To start downloading books

Please sign in or create an account.

Hikmatullah Yousafzai 3 years ago 735
د اسلامي فقهي له نظره په جزایي مسولیت باندې د ناپوهۍ، خطا او نسیان اغیزې

د اسلامي فقهي له نظره په جزایي مسولیت باندې د ناپوهۍ، خطا او نسیان اغیزې

د اسلامي فقهي له نظره په جزایي مسولیت باندې د ناپوهۍ، خطا او نسیان اغیزې!
لومړۍ برخه: په جزایي مسولیت باندې د ناپوهۍ اغېز!
په اسلامي شریعت کې د لومړنیو مبادیو نه یوه مبدا دا ده چې جنایتکار د ناروا کار په کولو باندې نه نیول کېږي، څو یې په تحریم باندې پوره پوه نه وي، او که نه نو مسولیت پرې نشته، د نا روا کار په تحریم باندې د پوهې په برخه کې دا کافی ده، چې د پوهېدلو لپاره یې امکان موجود وي، او وکولای شي چې هغه نصوصو ته د مراجعی یا د اهل الذکر (علماؤ) څخه د پوښتنې له لارې، چې هغه د تحریم مؤجب او په تحریم باندې یې پوه وي، ځان پوه کړي، همدا وجه ده، چې فقها وایي: په دارالاسلام کې په شرعي احکامو باندې د ناپوهۍ معذرت نه منل کېږي، مکلف شخص په شرعي احکامو باندې په هغه صورت کې عالم ګڼل کېږي، چې په هغو باندې یې د علم راوستلو امکان موجود وي او دا ضرور نه ده، چې فعلاّ دی ورباندې پوره پوه او عالم وي، له همدې کبله محرم نصوص د دارالاسلام ټولو اوسېدونکو ته پوره معلوم نه وي، بلکې څه نا څه ور معلوم وي، اسلامي شریعت په احکامو باندې فعلي پوهه شرط نه بولي، ځکه چې دا شرط له یوې خوا خلکو ته حرج پیدا کوي او له بلې خوا د نا پوهۍ د ادعا لار خلاصوي او د نصوصو تنفیذ معطلوي.
دا چې ومو ويل د اسلامي شریعت عامه قاعده ده او هيڅ استثنا نه لري او دا چې فقهاو د هغه چا د ناپوهۍ ادعا منلې ده، چې څوک په کوم ځانګړی ځای کې استوګنه لري او د مسلمانانو سره یې تګ را تګ نه وي موجود یا تازه مسلمان شوي وي او د مسلمانانو په منځ کې نه وي اوسېدلی، نو دا د هغه عامې قاعدې څخه استثنأ نه بلکې د هغې اصلي قاعدی تطبيقي صورت دی، چې وا یي هيڅوک د ناروا کار په کولو باندې چې په تحریم یې پوه نه وي او د پوهېدلو امکان یې نه وي موجود مسول نه دی، ځکه چې دا رنګه خلکو ته په هغو احکامو باندې علم لرلو زمینه نه وه مساعده او د اسلامي شریعت په احکامو پوه نه ګڼل کېږي، مګر که د ناپوهۍ د ادعا خاوند د مسلمانانو او پوهانو په منځ کې استوګنه او تګ راتګ درلود یعنې په شرعي احکامو باندې یې د پوهې امکان موجود و، د هغه د ناپوهۍ ادعا د منلو وړ نه ده، د شرعي نصوصو په معنی باندې ناپوهي داسې ده، لکه په خپله نصوصو باندې ناپوهي یعنې د دې دواړو حکم یوشان دی، که جنایتکار ادعا وکړي، چې محرم نص د فعل په تحریم باندې دلالت نه کوي، یا بل کوم نص هغه نا روا فعل مباح یا نا روا کړي، دی نو په دې ادعا یعنې د نصوصو په حقیقي معنی او مدلول باندې یې نا پوهي ورڅخه جزایي مسولیت نه شي لري کولی.
دېته د قوانینو په ژبه په تفسیر کې خطا ويل کیږي، په اسلامي شریعت کې په تفسیر کې د خطا د مشهورو مثالونو څخه یو مثال دا دی، چې ځینو مسلمانانو په شام کې شراب وڅښل او پدې الهی ارشاد یې دا کار مباح وګڼلوچې:( لَيْسَ عَلَى الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَ عَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ جُنَاحٌ فِيْمَا طَعِمُوْۤا اِذَا مَا اتَّقَوْا وَّ اٰمَنُوْا وَ عَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَّ اٰمَنُوْا ثُمَّ اتَّقَوْا وَّ اَحْسَنُوْا١وَ اللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِيْنَ)( المایده سوره، آیت ۹۳.)
ژباړه: څوك چې ايمان راوړي او غوره چارې سرته ورسوي هغوى چې مخكې څه خوړلي څښتلي و، په هغو به ونه نيول شي په دې شرط چې په اينده كښې له هغو شيانو څخه ځان وژغوري، چې حرام كړاى شوي دي او پر ايمان ټينګ ودرېږي او ښه كارونه وكړي، بيا چې له كومو شيانو منع وشي له هغو څخه لاس واخلي او څه چې د خداى امر وي هغه ومني، بيا د خداى له وېرې سره ښه كړنلاره ونيسي، الله نيك عمله خلك خوښوي.( کابلې تفسیراوترجمه، اول جلد، ص ۶۹۵) چې د شراب خوړونکی د دې ( څوك چې ايمان راوړي او غوره چارې سرته ورسوي هغوى چې مخكښې څه خوړلي څښتلي و، په هغو به ونه نيول شي...) مطلب په اساس شراب څښلي و، دا چې دوي په تفسیر کې خطأ شوي و نو د شرابو حد پرې تطبېق کړی شو.

