To start downloading books

Please sign in or create an account.

د ډينګي ناروغي

د ډينګي ناروغي

ژباړه ـ ریاض مقامزی

نړۍ له بېلابېلو رواني، جنسي او جسمي ناروغيو ډکه ده. پخوا به آن ډېرو عادي ناروغيو هم خلک وژل، ځکه چې په طبابت کې د پام وړ پرمختګ نه و شوی؛ خو له نېکه مرغه اوسنی عصر د نورو برخو ترڅنګ په طب کې هم د پرمختګ او ودې زمانه بلل کېږي، چې ډېرې خطرناکې ناروغۍ پکې د درملنې او وقایې وړ ګرځي.

په هر حال؛ په دې ورځو کې د "ډینګي" په نوم د یوې ناروغۍ خپرېدا خلک خورا اندېښمن کړي دي؛ راځئ چې په اړه یې لا ډېر پوه شو.

 

ډینګي څه ډول ناروغي ده؟

دا یوه خپرېدونکي وايروسي ناروغي ده، چې په طبابت کې یې "Dengue fever" بولي. له نامه څخه یې معلومېږي، چې په یاده ناروغۍ کې له نورو دردونو سره ـ سره خطرناکه تبه هم مله وي. ډینګي اصلا د ایډیس ایجيپټي "Aedes aegypti" په نوم د یوې غوماشې (حشرې) لخوا خپرېږي. په دې معنا چې د یاد ماشي په مرسته له ناروغانو انسانانو څخه روغو ته دا ناروغي انتقالېږي.

که څه هم دا ناروغي د نړۍ په اکثرو هېوادونو کې تر سترګو کېږي؛ خو د افریقا او اسیا ګرمې سیمې یې اصلي ځايونه بلل کېږي. روغتياپالان پر دې باور دي، چې پر دې ناروغۍ د اخته کسانو "۸۰" سلنه (له هرو ۱۰ مریضانو څخه اتو تنو) درملنه په کور کې کېدای شي او پاتې نور اړ کېږي، چې روغتون ته مراجعه وکړي. البته دا اتیا سلنه هم هغه وخت سم وي، چې ناروغي یې ژر تشخیص شي.

علایم

د هرې ناروغۍ د پېژندنې لپاره ځانګړي نښې نښانې او علایم موجود وي د کومو په مرسته چې د ناروغۍ تشخیص کېدای شي. "ډینګي" ناروغي هم ځينې علایم لري، چې د ماشي تر چیچلو درې ورځې وروسته ـ تر دوو اونیو څرګندېږي. عمده نښې نښانې یې عبارت دي له: 

  • د بدن سخت درد
  • سخته تبه او لړزه
  • قی کول
  • اشتها کمېدل
  • د سترګو درد
  • پر بدن د سور رنګي بخار ختل 

 

ځان ساتنه

تر هر څه لومړی باید پوه اوسو، چې ددې ناروغۍ د درملنې لپاره ځانګړي درمل نشته؛ نو ځکه خو باید تر هر څه ډېر پر وقایې او ځان ساتنې تمرکز وکړو.

  • ددې ناروغۍ خپروونکي ماشي سهار مهال ډېر فعال وي؛ نو هڅه وکړئ په دې وخت کې له ماشو ځان وساتئ.
  • هغو سيمو ته له ورتګ ډډه وکړئ، چې ياد ماشي په کې پیدا کېږي او یا دا ناروغي په کې خپره وي.
  • ددې ماشو د ډېرښت میاشتې له "آګسټ" څخه تر "نومبر" پورې بلل کېږي. نو په دې دوران کې د ځان حفاظت ته ډېر پام وکړئ.
  • پشه خانې وکاروئ.
  • په کور کې د ماشو ضد درمل وپاشئ.

که له دې ټولو هڅو سره ـ سره بیا هم پر یادې ناروغۍ اخته شوئ؛ نو مه وارخطا کېږئ. دا ناروغي دومره وژونکې هم نه ده، چې تاسو دې خپله روحیه وبایلئ. د ناروغۍ پر مهال دا لارښوونې عملي کړئ.

