ژوند او ځانګړتیاوې یې

Riaz Muqamzai
Riaz Muqamzai
Author
1 min read
2,639
ژوند او ځانګړتیاوې یې

لیکنه ـ وړانګه اکبر  

ژوند څه دی؟  

له یوې خوا دا پوښتنه ډېره ساده ښکاري؛ خو له بلې خوا له معما څخه کمه نه ده. کله ـ کله موږ داسې انګېرو چې که ژوند ته کوم تعریف ورنکړو هم کولای شو له مرګ څخه یې توپیر (بېل) کړو. لکه په ډېرې سادګۍ سره ویلای شو، چې ژوي ژوندي دي؛ خو منرالونه ژوندي ندي. مګر ډېری ساینس پوهان د ژوند په هکله لاندې نظریې لري او دا یې د ژوند ځانګړتیاوې ګڼلې دي:  

• لومړی

ژوندي موجودات له غیر ژوندیو موجوداتو څخه ځانګړی مالیکولي ترکیب لري. په طبیعي نړۍ کې هر څه که هغه ساه ولري یا یې ونه لري ټول د "۱۰۰" بېلابېلو عناصرو له ټولګې څخه جوړ شوي؛ خو ژوندي موجودات کولای شي، چې په بېلابېلو لارو چارو د عناصرو ترکیب رامنځته کړي، چې غیر ژوندي موجودات ددې کار د تر سره کولو وړتیا نه لري. ټول حیاتي مالیکولونه لکه: کاربوهایډریټ، شحم، پروټین او نوکلیک اسیدونه په ټولو ژوندیو موجوداتو کې پیدا کېږي او کله کله د مړو شوو ژوندیو اجسامو په پاتې شونو کې هم دا حیاتي مالیکولونه موندل کېږي. دا چې د ژوند په بېلابېلو بڼو کې په حیاتي مالیکولونو کې بدلونونه رامنځته کېږي نو همدا د ژوند د بدلون یو دلیل دی.  

• دویم

ژوندي موجودات انرژۍ او خامو توکو ته اړتیا لري. د حیاتي مالیکولونو رامنځته کېدل ناڅاپي نه دي. دا چې له یوې بڼې په بلې بڼې واوړي انرژۍ ته اړتیا لري. شونې ده چې د مېټابولېزم نوم مو اورېدلی وي. "مېټابولېزم د کیمیاوي او فزیکي پروسو څخه عبارت دی، چې د انرژۍ د تولید لپاره ترسره کېږي تر څو همدا انرژي د ژوند د دوام سبب شي." ټول ژوندي موجودات انرژي او خام توکي له چاپېریال څخه اخلي او د میټابولېزم په پایله کې یې مصرفوي. بوټي له لمر څخه په بسیا ډول انرژي اخلي او خپل خام توکي له خاورې اخلي، له اوبو او هوا څخه هم ګټه اخلي؛ خو نور ژوندي اجسام لکه انسانان او ژوي له بوټو او نورو ژوو څخه کار اخلي.  

• درېیم

ژوندي موجودات له حجراتو څخه جوړ شوي دي. ژوندي اجسام یا یو حجروي وي او یا له څو حجرو څخه جوړ شوي وي. د حجرې په اړه د موثقو علمي معلوماتو لپاره پر لاندې اسماني رنګه عنوان کلیک وکړئ.

حجره وپېژنئ!  

• څلورم

په ژوندیو موجوداتو کې هغه څه چې اوس د بدلون په نوم پېژندل شوي، داسې چې اوسني انسانان د پخوا په څیر نه وو او د وخت په تېرېدو یې بدلون موندلی دی. تکامل یا بدلون موږ ته دا راښایي چې په اوسنۍ نړۍ کې ولې بېلابېل ډوله موجودات شته او ژوند کوي.  

• پنځم

ژوندي موجودات د مثل د تولید وړتیا لري او د تکثر په پایله کې کولای شي د ځان په څیر نور ژوندي موجودات وزېږوي.  

• شپږم

ژوندي موجودات چاپېریال ته ځواب ویوونکي دي. د بېلګې په ډول که له یو سوړ چاپېریال څخه ګرم چاپېریال ته دننه شي، څرګنده ده چې یو غبرګون هرومرو ښکاره کوي یا که بوټو ته ځير شو د لمر خوا ته خپلې پاڼې اړوي حتا باکټریاګانې هم د غذايي توکو خوا ته حرکت کوي او دا د دوی یو ډول غبرګون دی.  

• اووم

ژوندي موجودات هیموسټازس ساتي. هیموسټازس د یو ژوندي موجود د بدن تنظیم دی، چې په واسطه یې خپل تعادل د چاپېریال سره ساتي او د هغو شرایطو سره ځان برابروي کوم چې ورته ګټور وي.  