درنښت

Related Articles

هرچند دیرهنگام و مزرورانه - قسمت اول

هرچند دیرهنگام و مزرورانه (پیرامون کتاب «مداخلات فرامرزی و فاجعه ی سقوط جمهوری افغانستان») مصطفی عمرزی تحولات پی در پی و سریع که بیشتر محصولات رویداد شوم هفت ثور بودند، موقع ندادند تا به عوامل بحران که ناشی از تحولات پی در پی بودند، چنانی که در خور آنان بود(محاکمه و جزا) پرداخته شود.  از بخت بد، چون تمام جریانات منفی در زمینه ی اقتدار تاریخی و...

امتحان د دوو نفرو و، خو پارچه پنځو نفرو حل کړه.

زما چې د ماستري دفاع خلاصه شوي وه او د ديپلوم د اخيستو لپاره مې بايد يوه مياشت انتظار کړی وی.  داچې د کرونا له امله دیری توریستي ځایونه بند وو، نو نه مې شو کولی چې چیرته په چکرلاړ شم. زما لپاره یواځنی ساعت تیری د فلم کتل، کتاب لوستل، انلاین سترنج او ټولنیزي رسنۍ وې. بل دا چې د ماستری په دوره کې مې ډیر کم وخت پیدا کوو چې د 6 یا 7 ساعتو زیات خوب وکړم...

کریس الیکسانډر وپېژنئ!

لیکنه ـ ریاض مقامزی په وروستيو میاشتو کې د افغانستان د جګړې له تودېدو سره سم، نړېوالو مطرحو اشخاصو د پاکستان له څېرې پرده پورته کړه او دغه هېواد یې د وسله والو طالبانو او نړېوالې ترهګرۍ د ملاتړ کوونکي هېواد په توګه معرفي کړ. یو له دغو اشخاصو څخه په افغانستان کې د کاناډا پخوانی سفیر "کریس الیکسانډر" دی. تاسو به په دې لیکنه کې د نوموړي په اړه بشپړ م...

Recommended Articles

که جرأت نه لرئ، مه خفه کېږئ! دلته يې لاملونه او حللارې لوستلای شئ

 ژباړه: هدایت الله همت ارواپوهانو له نظره، بې جراتي او پر ځان نه باور له هغو ستونزو دي، چې ځوانان د ماشوم والي له دورې ورسره لاس و ګرېوان کېږي. دوی ته دا حق نه ورکول چې له خپلو حقه حقونو ساتنه وکړي او که کله دوی دا کار کوي نو د کورنۍ د مشرانو له خوا رټل کېږي او د جرات ماده یې په هماغه کوچني والي کې مړه کېږي.   ځينې خلک بیا خپل جرات په هماغه کوچني...

د وينا پر مهال د وېرې او فشار ختمول

لیکنه ـ ریاض مقامزی دا چې موږ انسانان ټولنيز ژوند لرو، نو اړ یو چې د خپلو اړتياوو او مفکورو د وضاحت لپاره وغږېږو. خبرې کول زموږ د ژوند په هره برخه کې لیدل کېږي. په کور، کلي، دکان، ښار، مکتب، ښوونځي او ګڼو نورو ځايونو کې موږ خبرې کوو او خپل پپغام نورو ته رسوو.   ځينې خلک بیا د خبرو او وينا پر مهال تر وېرې او فشار لاندې وي. نه شي کولای خپل پيغام او...

اعصاب په کومو شيانو کمزوري کېږي

د انسان په وجود کي اعصاب تر ټولو مهمه برخه ده، د انسان ټولي چاري او فعالیتونه د همدغي ناحیې څخه کنټرولېږي.لاندي ځیني مهم ټکي دي چي په پام کي نیول یې د ذهن په سالم ساتلو کي مرسته کو. - د سهار چای نه چیښل:هغه خلک چې د سهار چای نه چیښي په بدن کي یې د شکري اندازه راکښته کېږي، په نتیجه کي یې دماغ ته په کافي اندازه مواد نه ور رسېږي او دماغ کمزوری کېږي....