توبرکلوز؛ نښې او لاملونه یې څه دي!؟

Riaz Muqamzai
Riaz Muqamzai
Author
1 min read
5,378
 توبرکلوز؛ نښې او لاملونه یې څه دي!؟

ژباړه - رياض مقامزی

توبرکلوز یوه عفوني ناروغي ده، چې معمولا ځيګر تر اغېزې لاندې راولي؛ دا ناروغي د نورو عفوني ناروغيو په پرتله په نړۍ کې دویمه وژونکې ناروغي ده.
 یوازې په "۲۰۱۵م" کال کې شاوخوا "۱،۸" میلیونه وګړو د همدې ناروغۍ له کبله خپل ژوند له لاسه ورکړی وو او همدارنګه "۱۰،۰۴" میلیونه وګړي پر دې ناروغۍ اخته شوي وو. ددې ناروغۍ د قوي خطر له امله مو وغوښتل چې په دې لیکنه کې د همدې موضوع په اړه مفصلې خبرې درته ولرو.

سل ناروغي

په اتلسمه او نولسمه پېړۍ کې په ټوله نړۍ کې د توبرکلوز ناروغۍ پېښې په بې ساري توګه ډېرې شوې. په هغه وخت کې ددې ناروغۍ د درملنې او واکسین څرکونه نه لیدل کېدل نو ځکه خو يې ډېر وګړي ووژل. وروسته د روغتياپالانو پرله پسې هڅو نتیجه ورکړه. د توبرکلوز د درملنې په لارور چارو پوه شول او دا ناروغي یې کنټرول کړه.
 ملګرو ملتوتو وړاندوینه کړې، چې تر "۲۰۲۵م" کال پورې به دغه ناروغي په بشپړه توګه له منځه لاړه شي.

د توبرکلوز په اړه ځينې حقیقتونه

د روغتيا نړېوال سازمان څېړنې ښيي، چې هر کال په ټوله نړۍ کې "۹" میلیونه وګړي پر سل ناروغۍ روږدي کېږي او له دې وګړو یوازې شاوخوا ۳ میلیونه تنه په روغتيايي مراکزو کې ثبت کېږي. له ۱۴ تر ۴۴ کلنۍ د ښځو د مړينې له درېيو اصلي لاملونو څخه یو هم د سل ناروغي ده.
 د سل ناروغۍ عمده نښې چې ټوخی، تبه، د شپې له خوا خوله، د وزن کمښت او ځينې نور دي، کېدای شي تر مياشتو ـ مياشتو خفیف وي. پر دې ناروغۍ اخته کس کولای شي په کال کې له ۱۰ تر ۱۵ تنو نور هغه وګړي پر دې ناروغۍ اخته کړي، چې نږدې اړيکې ورسره لري. ددې اصلي لامل دا دی، چې د سل ناروغۍ بکتریاوې د هوا له لارې له یوه شخص څخه بل ته انتقاليدای شي.

د "سل" ډولونه

د توبرکلوز ناروغي دوه عمده ډولونه لری. یو ډول یې پټ او بل یې فعال وي.
 پټ سل: په دې حالت کې باکتریاوې غیر فعال حالت لري. دغه ډول توبرکلوز هېڅ ډول علایم نه لري خو کېدای شي په فعال ډول بدل شي.
 فعال سل: دغه ډول سل فعال وي او پرې اخته ناروغ کې ښکاره علایم لیدل کېږي. دغه ډول توبرکلوز نورو ته هم انتقالېږي.
 ددې ناروغۍ د اخته کسانو له جملې د درېيو یوه برخه یې په پټ سل اخته وي. ۱۰% پټ سل د وخت په تېرېدو سره په ښکاره (فعال) توبرکلوز بدلېږي. پر دې ناروغۍ د اخته کېدو ګواښ په هغو کسانو کې زیات وي، چې سیګريټ څکوي او یا هم د کمزوري دفاعي سیستم خاوندان وي.

 د توبرکلوز علتونه

د سل ناروغۍ اصلي علت د مایکوباکتریوم توبرکلوزیس باکتریا ده. پر دې ناروغۍ اخته کس کولای شي، د ټوخي، پرنجي، خندا او حتی د خبرو کولو له امله هم دغه باکتریا په هوا کې خپره کړي.
 که څه هم دغه باکتریا خپرېدونکې ده خو که هڅه وشي مخنيوی یې کېدای شي. هغوی چې له ناروغ سره نږدې اړيکې لري تر نورو ډېر په خطر کې واقع دي.
 اکثره هغه ناروغان چې تقریباً دوه اونۍ یې درملنه وشي نور نو ددې ناروغۍ د انتقال سبب نه کېږي.

هغه هېوادونه چې ددې ناروغۍ ډېری ناروغان په کې دي 

ـ افریقا؛ په ځانګړې توګه لویديځه افریقا او د افریقا د دښتې ځينې جنوبي هېوادونه هم په کې شاملېږي.
 ـ په دویم مقام کې افغانستان ددې ناروغۍ مرکز بلل کېږي.
 ـ د سویل ختيځې آسیا هېوادونه، چې په دوی کې د پاکستان، هندوستان، بنګلدېش او اندونیزیا نومونه یادولای شو.
 ـ چين
 ـ روسیه
 ـ شمالی امریکا
 د اقیانوس غربي هېوادونه چې ددوی له ډلې د فیلپين، کامبوج او ويتنام نومونه یادولای شو.

