بررسی دیدگاه اسلام و غرب پیرامون مفهوم قدرت

چکیده

قدرت یکی از اساسی ترین مفاهیم در علوم سیاسی روابط بین الملل و اندیشه سیاسی است که همواره مورد توجه مكاتب فکری مختلف قرار گرفته است. این پژوهش با عنوان بررسی مقایسه ای دیدگاه اسلام و غرب پیرامون مفهوم قدرت با هدف شناخت مبانی نظری ماهیت منابع اهداف و شیوه کاربرد قدرت در دو نظام فکری اسلام و غرب انجام شده است. یافته های تحقیق نشان میدهد که در دیدگاه غربی قدرت عمدتاً به عنوان توانایی تأثیر گذاری کنترل و اعمال اراده بر دیگران تعریف شده و بیشتر بر منابع مادی مانند قدرت نظامی، اقتصادی، سیاسی و در دیدگاه های جدید بر عناصر غیر مادی مانند فرهنگ و قدرت نرم تأکید میشود. در مقابل در اندیشه اسلامی، قدرت دارای منشأ الهی بوده و به عنوان امانت و وسیله ای برای تحقق اهدافی چون عدالت سعادت انسان، جلوگیری از ظلم و برقراری نظم اجتماعی شناخته میشود. بررسی تطبیقی نشان میدهد که تفاوت اساسی میان دو دیدگاه در منبع قدرت، مشروعیت، هدف و نحوه استفاده از آن است؛ به گونه ای که در تفکر غربی، قدرت غالباً با تأمین منافع برتری و حفظ موقعیت سیاسی پیوند دارد در حالی که در اندیشه اسلامی قدرت هدف نهایی نیست، بلکه ابزاری برای رسیدن به کمال انسانی و رضایت الهی محسوب میگردد. همچنین اسلام ضمن تأکید بر ضرورت کسب قدرت در ابعاد مادی و معنوی استفاده از آن را به اصول اخلاقی انسانی و شرعی محدود میسازد؛ در حالی که در برخی رویکردهای غربی اخلاق بیشتر جنبه هنجاری داشته و نقش اصلی را منافع و کارآمدی سیاسی ایفا می کند. در نهایت این پژوهش نتیجه میگیرد که مفهوم قدرت در اسلام دارای رویکردی جامع است که عناصر مادی و معنوی را در کنار هم مورد توجه قرار داده و قدرت را در خدمت عدالت، امنیت و تعالی انسان قرار می دهد. در حالی که در بسیاری از نظریه های غربی قدرت بیشتر به عنوان ابزاری برای نفوذ رقابت و تحقق اهداف سیاسی تحلیل می شود.