوهه) هم ګڼي. دوي په دې باور دي، چې هر چاته هغه څه ریښتیا ښکاري، چې عقیده پرې لري او څوک چې په څه عقیده لري هماغه ریښتیا هم دي.

 

۲: ایډیالېزم (Idealism) د دې سیستم ملاتړي شعور تر مادې مخکې ګڼي او په دې باور لري چې نړۍ تر هغې وروسته منځته راغلې ده. دوي نړۍ د انساني شعوري ځواک په مرسته د پېژندنې وړ ګڼي. دا ډله له مرګه وروسته ژوند هم مني او د تلپاتې او ښه ژوند خطاب ورته هم کوي.

 

۳: ماټریالېزم (Materialism) د دې سیستم ملاتړي هر څه د طبیعت په ټټر منځته راغلي او بېرته همدې ته ستنېدونکي ګڼي. دوي وایي چې انساني شعور دا وړتیا لري چې په طبیعي پېښو څېړنې وکړي او قوانین یې په سمه مانا وپېژني دوي (ماورا‌‌ءالطبیعه) یانې (تر طبیعت اخوا) په کوم څه باور نه لري او دا د بشري شعور یوه تصوري زېږنده بولي. لنډه دا چې دوي هیڅ ډول دین او مذهب نه مني او نړۍ د یو تصادف په پایله کې رامنځته کیدونکي ګڼي. دې سیستم ته ارسطو وده ورکړه بیا په منځنیو پیړیو کې ورک شو بیا بېرته (کانټ) راژوندی کړ.

 

۴: دوالېزم (Dualism) د دې سیستم ملاتړي روح له مادې وړاندې پیدا شوی ګڼي. دوي باور لري چې ټوله نړۍ او پکې موجود شیان ټول د یوه ستر ځواک په هوډ او اراده جوړ شوي او ټوله واکمني ورته منسوبه ده. دوي نه د ماټریالېزم او نه هم ایډیالېزم سره ورته والی لري په دې مانا چې دوي هم طبیعت مني او هم ماوراءالطبیعه. دوي د ماټریالېزم خلاف وايي چې د انسان عقلي کمزوري د دې مانا نه لري چې څه درک نه کړي یا یې ونه ویني او د نشت حکم دی پرې وکړي.

 

۵: پراګماتېزم (Pragmatism) د دې سیستم ملاتړي د هر څه په اړه د پوهیدنې لار څېړنه بولي او په دې باور لري چې د پنځګونو حواسو له لارې کوم څه ترلاسه کېږي همدا حقیقت دی. دوي وايي چې په هماغه څه باید ځان پوه کړو چې انساني ژوند ورته اړتیا لري او عقل یې پېژندلی شي. دوي د ماټریالېزم او ایډیالېزم سره خلاف دي. دا سیستم نن سبا د فلسفې په ډګر کې ډیر دود هم دی.

 

طارق تسل

Related Articles

طالبانو ورونو ته د اشرف غنی په اړه

حتمن یی ولولی ـ خاص کر طالبان ورونه!!!د افغانستان حتمن یی ولولی ـ خاص کر طالبان ورونه!!!د افغانستان  ولسمشر اشرف غني د اقتصاد پروفيسر او د دوه دکتورا لرونکی  چالاکه او هوښيار انسان وه! ډاکټر غني د نړيوالو خلاف خپل ملي ځواک ته پټ امر کړی و، چې د طالبانو سره ونه جنګېږي، او پرېږدي چې طالبان ټول افغانستان په ارامه بې له جګړې ونيسي، او همداسې وشول، چې...

که مو انګلیسي ښه نه وي،  څنګه په انګلیسي ژبه مالومات پلټلی شئ؟

که مو انګلیسي ښه نه وي،  څنګه په انګلیسي ژبه مالومات پلټلی شئ؟ لاندې اسانه طریقه وکاروئ  ۱. خپله پوښتنه مو لنډه په دقیقه پښتو ژبه ګوګل ټرانسلیټ کې واچوئ له یو کلیک ورسته سمه دمه انګلیسي پوښتنه ترې جوړیږي. ۲. پوښتنه له ګوګل ټرانسلیټ څخه را کاپي کړئ او په ګوګل سرچ انجن یا چټ جې پي ټي کې یی واچوئ په یو کلیک د خدای زور مالومات درته چمتو کوي. ۳. له...

نړۍ او ژوند

  لیکنه: وقار ابراهیمي اوسنۍ نړۍ د انسان لوړتيا او آرامه د بل انسان په ماتیدلو او غورځولو کې نغاړلې ده، چې په دې انسانانو کې ځینې وخت موږ او تاسو هم د نورو د ناوړه او ژوند ځورونکي هدفونو ښکار کېږو؛ یا په ځینې خپله موږ او تاسو د طبیعت بې انصافي له امله اړ کېږو؛ چې د نوروځورولو، کینې، او غچ اخېستلو ته لېواله شو.    د هر انسان هدف برترۍ او په ژوند...

Recommended Articles

د نارينه د جنسيت د هورمون د کمېدو سببونه

هورمونونه په بدن کې ورو ورو خو ژور او دومداره اغېز لرونکي کيمياوي مواد دي، هورمونونه ورو ورو تاثیر پيلوي خو دا تاثيرات یې بیا د ډېر وخت لپاره دوام کوي، هورمون د کاربون هيدرات او شکرو غوندې نه دي چې يو کس ته لس دقيقې غښتلې انرژي ورکړي لس دقيقې وروسته بيا بېرته خپل ټول تاثير له لاسه ورکړي، د هورمونونو تاثير د زيات وخت لپاره دوام کوي. د انسان په بدن...

خرمهره؛ تاسو یې په اړه څومره پوهېږئ!؟

 لیکوال: لطیف یاد په پخوانیو وختونو کې به خرو ته اوربشې ورکول کیدلې، چې ددغو اوربشو د خوړلو په پایله کې به تر څو کلونو وروسته د خرو د ژبې لاندې  وینه ټینګه  او غلیظه شوه او د یوه مرغېړي (غُدې) بڼه به یې ونیوله. وروسته به یې دغه مرغېړي (غُده) د خرو د ژبې د لاندینۍ برخې نه  د جراحي عملیاتو (آپریشن) په تر سره کولو وویستله او په جوشو شیدو (پیو) کې به...

اعصاب په کومو شيانو کمزوري کېږي

د انسان په وجود کي اعصاب تر ټولو مهمه برخه ده، د انسان ټولي چاري او فعالیتونه د همدغي ناحیې څخه کنټرولېږي.لاندي ځیني مهم ټکي دي چي په پام کي نیول یې د ذهن په سالم ساتلو کي مرسته کو. - د سهار چای نه چیښل:هغه خلک چې د سهار چای نه چیښي په بدن کي یې د شکري اندازه راکښته کېږي، په نتیجه کي یې دماغ ته په کافي اندازه مواد نه ور رسېږي او دماغ کمزوری کېږي....