د توبرکلوز علایم

که څه هم پټ توبرکلوز هېڅ ډول علایم او نښې نه لري خو د فعال (ښکاره) توبرکلوز ځينې عمده علایم په دې ډول دي.
 ـ ټوخی؛ کله ناکله له بلغم او وينې سره مل وي.
 ـ تبه او لړزه
 ـ ستړيا
 ـ د وزن کمښت
 ـ د اشتها ختمېدل (خوړه ته به مو هېڅ زړه نه کېږي.)
 ـ د شپې له خوا خوله کېدل

0 Comments

Sign in to leave a comment.

No comments yet. Be the first to share your thoughts.

Related Articles

3 articles
خوښی د غم په تیږه
Pashto
May 30, 2022
2,323 views

خوښی د غم په تیږه

#خوښي_د_غم_په_تيږه ښکلی لیکنه حتمن یی یو ځل ولولی!! د انسان د عصبي حجرو ترمنځ د سیروټونین (serotonin) په نامه یوه ماده افرازېږي چې یو نیوروټرانسمېټر دی. د دغې مایع ترشح انسان خوښ ساتي او موډ یې سم وي. که سیروټونین کم شي انسان په ژور خپگان یا ډیپریشن...

Written by Faridon Delsoz Read more
ممیز؛ ځانګړنې او روغتيايي ګټې یې
Pashto
Mar 13, 2021
4,383 views

ممیز؛ ځانګړنې او روغتيايي ګټې یې

ژباړه ـ ریاض مقامزی ممیز د وچو ميوو له ډلې شمېرل کېږي. اصلا د انګورو له وچولو لاسته راځي. ځينې خلک یې د لمر په واسطه او ځينې نور یې د ماشينونو په واسطه وچوي. له ممیزو په بېلابېلو برخو مې ګټه اخیستل کېږي. دلته به یې په اړه بشپړ معلومات ولولئ! ایا تا...

Written by Riaz Muqamzai Read more
د مڼو ۱۳ حیرانونکې روغتیایي ګټې
Pashto
Jul 29, 2020
4,233 views

د مڼو ۱۳ حیرانونکې روغتیایي ګټې

ا لازمه نه ده چې تاسو دې ډاکټر ووسئ تر څو د مڼو پر ټول روغتیایي ګټو خبر شئ. تاسو کولای شئ مڼې له پوټکو سره وخورئ ځکه دې مڼو پوټکې هم روغتیایي ګټې لري د مڼو خوړلو ګټې بې اندازې دي خو مونږ دلته په دې مطلب کې تاسو ته د مڼو ۱۳ ګټې درجه بندي کړي دي  همدا...

Written by Ketabton Read more

Recommended For You

وړیا PDF کتابونو معتبر سایټونه
Pashto
Jun 02, 2023
44,401 views
4

وړیا PDF کتابونو معتبر سایټونه

وړیا pdf کتابونه چیرته پیدا کړو؟ ځواب: 👇 دلته میلیونونه کتابونه موندلی شئ  دا چې یو زیات شمیر کتاب لوستونکو او څېړونکو هیواد پریښی او له بده مرغه نورو هیوادونو کې د پښتو او فارسي کتابونو چاپي نخسې نه موندل کیږي او ددې ترڅنګ د هیواد په دننه کې هم د...

Written by Faridon Delsoz Read more
که جرأت نه لرئ، مه خفه کېږئ! دلته يې لاملونه او حللارې لوستلای شئ
Pashto
Dec 17, 2020
33,125 views
11

که جرأت نه لرئ، مه خفه کېږئ! دلته يې لاملونه او حللارې لوستلای شئ

 ژباړه: هدایت الله همت ارواپوهانو له نظره، بې جراتي او پر ځان نه باور له هغو ستونزو دي، چې ځوانان د ماشوم والي له دورې ورسره لاس و ګرېوان کېږي. دوی ته دا حق نه ورکول چې له خپلو حقه حقونو ساتنه وکړي او که کله دوی دا کار کوي نو د کورنۍ د مشرانو له خوا...

Written by Riaz Muqamzai Read more
د نارينه د جنسيت د هورمون د کمېدو سببونه
Pashto
Nov 26, 2020
32,881 views
3

د نارينه د جنسيت د هورمون د کمېدو سببونه

هورمونونه په بدن کې ورو ورو خو ژور او دومداره اغېز لرونکي کيمياوي مواد دي، هورمونونه ورو ورو تاثیر پيلوي خو دا تاثيرات یې بیا د ډېر وخت لپاره دوام کوي، هورمون د کاربون هيدرات او شکرو غوندې نه دي چې يو کس ته لس دقيقې غښتلې انرژي ورکړي لس دقيقې وروسته...

Written by Shamshad Zaheer Read more

Have something to share?

Share your knowledge with the Ketabton community.

Write an Article