To start downloading books

Please sign in or create an account.

د حافظې ارواپوهنه

د حافظې ارواپوهنه

د حافظې ارواپوهنه

(د حافظې پېژندنه، جوړښت، هېرجني او د هېرېدلو علتونه)

ژباړه او لنډیز - ریاض مقامزی

ــــــــــــــــ...

 

په ارواپوهنه کې چې کله د «حافظې» اصطلاح کاروو، معنی يې د پېښو او مطالبو زده کول، په یاد لرل او په یاد راوړل وي. په اصل کې حافظه هغه قوه ده، چې موږ له خپلو افکارو او ادراکاتو سره نښلوي. په دې مقاله کې به د حافظې دقیقې پېژندنې ترڅنګ، د حفظ پر مراحلو، هېرېدلو او د هېرجنۍ پر علتونه بحث وشي.

اصلا ټول یاد کړي موضوعات پر دې دلالت کوي، چې حافظه شته. که موږ خپلې تجربې په بشپړه توګه هېرولې، هېڅ څه به مو نه شوای زده کولای. ښايي آن یوه جمله مو هم نه شوای ویلای‌. ځکه چې له تېر (ماضي) سره زموږ هېڅ ډول اړیکه نه پاتې کېده.

هغه کس چې د حافظې په هکله يې لومړنۍ منظمه څېړنه وکړه هرمان ابینگهاوس (Herman Ebbinghaus) نومېده. نوموړي د داسې بې معنا درې غږيزو څپو لیکلړ جوړ کړ، چې یو خپلواک غږ به یې د دوو ناخپلواکه غږونو په منځ کې راوست. (مثلاً: ځان، تار، سور او ... ژباړن)

کله چې یې دا لیست جوړ کړ بیا يې په زده کولو بوخت شو. په دې څېړنه کې يې وموندله چې که د څپو شمېر څومره ډېرېږي د زده کولو موده يې هم هماغومره غځېږي. دې پایلې ته هم ورسېد چې د فهرست لومړني او وروستي څپې تر منځنيو ژر زده کېږي. دا یې هم وویل چې له زده کولو وروسته په لومړیو ساعتونو کې مسایل ژر هېرېږي؛ خو وروسته دا سرعت کمېږي.  

دوخت له تېرېدو سربېره د اطلاعاتو د ساتلو وړتيا ته حافظه (memory) ویل کېږي. یا په عامه لهجه ویلای شو چې د پېښو او مطالبو زده کول، په یاد لرل او په یاد راوړل حافظه ده. که حافظه نه وای زمونږه ځیرکتیا به د ژوند پر لحظو تجزیه کېدای.

 

پړاوونه 

ارواپوهان پر دې باور دي، چې مسایل په درېیو مراحلو کې زده کېږي. دا پړاوونه خپل سلسله مراتب لري او په دې مرحلو کې خطا د هېرجنۍ سبب کېږي.

 

۱. په رمز بدلېدل

دا هغه پروسه ده چې له دې لارې اطلاعات حافظې ته داخلېږي.‌ په دې مرحله کې اطلاعات د داسې یوه رمز/شفر بڼه غوره کوي، چې مغزو ته د منلو وړ وي.کله چې ښوونکي ته غوږ يئ، فیلم ګورئ، سندرې اورئ یا کوم بل فعاليت کوئ، په حقیقت کې همدا لومړنۍ مرحله ده، په کوم کې چې اطلاعات د یوه رمز شکل غوره کوي او بیا په اوږدمهاله حافظه کې د یوه مفهوم او معنا په شکل ځای پر ځای کېږي.

 

۲. ذخیره کېدل

دا دویمه مرحله ده، چې Storage یې بولي. يعنې د هغو اطلاعاتو د ذخیره کولو پروسې ته ویل کېږي، چې له لومړې مرحلې تېر شوې وي او له رمز وروسته يې د مفهوم بڼه غوره کړې وي. البته درې ډولونه لري، چې حسي، لنډمهاله او اوږدمهاله يې بولي. يعنې له رمز وروسته حس کېږي، بیا لنډمهالې او ورپسې اوږدمهالې حافظې ته رسېږي. 

 

۳. په یاد راوړل (بیا موندل)

دا مرحله چې Retrieval يې بولي، په حقیقت کې د هغو اطلاعاتو پلټل او موندل دي چې له وړاندې ذخیره شوې وي. يعنې د حافظې له اطلاعاتي بانک څخه د هغو معلوماتو را ويستل دي چې زموږ پکار دي او غواړو ګټه ترې واخلو.

 

هېرجني

له اوږدمهاله حافظې (Long-term memory) څخه د اطلاعاتو، معلوماتو او مفاهمو په ترلاسه کولو کې خنډ ته هېرجني (forgetting) ويل کېږي. که تاسو فکر کوئ، چې ځینې مسایل درڅخه هېر شوي په ناسمه يئ؛ حقیقت دا دی، چې تاسو اصلا هغه مسایل خپل دايمي حافظې ته نه دي سپارلي. يعنې په سم شکل مو نه وې زده کړي. 

ځینې مهال له حسي حافظې څخه، لنډمهالې او بيا دایمي حافظې ته د اطلاعاتو په انتقال کې ستونزې جوړې شوې وي او اطلاعات نیمګړي رسېدلي وي؛ نو دا هم د هېرجنۍ یو علت کېدای شي. 