  • ډېر استراحت وکړئ!
  • د دردونو د کمولو لپاره یوازې پرستامول ګولۍ وخورئ
  • ډېر مایعات وڅښئ
  • که ورو ـ ورو مو د ښه کېدا احساس درلود نو کور کې پاتې شئ؛ خو که برعکس ښه احساس مو نه درلود نو ډاکټر ته مراجعه وکړئ.
Related Articles

د کتابتون ډالۍ (۱)

لیکنه ـ ریاض مقامزی په نړۍ کې اکثره خلک د تېر او یا هم د راتلونکي په اړه فکر کوي. یا به پر خپلو بریاوو ویاړي او یا به خپلو ناکامیو ته د بې وسۍ اوښکي تويوي. همدارنګه د راتلونکي په اړه هم دوه ډوله فکر مسلط دی. یوه ډله وګړي راتلونکي ته خوښ وي او دویمه ډله له خپلې آیندې وېره لري. په هر حال؛ دا خبرې عادي دي. مګر پوهېږئ بریالي خلک څوک دي؟ پورته یاد شو...

څنګه د خاوند یا ښځې خپګان له منځه یوسوو؟

لېکنه: شکېبا نادري، څنګه د خپل خاوند یا ښځې خپګان له منځه یوسوو؟   که ژوند هر څومره خوږ او له خوښیو نه ډک وي، ترڅنګ یې هرو مرو ستونزې هم شته لکه، د ښځې او خاوند ترمنځ جنګ او جنجال، دا جنګونه ځینې وخت کم او پخلاکېدل پکې اسانه وي، خو ځینې وخت بیا ستونزې دومره ژورې شي چې د پخلاکېدو لپاره ټولې حللارې وتړل شي.  موږ باید تل یوه خبره په یاد ولرو د غوسې...

کوټه سنګي ته ولې کوټه سنګي وايي؟

ځینې کسان په دې اند دي چې د کوټه سنګي نوم اصلا د هغې ډبرېنې کوټې څخه اخیستل شوی دی چې یو وخت په میرویس میدان کې جوړه شوې وه.ویل کیږي کله چې د دغه ځای د سړکونو کرښې وکښل شوې د سړکونو د تقاطع په نقطه کې یعنې په څلور لارې کې د ساتونکي لپاره د ډبرو یوه خونه جوړه شوه له همدې امله دا سیمه په کوټه سنګي یا د ډبرو د کوټې په نوم ونومول شوه.خو اصلا د دې  سیمې...

Recommended Articles

که جرأت نه لرئ، مه خفه کېږئ! دلته يې لاملونه او حللارې لوستلای شئ

 ژباړه: هدایت الله همت ارواپوهانو له نظره، بې جراتي او پر ځان نه باور له هغو ستونزو دي، چې ځوانان د ماشوم والي له دورې ورسره لاس و ګرېوان کېږي. دوی ته دا حق نه ورکول چې له خپلو حقه حقونو ساتنه وکړي او که کله دوی دا کار کوي نو د کورنۍ د مشرانو له خوا رټل کېږي او د جرات ماده یې په هماغه کوچني والي کې مړه کېږي.   ځينې خلک بیا خپل جرات په هماغه کوچني...

ملا نصرالدین څوک و؟

ملا نصرالدين ته ترکان حواجه يا خواجه نصرالدين وايې، افغانان او اير انيان يې ملا نصر الدين (ملا نصرودين) بولي،عربان يې دجحا نصرالدين او افندي نصرالدين په نامه پيژني٠  ملا نصرالدين د يوه روايت پر بنسټ په اوومې هجري پېړۍ کې چې د١٢٠٩ زېږدېز/میلادي کال سر ه سمون خوري دسلجوقي واکمنۍ په زمانه کې دتر کيې دخورتو په ښار ګوټي کې دې نړۍ ته سترګې پرانيستلي دي...

د حافظې د پیاوړتیا څو لارې

هغه حقیقت چې د عمر په زیاتېدو سره حافظه له منځه ځي، دلیل نه شي کېدای چې ونه شو کولی د له منځه تللو طریقه یې ډېره سسته کړو. څېړنو ښودلې ده چې موږ کولی شو د امکان تر حده حافظه وساتو، اجازه راکړئ دغه عملي لارې وسپړو.  د حافظې د قوي کېدلو څو لارې  ژور فکر وکړئ چې فعاله حافظه مو بهتره شي: فعاله حافظه تقریباً ستاسو د مغز د یادښت کتابچه ده، چېرته چې نوي...