وروستۍ خبرې (پایله)

که څه هم پورته ټول یاد شوي ټکي د یو ژوندي جسم ځانګړتیاوې دي؛ خو ځينې وختونه دا ټول په یو ژوندي جسم کې د صدق وړ نه دي. لکه هغه ژوي چې یو جینوم (د یو ژوندي موجود د ټولو جنیټیکي لارښوونو یوې بشپړې ټولګې ته ویل کېږي )لري نه د مثل تولید لري نه تکثر لري او هم د تکامل او بدلون کومه مرحله لري. ایا ژوند له روح سره اړیکه لري؟  

په ډېری مذهبونو، فلسفي او روایتي سنتونو کې روح د ژوند د شتون یو غیر مادي اصل دی. روح د ژوندۍ هستۍ دماغي وړتیا ده. په دماغي وړتیا کې: دلیل ویل، احساسات، ځانګړتیاوې او عادات، هېښتیا، حافظه، د شعور هغه ځانګړتیاوې چې د تجربې په پایله کې لاسته راځي، درک یا پوهېدنه، فکر کول او داسې نور شامل دي. د فلسفې له نظره،روح یا تلپاتې دی او یا تلونی.

0 Comments

Sign in to leave a comment.

No comments yet. Be the first to share your thoughts.

Related Articles

3 articles
كانكريټي سلب لرونکو پلچكونه
Pashto
May 31, 2023
1,751 views

كانكريټي سلب لرونکو پلچكونه

كانكريټي سلب لرونکو پلچكونو په هكله يادونې: eng shahzadulhaq ashna۱. د‌ ډيزاين بارونه:  IRC كلاس A (دوه لينه سړك) يا كلا س ۷۰ R (يو لينه سړك). ۲. د سړك پلنوالی ۱۱،۲ متره،  ۴۰۰ ملي متره دپلچكو دديوالګيو (Parapet wall)  پلنوالی چه     د پوششي تختو یا...

Written by Faridon Delsoz Read more
طبقات سرک - Layers of Road
Dari
Jun 24, 2023
4,809 views

طبقات سرک - Layers of Road

طبقات سرک قرار ذیل است  Sub Grad  Sub Base  Base Course  Asphalt قبل از اینکه طبقات سرک را تشریح کنیم باید سرک Cutting و Filling شود یعنی قسمت های بلند سرک پایین و قسمت های پایین پرکاری شود تا اینکه ساحه سرک هموار گردد. بعدآ میل داده شده د...

Written by Faridon Delsoz Read more
د ګټورې مطالعې لارې چارې
Pashto
Sep 08, 2021
4,360 views

د ګټورې مطالعې لارې چارې

مطالعه کتنې او لوستلو ته وایي. د یو شي, یو کار, یو شخص او یوه ځای د وضعیت د څرنګوالي کتنه, د کتاب, چاپی یا ناچاپه اثارو لوستلو ته مطالعه وایي.  کله چې د یوه شي په اړه سوچ کېږي , په غور او ځیر ورته کتل کېږي, د هغه د اصلي محتوا او پیغام په اړه تفکر ته...

Written by Riaz Muqamzai Read more

Recommended For You

وړیا PDF کتابونو معتبر سایټونه
Pashto
Jun 02, 2023
44,403 views
4

وړیا PDF کتابونو معتبر سایټونه

وړیا pdf کتابونه چیرته پیدا کړو؟ ځواب: 👇 دلته میلیونونه کتابونه موندلی شئ  دا چې یو زیات شمیر کتاب لوستونکو او څېړونکو هیواد پریښی او له بده مرغه نورو هیوادونو کې د پښتو او فارسي کتابونو چاپي نخسې نه موندل کیږي او ددې ترڅنګ د هیواد په دننه کې هم د...

Written by Faridon Delsoz Read more
که جرأت نه لرئ، مه خفه کېږئ! دلته يې لاملونه او حللارې لوستلای شئ
Pashto
Dec 17, 2020
33,126 views
11

که جرأت نه لرئ، مه خفه کېږئ! دلته يې لاملونه او حللارې لوستلای شئ

 ژباړه: هدایت الله همت ارواپوهانو له نظره، بې جراتي او پر ځان نه باور له هغو ستونزو دي، چې ځوانان د ماشوم والي له دورې ورسره لاس و ګرېوان کېږي. دوی ته دا حق نه ورکول چې له خپلو حقه حقونو ساتنه وکړي او که کله دوی دا کار کوي نو د کورنۍ د مشرانو له خوا...

Written by Riaz Muqamzai Read more
د نارينه د جنسيت د هورمون د کمېدو سببونه
Pashto
Nov 26, 2020
32,881 views
3

د نارينه د جنسيت د هورمون د کمېدو سببونه

هورمونونه په بدن کې ورو ورو خو ژور او دومداره اغېز لرونکي کيمياوي مواد دي، هورمونونه ورو ورو تاثیر پيلوي خو دا تاثيرات یې بیا د ډېر وخت لپاره دوام کوي، هورمون د کاربون هيدرات او شکرو غوندې نه دي چې يو کس ته لس دقيقې غښتلې انرژي ورکړي لس دقيقې وروسته...

Written by Shamshad Zaheer Read more

Have something to share?

Share your knowledge with the Ketabton community.

Write an Article