فېډ که په ساده ژبه ووایو، د امریکا متحده ایالاتو مرکزي بانک دی چې اصلي نوم یې «فیډرل ریزرو سیسټم» (Federal Reserve System) دی. دا اداره په نړۍ کې تر ټولو ځواکمن مالي بنسټ ګڼل کیږي، ځکه د دوی پریکړې نه یوازې پر امریکا، بلکې د افغانستان په ګډون د ټولې نړۍ پر اقتصاد، د ډالرو پر ارزښت او د اجناسو پر بیو مستقیم اغېز لري.
د فېډ درې بنسټیزې دندې
فېډ د یو عادي سوداګریز بانک په څېر نه دی چې خلک پکې خپلې شخصي پیسې وساتي، بلکې دا د «بانکونو بانک» دی. د دې ادارې عمده دندې په لاندې ډول دي:
• د پیسو د چاپ او حجم کنټرول: فېډ پریکړه کوي چې په بازار کې څومره ډالر شتون ولري.
• د سود نرخ (Interest Rate) ټاکل: بانکونو ته د پور ورکولو د سود کچه معلوموي.
• د انفلاسیون (ګرانۍ) مهارول: په بازار کې د بیو د ډېرېدو مخنیوی کوي.
فېډ څنګه کار کوي؟ (د سود نرخ وسله)
کله چې په بازار کې ګراني (تورم) زیاته شي، فېډ د سود نرخ لوړوي. په دې سره په بازار کې پورونه ګرانېږي، خلک او شرکتونه لږې پیسې مصرفوي او په پایله کې د شیانو بیې راټیټیږي. برعکس، کله چې اقتصاد کمزوری شي، فېډ د سود نرخ راټیټوي ترڅو خلک په اسانۍ پورونه واخلي، تجارتونه پیل کړي او اقتصاد بېرته ګرم شي.
دا موضوع زموږ لپاره ولې مهمه ده؟
له هغه ځایه چې ډالر د نړۍ اصلي سوداګریزه کرنسي ده او په افغانستان کې هم ډیری وارداتي توکي په ډالرو اخیستل کیږي، نو کله چې فېډ د ډالرو په اړه کومه پریکړه کوي:
1. د افغانۍ په وړاندې د ډالر ارزښت تغیر کوي.
2. په هیواد کې د تېلو، غنمو او نورو لومړنیو توکو پر بیو اغېز پریوځي.
پایله: فېډ د نړۍ د مالي سیستم زړه دی چې د پیسو د جریانونو په اداره کولو سره نړېوال ثبات ساتي