د هېرېدلو ځینې نور علتونه

• حسي حافظه خورا ډېر اطلاعات ترلاسه کوي؛ خو یوازې مهم يې نورو پړاوونو ته لېږي. يعنې یو شمېر هغه اطلاعات چې تاسو کم ارزښته ګڼلې وي، اصلي او دايمې حافظې ته نه وي تللې، ځکه خو هېر شوې هم وي‌. نو ویلای شو چې نه پاملرنه پخپله د مسایلو د هېرېدو سبب کېږي. 

• لنډمهالې حافظه د ډېرو مسایلو د ذخیره کولو وړتیا نه لري. کله چې دا حافظه ډکه شي؛ مخکيني اطلاعات خارجېږي او نوي ځای نيسي. پدې توګه هم ځينې مسایل له تاسو هېرېږي.  

• روانپوهان عموما پر دې باور دي، چې له اوږدمهاله حافظې څخه اطلاعات هېڅکله نه لري کېږي؛ خو بیا ځینې پر دې علتونو قانع دي چې له دې حافظې هم د اطلاعاتو د محوه کېدو سبب ګرځي. 

- شاته ګرځول (Repression)

- د اطلاعاتو مخلوط کېدل یا تداخل (Interference)

- او د بیا موندلو ستونزې (Retrieval problems)

 

په درنښت

Related Articles

دنیا مه بدلوئ ځان بدل کړئ!

لیکنه ـ ریاض مقامزی   حکایت دی چې وايي، پخوا زمانو کې یوه پاچا لرې سیمې ته سفر کاوه؛ دا چې لاره اوږده او کړکېچنه وه پښې یې ورته تڼاکې او په درد کړې. پاچا غوسه/احساساتي شو او امر یې وکړ، چې یادې سیمې ته غځېدلې ټوله لاره دې د غوایانو په پوستکو وپوښل شي، ترڅو لاره هواره شي. درباریانو چې فکر وکړ، د لارې پوښلو لپاره د ټول ملک د غوایانو څرمنې هم نه پوره...

عمر رض په چغو ژړاه واقعه

*امیر المؤمنین حضرت عمر رض ولې په چيغو چيغو وژړل؟*     *امير المؤمنين حضرت عمر فاروق (رض) په مسجد نبوي كښې ناست وو، او دمسلمانانو په ورځنيو چارو بوخت و.* *يو دنګ ځوان چې سپيره ويښتان او سپيره مخ يې وو، خيرن كالي يې اغوستي او تڼۍ يې هم څو ځايه شکيدلې وې، يوه اوږده لكړه يې په لاس كې وه، او څو لوښي، لرګي يې په څادر كې تړلي په شاکړي وو، جومات ته راننو...

هغه تېروتنې چې ستاسو د موبایل د خرابېدو لامل کېږي

لیکنه: شکېبا نادري هغه تېروتنې چې ستاسو د موبایل د خرابېدلو لامل کېږي   موبایل د نړېوالو د پرمختګ تر ټولو اسانه لار ده، اوس مهال د نړۍ په هره برخه کې خلک له بېلابېلو ځیرک موبایلونو څخه د خپلو ورځنیو او کاري ستونزو د حل لپاره ګټه اخلي، خو ځینې کسان ډېری وخت داسې کړنې ترسره کوي چې د دوی د موبایل د خرابېدو لامل کېږي. موږ په نننۍ لیکنې کې تاسو ته د...

Recommended Articles

عثمان کاکړ څنګه ووژل شو؟

پښتونخوا ملي عوامي ګوند ادعا کوي چې د دغه ګوند صوبايي مشر عثمان خان کاکړ وژل شوی دی او دوی سره دې لړ کې کافي ثبوتونه شته. یو شمېر نورو ځايي سیاسي ګوندونو هم د یاد ګوند ملاتړ کړی او د بلوچستان صوبايي حکومت وايي، د پېښې په هکله به څېړنه کوي. د یادونې ده چې د روانې جون میاشتې پر ۱۷ نېټه ویل شوي و، چې د عثمان خان کاکړ سر سخت ټپي شوی دی. له پېښې وروست...

د خپل مخ پوستکی څنګه ښکلی کړو

د خپل مخ پوستکی څنګه ښکلی کړو، چې د هرچا د خوښې وړ وګرځي؟پر پوستکي مختلف داغونه د مختلفو عواملو له امله پیدا کېدی شي لکه د لمر د وړانګو له امله، د ځینو درملو د استعمال له امله او یا کېدای شي د عمر په زیاتېدا سره هم ځینې نښې نښانې را څرګندې شي. په همدې اساس د هر عامل له وجې د پوستکي د داغونو درملنه هم په جدا ډول سره کېږي، چې باید توپیر یې وشي، لکه...

خېټه څنګه کوچنۍ کړو؟

د نارینه او نجونو لپاره تر ټولو بد مرض د خېټې د وازدو ډېرېدل او غټېدل دي چې نه یې یوازې ښکلا ته زیان رسوي، بلکې صحت ته یې هم ستونزې جوړوي. نن درته د خېټې د کوچني کولو داسې طریقې در ښیوو چې د ډېر ورزش ستړیا به هم نه ورسره ګالۍ او په تکلیف به هم ورسره نه شئ. د ورځې پیل د لیمو په جوسو وکړئ، نیم لیمو په یو ګیلاس اوبو کې زبېښل او څښل یې په حجراتو کې...